Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati
Download the Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati PDF for free at AglaSem. Practise a large collection of chapter-wise and topic-wise questions with answers covering every important concept.
More Detail
Latest News
Finished viewing? Save it for later —
Download Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati (PDF · 103 pages)Downloaded 115 times
About Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati
Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati is available here for free download. Published by Maharashtra Board for Class 10, this question bank can be viewed online or downloaded as a PDF (103 pages). Candidates preparing for Class 10 can use Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati to understand the exam pattern, the type of questions asked, and the overall difficulty level.
Frequently Asked Questions
How can I download Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati?
Open this page and click the Download button to save Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati as a PDF. It is completely free on AglaSem Docs.
Is Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati free to download?
Yes. Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati can be viewed online and downloaded as a PDF free of cost on AglaSem Docs.
How many pages does Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati have?
Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati contains 103 pages, which you can read online or download together as a single PDF.
Where can I find more Class 10 study material?
You can find more Class 10 question papers, sample papers, syllabus, and answer keys on AglaSem Docs.
Maharashtra Board Class 10 Question Bank 2021 Kumarbharati – Text
Read the full text of this question bank below — useful to quickly search, copy and reference the content online without downloading the PDF.
📄 View text version (103 pages)
Page 1
महाराष्ट्र शासन
शालेय शशक्षण व क्रीडा शवभाग
राज्य शैक्षशणक सश
ं ोधन व प्रशशक्षण पररषद, महाराष्ट्र
७०८ सदाशिव पेठ, कुमठे कर मार्ग, पुणे ४११०३०
संपकग क्रमांक (020) 2447 6938 E-mail: [email protected]
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Question Bank
Standard:- 10th
Subject:- कुमारभारती
March 2021
सूचना
1. फक्त शवद्यार्थ्यांना प्रश्नप्रकारांचा सराव करून
देण्यासाठीच
2. सदर प्रश्नसंचातील प्रश्न बोर्डाच्या प्रश्नपशिकेत येतीलच
असे नाही याची नोंद घ्यावी.
शालेय शशक्षण व क्रीडा शवभाग
राज्य शैक्षशणक सश
ं ोधन व प्रशशक्षण पररषद, महाराष्ट्र
७०८ सदाशिव पेठ, कुमठे कर मार्ग, पुणे ४११०३०
संपकग क्रमांक (020) 2447 6938 E-mail: [email protected]
-----------------------------------------------------------------------------------------------
Question Bank
Standard:- 10th
Subject:- कुमारभारती
March 2021
सूचना
1. फक्त शवद्यार्थ्यांना प्रश्नप्रकारांचा सराव करून
देण्यासाठीच
2. सदर प्रश्नसंचातील प्रश्न बोर्डाच्या प्रश्नपशिकेत येतीलच
असे नाही याची नोंद घ्यावी.
Page 2
महारा शासन
शालेय िश ण व डा वभाग
रा य शै िणक सं शोधन व िश ण प रषद, महारा
इय ा दहावी घटक नहाय पेढी
वषय –मराठी
िवभाग १ ग
२. बोलतो मराठी –डॉ. नीिलमा गुंडी
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
(1) यो य पयाय िनवडा.
आकलन कती
१) कती सोडवा. 2
i )िहंदी भाषेतून आलेले आिण वयंपाकघरात घुसलेले ि यापद –
ii ) मराठी भाषेची खास शैली -
परवा वतमानप ात एक िवनोद आला होता.
बायको : ‘‘तु हांला, मी उ त पा बनवू का?’’
नवरा : ‘‘नको. मी माणूसच ठीक आहे. आली मोठी जादगार!’’
आता इथे िवनोद िनमाण झाला आहे. कारण ‘बनवणे’ हे ि यापद ितथे शोभणारे नाही. ते ह ी िहंदी भाषेतून
आप या वयंपाकघरात नको इतक घुसलं आहे. मराठीत पो ा लाटणे, भाजी फोडणीस टाकणे, कढी करणे, भात रांधणे,
ककर लावणे अशा वेगवेग ा ि यांसाठी वेगवेगळे श द योग आहेत; पण ह ी सगळे पदाथ फ ‘बनवले’ जातात.
मराठीत ‘बनवणे’ हणजे ‘फसवणे’ असा अथ खरं तर ढ आहे, यामुळे माणसाचं माकड आिण पु हा माकडाचा माणूस
‘बनवणारा’ जादगार, िवनोद करणा या नव याला आठवला, तर आ चय नाही.
मराठी ढंगाचे श द योग ही आप या भाषेची ीमंती आहे. मराठीत ‘मारणे’ हे एक ि यापद घेतले तर ते िकती वेगवेग ा
कारे वापरले जाते, हे ल ात घे याजोगे आहे. जसे, ग पा मारणे, उ ा मारणे, थापा मारणे, िटचक मारणे, िश ी मारणे,
पाक ट मारणे, जेवणावर ताव मारणे, (पोहताना) हातपाय मारणे, मा या मारणे इ यादी. ‘मारणे’ हणजे ‘मार देणे’ हा अथयात
कोठेही आलेला नाही. हीच तर भाषेची गंमत असते. श द योगा माणे वा चार ही देखील भाषेची खास शैली असते.
शालेय िश ण व डा वभाग
रा य शै िणक सं शोधन व िश ण प रषद, महारा
इय ा दहावी घटक नहाय पेढी
वषय –मराठी
िवभाग १ ग
२. बोलतो मराठी –डॉ. नीिलमा गुंडी
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
(1) यो य पयाय िनवडा.
आकलन कती
१) कती सोडवा. 2
i )िहंदी भाषेतून आलेले आिण वयंपाकघरात घुसलेले ि यापद –
ii ) मराठी भाषेची खास शैली -
परवा वतमानप ात एक िवनोद आला होता.
बायको : ‘‘तु हांला, मी उ त पा बनवू का?’’
नवरा : ‘‘नको. मी माणूसच ठीक आहे. आली मोठी जादगार!’’
आता इथे िवनोद िनमाण झाला आहे. कारण ‘बनवणे’ हे ि यापद ितथे शोभणारे नाही. ते ह ी िहंदी भाषेतून
आप या वयंपाकघरात नको इतक घुसलं आहे. मराठीत पो ा लाटणे, भाजी फोडणीस टाकणे, कढी करणे, भात रांधणे,
ककर लावणे अशा वेगवेग ा ि यांसाठी वेगवेगळे श द योग आहेत; पण ह ी सगळे पदाथ फ ‘बनवले’ जातात.
मराठीत ‘बनवणे’ हणजे ‘फसवणे’ असा अथ खरं तर ढ आहे, यामुळे माणसाचं माकड आिण पु हा माकडाचा माणूस
‘बनवणारा’ जादगार, िवनोद करणा या नव याला आठवला, तर आ चय नाही.
मराठी ढंगाचे श द योग ही आप या भाषेची ीमंती आहे. मराठीत ‘मारणे’ हे एक ि यापद घेतले तर ते िकती वेगवेग ा
कारे वापरले जाते, हे ल ात घे याजोगे आहे. जसे, ग पा मारणे, उ ा मारणे, थापा मारणे, िटचक मारणे, िश ी मारणे,
पाक ट मारणे, जेवणावर ताव मारणे, (पोहताना) हातपाय मारणे, मा या मारणे इ यादी. ‘मारणे’ हणजे ‘मार देणे’ हा अथयात
कोठेही आलेला नाही. हीच तर भाषेची गंमत असते. श द योगा माणे वा चार ही देखील भाषेची खास शैली असते.
Page 3
२) आकतीबंध पूण करा. 2
भाषा वापरतांना अथाचा अनथ
टाळ यासाठी आव यक उपाय
३) वमत कती : 3
‘तु ही शहाणे आहात’ या वा यातील ‘शहाणे’या श दा या अथछटा िलहा.
--------------------------------------------------------
कृती मांक 2
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 आकलन कती 2
आकती पूण करा.
श दांची यु प ती
शोध याचे फायदे
भाषा वापरतांना अथाचा अनथ
टाळ यासाठी आव यक उपाय
३) वमत कती : 3
‘तु ही शहाणे आहात’ या वा यातील ‘शहाणे’या श दा या अथछटा िलहा.
--------------------------------------------------------
कृती मांक 2
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 आकलन कती 2
आकती पूण करा.
श दांची यु प ती
शोध याचे फायदे
Page 4
भाषेम ये अनेक श द सतत येत असतात, कारण ती नदीसारखी वाही असते. आपणही संगणकासंबंधी अनेक नवे
इं जी श द सात याने आ मसात कले आहेत. मराठीने आजवर सं कत, फारसी, अरबी, क ड, इं जी अशा अनेक भाषांमधले
श द आपले मानले आहेत. ‘टेबल’ हा श द आता आप याला परका वाटत नाही; पण गरज नसताना इतर भाषांमधले श द
आिण तेही मराठी भाषेचे याकरण झुगा न वापरणे यो य नाही. ‘मी टडी कली’ हण यातून काय नवीन अथ कळतो?
याऐवजी ‘मी अ यास कला’ हणणं यो य नाही का?
भाषेतली गंमत जाणून घे याचा एक माग हणजे श दांची यु प ती शोधणे. यातून आप याला खूप नवी मािहती
िमळते. ‘मोरांबा’ या श दात या ‘मोरा’चा मयूराशी संबंध नसून मोरस हणजे साखरेशी (जु या काळी साखर मॉ रशसव न
यायची हणून मोरस) संबंध आहे. श दांची पाळेमुळे िकती दरवर पसरलेली असतात, ते यातून कळते.
‘कदर करणे’ असे आपण हणतो. तो वा चार आहे. ‘क ’ या अरबी श दापासून ‘कदर’ ( हणजे गुणांची पारख)
हा श द आपण घेतला आहे. श दां या मुळाकडे गेलो, क आप या चुकाही होत नाहीत. उदा., ‘अनुसया’ असे नाव नसून ते
‘अनसूया’ असे आहे. ‘अन् + असूया’ अशी यातील संधी आहे. मनात असूया (म सर) नसलेली अशी ती ‘अनसूया’ हे
कळ यावर श द मनात प ा जतो. तसेच ‘जराजजर’ या सं कतमधून आले या श दाचा अथ आहे, ‘वाध याने िवकल
झालेला!’ यातील ‘ज’चे उ ार ताल य ( य) आहेत. तर जरा (थोडे), जर (कलाबूत) या श दातील ‘ज’चे उ ार द तमूलीय
आहेत. (द तमूलीय हणजे जे वनी उ ारताना िजभे या टोकाचा वर या दाता या मुळांना पश होतो असे वनी.)
उ ारावरही अथ अवलंबून असतो.
भाषेत आपण श द कसे उ ारतो, कोण या अ राशी श द तोडतो, या सा यांना मह व असते. ‘सूतकताई’ हा
श द जर ‘सूतक ताई’ असा िलिहला तर कसं वाटेल? तसंच ‘अ रश:’ हा श द िलिहताना ‘अ र शहा’ असा कोणा मुलाचे
नाव क न टाकणे बरोबर आहे का?
2 आकलन कती.- 2
रका या चौकटी भरा.
अ) श द भल याच िठकाणी तोड यामुळे होणा या ग धळाचा श द –
आ) श दांचा अथ जाणून घे याचे साधन –
3 वमत – 3
‘गरज नसतांना इतर भाषांमधील श द वाप न बोलू नये’, या ले खक या मताबाबत तुमचे मत सोदाहरण िलहा.
इं जी श द सात याने आ मसात कले आहेत. मराठीने आजवर सं कत, फारसी, अरबी, क ड, इं जी अशा अनेक भाषांमधले
श द आपले मानले आहेत. ‘टेबल’ हा श द आता आप याला परका वाटत नाही; पण गरज नसताना इतर भाषांमधले श द
आिण तेही मराठी भाषेचे याकरण झुगा न वापरणे यो य नाही. ‘मी टडी कली’ हण यातून काय नवीन अथ कळतो?
याऐवजी ‘मी अ यास कला’ हणणं यो य नाही का?
भाषेतली गंमत जाणून घे याचा एक माग हणजे श दांची यु प ती शोधणे. यातून आप याला खूप नवी मािहती
िमळते. ‘मोरांबा’ या श दात या ‘मोरा’चा मयूराशी संबंध नसून मोरस हणजे साखरेशी (जु या काळी साखर मॉ रशसव न
यायची हणून मोरस) संबंध आहे. श दांची पाळेमुळे िकती दरवर पसरलेली असतात, ते यातून कळते.
‘कदर करणे’ असे आपण हणतो. तो वा चार आहे. ‘क ’ या अरबी श दापासून ‘कदर’ ( हणजे गुणांची पारख)
हा श द आपण घेतला आहे. श दां या मुळाकडे गेलो, क आप या चुकाही होत नाहीत. उदा., ‘अनुसया’ असे नाव नसून ते
‘अनसूया’ असे आहे. ‘अन् + असूया’ अशी यातील संधी आहे. मनात असूया (म सर) नसलेली अशी ती ‘अनसूया’ हे
कळ यावर श द मनात प ा जतो. तसेच ‘जराजजर’ या सं कतमधून आले या श दाचा अथ आहे, ‘वाध याने िवकल
झालेला!’ यातील ‘ज’चे उ ार ताल य ( य) आहेत. तर जरा (थोडे), जर (कलाबूत) या श दातील ‘ज’चे उ ार द तमूलीय
आहेत. (द तमूलीय हणजे जे वनी उ ारताना िजभे या टोकाचा वर या दाता या मुळांना पश होतो असे वनी.)
उ ारावरही अथ अवलंबून असतो.
भाषेत आपण श द कसे उ ारतो, कोण या अ राशी श द तोडतो, या सा यांना मह व असते. ‘सूतकताई’ हा
श द जर ‘सूतक ताई’ असा िलिहला तर कसं वाटेल? तसंच ‘अ रश:’ हा श द िलिहताना ‘अ र शहा’ असा कोणा मुलाचे
नाव क न टाकणे बरोबर आहे का?
2 आकलन कती.- 2
रका या चौकटी भरा.
अ) श द भल याच िठकाणी तोड यामुळे होणा या ग धळाचा श द –
आ) श दांचा अथ जाणून घे याचे साधन –
3 वमत – 3
‘गरज नसतांना इतर भाषांमधील श द वाप न बोलू नये’, या ले खक या मताबाबत तुमचे मत सोदाहरण िलहा.
Page 5
कृती मांक 3
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1.आकलन कती.
i)खालील कती सोडवा. 2
1 ) दोन श द पे समान, उ ार समान, अथ मा िभ असा श द.
2 )मराठी भाषेला ले खकने िदलेली उपमा.
‘पुराणातली वांगी पुराणात’ या हणीचा अथ शोध यासाठी सग ा पुराणांम ये वां याशी संबंिधत काय गो आली
आहे, हा शोध हणजे फकट उ ोग ठरेल! ितथे मूळ हण होती ‘पुराणातली वानगी पुराणात.’ वानगी हणजे
उदाहरणे. पण ‘वानगी’ झाली ‘वांगी’ आिण आपण शोधत रािहलो वां यािवषयी या गो ी! अशी फिजती होते.
काही वेळा दोन श द पे सारखी असतात आिण ती चकवतात.
उदाहरणाथ,
१. राजाचे ‘कलेवर’ ेम होते.
२. अपघात थळी कडेला एक ‘कलेवर’ पडले होते.
येथे पिह या वा यात ‘कलेवर’ हे श द प ‘कला’ या श दाचे स मी िवभ ीचे प आहे तर दस या
वा यात ‘कलेवर’ हे नाम असून याचा अथ ‘शव’ असा आहे.
आपण आप या भाषेवर ेम करायचं असेल तर भाषेतली अशी श थळे जाणून यायला हवीत. भाषेचा
यो य स मान राखायला हवा. आप या घरीदारी बोलली जाणारी मराठी भाषा ही आप याला आई या िठकाणी आहे.
ितने आप या भावजीवनाला आकार िदला आहे. आप या भावना य करायला आधार िदला आहे. ित याशी
आपले खास िज हा ाचे नाते असायला हवे. यासाठी ितचे ानही आपण िमळवायला हवे.
आपली भाषा ही हवेसारखी आप या आतबाहेर असते. ितचे जीवनातले मह वाचे थान कायम ठेवायला
हवे. उदा., आता पाऊस पडत आहे. ‘पाऊस पडणे’ या घटनेिवषयी दोन वा यांतून कशी दोन कारे िति या देता
येते ते पाहा.
१. पावसाने वत: जातीने हजेरी लावून वनमहो सवाला दाद िदली.
२. सकाळी सकाळी पाऊस आ यामुळे मा या ‘मॉिनग वॉक’ या बेतावर पाणी पडले.
अशी अनेक वा ये तयार करता येतील. यातून भाव खुलत जातात. भाषा अशी आप या मनातले भाव सू मपणे
सांगायला मदत करत असते, यामुळे ितचे अथस दय कळ यावरच आपण ‘लाभले आ हांस भा य बोलतो मराठी...’
असे किववय सुरेश भटांचे श द उ ारायला ख या अथाने पा ठ , हे िवस न चालणार नाही.
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1.आकलन कती.
i)खालील कती सोडवा. 2
1 ) दोन श द पे समान, उ ार समान, अथ मा िभ असा श द.
2 )मराठी भाषेला ले खकने िदलेली उपमा.
‘पुराणातली वांगी पुराणात’ या हणीचा अथ शोध यासाठी सग ा पुराणांम ये वां याशी संबंिधत काय गो आली
आहे, हा शोध हणजे फकट उ ोग ठरेल! ितथे मूळ हण होती ‘पुराणातली वानगी पुराणात.’ वानगी हणजे
उदाहरणे. पण ‘वानगी’ झाली ‘वांगी’ आिण आपण शोधत रािहलो वां यािवषयी या गो ी! अशी फिजती होते.
काही वेळा दोन श द पे सारखी असतात आिण ती चकवतात.
उदाहरणाथ,
१. राजाचे ‘कलेवर’ ेम होते.
२. अपघात थळी कडेला एक ‘कलेवर’ पडले होते.
येथे पिह या वा यात ‘कलेवर’ हे श द प ‘कला’ या श दाचे स मी िवभ ीचे प आहे तर दस या
वा यात ‘कलेवर’ हे नाम असून याचा अथ ‘शव’ असा आहे.
आपण आप या भाषेवर ेम करायचं असेल तर भाषेतली अशी श थळे जाणून यायला हवीत. भाषेचा
यो य स मान राखायला हवा. आप या घरीदारी बोलली जाणारी मराठी भाषा ही आप याला आई या िठकाणी आहे.
ितने आप या भावजीवनाला आकार िदला आहे. आप या भावना य करायला आधार िदला आहे. ित याशी
आपले खास िज हा ाचे नाते असायला हवे. यासाठी ितचे ानही आपण िमळवायला हवे.
आपली भाषा ही हवेसारखी आप या आतबाहेर असते. ितचे जीवनातले मह वाचे थान कायम ठेवायला
हवे. उदा., आता पाऊस पडत आहे. ‘पाऊस पडणे’ या घटनेिवषयी दोन वा यांतून कशी दोन कारे िति या देता
येते ते पाहा.
१. पावसाने वत: जातीने हजेरी लावून वनमहो सवाला दाद िदली.
२. सकाळी सकाळी पाऊस आ यामुळे मा या ‘मॉिनग वॉक’ या बेतावर पाणी पडले.
अशी अनेक वा ये तयार करता येतील. यातून भाव खुलत जातात. भाषा अशी आप या मनातले भाव सू मपणे
सांगायला मदत करत असते, यामुळे ितचे अथस दय कळ यावरच आपण ‘लाभले आ हांस भा य बोलतो मराठी...’
असे किववय सुरेश भटांचे श द उ ारायला ख या अथाने पा ठ , हे िवस न चालणार नाही.
Page 6
2 आकलन कती. 2
खालील आकती पूण करा.
भाषा समथपणे वापर यासाठी कोणतेही दोन माग
3 वमत.- 3
ले खकने मराठी भाषेचा कलेला स मान तुम या श दात िलहा.
खालील आकती पूण करा.
भाषा समथपणे वापर यासाठी कोणतेही दोन माग
3 वमत.- 3
ले खकने मराठी भाषेचा कलेला स मान तुम या श दात िलहा.
Page 7
३ . आजी कुटुंबाचं आगळ – मह कदम
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१) का ते िलहा 2
i. आजी मुलांना गो ातच दध यायला लावायची ......
ii. आजी सो यात बसून स पहारा ायची....
आम या घरी एक गावरान गाय होती. आमचे वडील िकवा काका धार काढायला िनघाले, क लासं घेऊन आमचा मोचा गो ात.
गाईनं पा हा सोडला, क वास आखडायचंन् चरवीत या दधा या धारांचं संगीत ऐकत चरवी भर याची वाट बघायची. चरवी भरली,
क पु हा वास सोडायचं न् लास घेऊन लायनीत उभं रा चं. ितथंच मग ते धारो ण दध आम या लासात यायचं आिण ते उबदार
दध िम या येईपयत पीत रा चं. ितथंच संपवून घरात यायचं. रािहलेली अध चरवी घरात आली, क हातारी ढाळजंतनं सो यात
अवतरायची.ितथंच बसून रा ची. हातातील माळेचा एकक मणी ओढत काहीतरी पुटपुटत रा ची, कारण एकच, मा या आईने व
धाक ा चुलतीने चहा क न िपऊ नये हणनू स पहारा ायची. चार घर या चार सुना नांदायला आ या. यांचा कणाचा भरवसा
ायचा? कोण कणा या लेकराला िकती देईल खा ी नाही, हणून आ हां ला गो ातच दध िमळ यावर आजीचा कटा असायचा.
आजी ितथं बस याचं आणखी एक कारण होतं. आमची आई थोरलीही होती. आपण बसून जावांना कामं लावाय ची. खरं तर आजीनं
सग ां ना कामा या वाट या क न िद ले या. कणी िकती िद वस भाकरी कराय या, कणी धुणं धुवायचं, कालवण कणी करायचं,
भांडी कणी घासायची हे सगळं ठरलेलं असायचं आिण आठव ानं येक चं काम रोटेशन माणे बदललं जाय चं. येक ला येक
काम आलंच पािहजे यावर आजीचा भारी कटा . येत नसेल ितला ती िशकवायची; पण कामातनं कणाची सुटका नसायची.
. .
2.काय ते सांगा(
आजीचा कटा असावया या या गो ी . 2
उ तर :- १)
२)
३) वमत:- तुम या घराम ये कामांची िवभागणी कोण करते आिण कशी? ते सिव तर िलहा. 3
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१) का ते िलहा 2
i. आजी मुलांना गो ातच दध यायला लावायची ......
ii. आजी सो यात बसून स पहारा ायची....
आम या घरी एक गावरान गाय होती. आमचे वडील िकवा काका धार काढायला िनघाले, क लासं घेऊन आमचा मोचा गो ात.
गाईनं पा हा सोडला, क वास आखडायचंन् चरवीत या दधा या धारांचं संगीत ऐकत चरवी भर याची वाट बघायची. चरवी भरली,
क पु हा वास सोडायचं न् लास घेऊन लायनीत उभं रा चं. ितथंच मग ते धारो ण दध आम या लासात यायचं आिण ते उबदार
दध िम या येईपयत पीत रा चं. ितथंच संपवून घरात यायचं. रािहलेली अध चरवी घरात आली, क हातारी ढाळजंतनं सो यात
अवतरायची.ितथंच बसून रा ची. हातातील माळेचा एकक मणी ओढत काहीतरी पुटपुटत रा ची, कारण एकच, मा या आईने व
धाक ा चुलतीने चहा क न िपऊ नये हणनू स पहारा ायची. चार घर या चार सुना नांदायला आ या. यांचा कणाचा भरवसा
ायचा? कोण कणा या लेकराला िकती देईल खा ी नाही, हणून आ हां ला गो ातच दध िमळ यावर आजीचा कटा असायचा.
आजी ितथं बस याचं आणखी एक कारण होतं. आमची आई थोरलीही होती. आपण बसून जावांना कामं लावाय ची. खरं तर आजीनं
सग ां ना कामा या वाट या क न िद ले या. कणी िकती िद वस भाकरी कराय या, कणी धुणं धुवायचं, कालवण कणी करायचं,
भांडी कणी घासायची हे सगळं ठरलेलं असायचं आिण आठव ानं येक चं काम रोटेशन माणे बदललं जाय चं. येक ला येक
काम आलंच पािहजे यावर आजीचा भारी कटा . येत नसेल ितला ती िशकवायची; पण कामातनं कणाची सुटका नसायची.
. .
2.काय ते सांगा(
आजीचा कटा असावया या या गो ी . 2
उ तर :- १)
२)
३) वमत:- तुम या घराम ये कामांची िवभागणी कोण करते आिण कशी? ते सिव तर िलहा. 3
Page 8
कृती मांक 2
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
i. चूक क बरोबर ते िलहा. 1
1 भाकरी करप या क सरपण फोडणा याला आजी िश या ायची...
2 मुलां या जेवणानंतर रानात या भाकरी बांध या जाय या......
ii. आकितबंध पूण करा. 1
दपार या वेळेला ढाळजत बसून जमले या बायका करावया या ती कामे
कामातनं कणाची सुटका नसायची. भाकरी करप या क करणारणीला लाखोली. सरपण नीट नसलं, क ग ांची
फिजती. वयंपाक झाला, क आधी आमची बाळगोपाळांची पंगत बसायची. आजी पुढं सरकायची न् आमची आई
जेवायला वाढायची िकवा कणी काक ही; पण वाढतानाही आजीचा जागता पहारा. धपाटे घालू घालू खाऊ घालायचं.
कणाला खरकटं ठेवू ायचं नाही.आम या जेवणानंतर रानात या भाकरी बांध या जाय या आिण नंतर सग ा बायका
िमळन जेवाय या.दहा या दर यान पोरांना शाळेत िपटाळन, दपार या कामाचं िनयोजन क न मग आजीची वारी ढाळजंत
येणार. बसता बसता झोपी जाणार; पण झोप भारी सावध. कठंही खु झालं, क आजी त जागी. कानोसा घेऊन
पु हा डोळं झाकणार. झोप होता होता ग ीत या बायका जम या क वाकळ िशवायचं असो, शगा फोडायचं असो क
धा य िनवडायचं असो, सग ा िमळन एकमेक ची कामं कराय या. ग ीत या बायका येतानाच कामं घेऊन याय या.
ग पा हाय या. सासुरवास, जाच अशा सग ां या चचा .
२. घटना माणे ओघत ा पूण क न िलहा. 2
वयंपाक झाला क आधी बालगोपाळांची पंगत बसायची
आजी धपाटे घालून खाऊ घालायची
शेवटी सग ा बायका िमळन जेवत.
३) वमत-पाठा या आधारे एक कटंब प तीब ल तुमचे िवचार प क न िलहा. 3
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
i. चूक क बरोबर ते िलहा. 1
1 भाकरी करप या क सरपण फोडणा याला आजी िश या ायची...
2 मुलां या जेवणानंतर रानात या भाकरी बांध या जाय या......
ii. आकितबंध पूण करा. 1
दपार या वेळेला ढाळजत बसून जमले या बायका करावया या ती कामे
कामातनं कणाची सुटका नसायची. भाकरी करप या क करणारणीला लाखोली. सरपण नीट नसलं, क ग ांची
फिजती. वयंपाक झाला, क आधी आमची बाळगोपाळांची पंगत बसायची. आजी पुढं सरकायची न् आमची आई
जेवायला वाढायची िकवा कणी काक ही; पण वाढतानाही आजीचा जागता पहारा. धपाटे घालू घालू खाऊ घालायचं.
कणाला खरकटं ठेवू ायचं नाही.आम या जेवणानंतर रानात या भाकरी बांध या जाय या आिण नंतर सग ा बायका
िमळन जेवाय या.दहा या दर यान पोरांना शाळेत िपटाळन, दपार या कामाचं िनयोजन क न मग आजीची वारी ढाळजंत
येणार. बसता बसता झोपी जाणार; पण झोप भारी सावध. कठंही खु झालं, क आजी त जागी. कानोसा घेऊन
पु हा डोळं झाकणार. झोप होता होता ग ीत या बायका जम या क वाकळ िशवायचं असो, शगा फोडायचं असो क
धा य िनवडायचं असो, सग ा िमळन एकमेक ची कामं कराय या. ग ीत या बायका येतानाच कामं घेऊन याय या.
ग पा हाय या. सासुरवास, जाच अशा सग ां या चचा .
२. घटना माणे ओघत ा पूण क न िलहा. 2
वयंपाक झाला क आधी बालगोपाळांची पंगत बसायची
आजी धपाटे घालून खाऊ घालायची
शेवटी सग ा बायका िमळन जेवत.
३) वमत-पाठा या आधारे एक कटंब प तीब ल तुमचे िवचार प क न िलहा. 3
Page 9
कृती मांक 3
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 अ) कसे ते िलहा- 1
अ)ढाळजेतून बात या सा रत सा रत हो याची प त १)........... २)............
ब)एका श दात उ तर िलहा. 1
1 ) लेखका या गावचे वतमानप .........
2 )लेखका या वा ाचे भरभ म संर ककवच......
आमची ढाळज हणजे गावाचं वतमानप होतं आिण आजी याची संपादक होती. तर सग ा बात या
ितथं याय या. यांची शहािनशा हायची न् मग या गावभर जाय या. कडसं पडाय या आधी ही मैिफल मोडायची.
माणसांची वेळ झाली, क हातारीची ढाळज सुटायची. माणसं ढाळजंत बसायची. रा ी आठ या दर यान ढाळजंचा
दरवाजा लागला आिण एकदा आतनं आगळ टाकली, क वाडा शांत हायचा. ही आगळ दरवाजाला लावणं िकवा
ती काढणं हणजे आम यासाठी िद य असायचं. मुळात ही सहा फटांची लांब आिण पाऊण फट द अशी सागवानी
आगळ एका िभंतीत या देवळीत आरपार जायची. ती आरपार घालवून दरवाजाउ घडणं िकवा ित या त डाला
असणा या िपतळी वाघा या जब ातील कडीला हातघालून ती बाहेर ओढणं व समोर या िभंतीत या देवळीत
ढकलणं फार अवघड गिणत होतं.ही आगळ हणजे दरवाजाचं, पयायाने वा ाचं, भरभ म संर क कवच
होतं.दपारी ही एकदा आगळ टाकली क उ हाचं, सु ीचं आ हांला बाहेर पडायला संधी नसायची, तसाच रा ी या
आगळीचा आधारही िततकाच वाटायचा.भर उ हात मग आजीला जा त ास होऊ न देता ितथंच ढाळजंत, पडवीत
सो यात कठंही आ ही बैठे खेळ खेळायचो. िचंचोक, गजगं, खापरा या िभंग या, िजब या, चुळचुळ मुंगळा, भोवरा,
गो ा असले खेळ असायचे,
2.काय ते सांगा करा. 2
उता यात आलेले बैठे खेळ .१)........२)........३)......४).........
3. वमत – आमची ढाळज हणजे गावाचं वतमानप होतं. लेखका या या 3
िवधानाशी तु ही सहमत आहात का? कसे ते प करा.
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 अ) कसे ते िलहा- 1
अ)ढाळजेतून बात या सा रत सा रत हो याची प त १)........... २)............
ब)एका श दात उ तर िलहा. 1
1 ) लेखका या गावचे वतमानप .........
2 )लेखका या वा ाचे भरभ म संर ककवच......
आमची ढाळज हणजे गावाचं वतमानप होतं आिण आजी याची संपादक होती. तर सग ा बात या
ितथं याय या. यांची शहािनशा हायची न् मग या गावभर जाय या. कडसं पडाय या आधी ही मैिफल मोडायची.
माणसांची वेळ झाली, क हातारीची ढाळज सुटायची. माणसं ढाळजंत बसायची. रा ी आठ या दर यान ढाळजंचा
दरवाजा लागला आिण एकदा आतनं आगळ टाकली, क वाडा शांत हायचा. ही आगळ दरवाजाला लावणं िकवा
ती काढणं हणजे आम यासाठी िद य असायचं. मुळात ही सहा फटांची लांब आिण पाऊण फट द अशी सागवानी
आगळ एका िभंतीत या देवळीत आरपार जायची. ती आरपार घालवून दरवाजाउ घडणं िकवा ित या त डाला
असणा या िपतळी वाघा या जब ातील कडीला हातघालून ती बाहेर ओढणं व समोर या िभंतीत या देवळीत
ढकलणं फार अवघड गिणत होतं.ही आगळ हणजे दरवाजाचं, पयायाने वा ाचं, भरभ म संर क कवच
होतं.दपारी ही एकदा आगळ टाकली क उ हाचं, सु ीचं आ हांला बाहेर पडायला संधी नसायची, तसाच रा ी या
आगळीचा आधारही िततकाच वाटायचा.भर उ हात मग आजीला जा त ास होऊ न देता ितथंच ढाळजंत, पडवीत
सो यात कठंही आ ही बैठे खेळ खेळायचो. िचंचोक, गजगं, खापरा या िभंग या, िजब या, चुळचुळ मुंगळा, भोवरा,
गो ा असले खेळ असायचे,
2.काय ते सांगा करा. 2
उता यात आलेले बैठे खेळ .१)........२)........३)......४).........
3. वमत – आमची ढाळज हणजे गावाचं वतमानप होतं. लेखका या या 3
िवधानाशी तु ही सहमत आहात का? कसे ते प करा.
Page 10
कृती मांक 4
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1) आकितबंध पूण करा.
लेखकाला लहानपणी
िमळाले या रानमेवा
सग ांचा डोळा चुकवून हळच सटक मारायची न् गो ा खेळायला जायचं. ितथंच करीचा डाव रंगायचा. यांना
खेळायची संधी िमळायची नाही ती पोरं माकडासारखं वडा या पारं यांना ल बकळत रा ची.झोका खेळायची. उतरताना
पारं यां या श ांना फटलेली िपवळी पालवी शेव-शेव हणून खायची. एखा ा भर दपारी मग ितथनंच मोचा
िविहरीकडं वळवायचा. मनसो पोहायचं. िशवणापानी खेळायचं. मुटक टाकन पाणी उडव याची शयत लागायची.
कटाळा आला, क ओ या अंगाने ितथंच मातीवर लोळत पडायचं. चटक बसायला लागले, क पु हा पा यात उ ा.
थकन घरी यायचं आिण भाकरीवर उ ा टाकाय या. लाल डोळं आिण पांढरं पडलेलं अंग बघून आजीचं बोलणं खायचं.
अस या सग ा िनसग द त वातावरणात बालपण आकारत होतं.
गाभो ा िचंचा, िमठाचे खडे आिण क या क या, बांधावरची बोरं, िचचांचा तौर,उंबरं, ढाळं, काटा ावर
भाजलेली कणसं, ग - वारीचा रडा, क ी वांगी, गवार, छोटी तंबाटी, शे या, किलंगडं,शदाडं, करडीची-पा ंची
भाजी, वारीची िहरवीगार ताटं, कवटं, तुरी या-मटक या शगा, यांची उकड, ल याचं माडगं असा सगळा रानमेवा
पोटात जात होता. आ ही वाढत होतो. भांडत होतो. पु हा एक खेळत होतो. ढाळजंत आजी या धाकात अ यास करत
होतो. आजी या माये या सावलीखाली आ ही मोठे होत होतो.
2 ) एका श दात उ तर िलहा. 2
i. लेखकाची लहानपणी अ यास कर याची जागा –
ii. लेखक लहानपणी िमळालेली मायेची सावली.-
3 ) वमत : तु हाला आठवत असले या कोण याही एका अिव मरणीय संगाचे वणन करा. 3
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1) आकितबंध पूण करा.
लेखकाला लहानपणी
िमळाले या रानमेवा
सग ांचा डोळा चुकवून हळच सटक मारायची न् गो ा खेळायला जायचं. ितथंच करीचा डाव रंगायचा. यांना
खेळायची संधी िमळायची नाही ती पोरं माकडासारखं वडा या पारं यांना ल बकळत रा ची.झोका खेळायची. उतरताना
पारं यां या श ांना फटलेली िपवळी पालवी शेव-शेव हणून खायची. एखा ा भर दपारी मग ितथनंच मोचा
िविहरीकडं वळवायचा. मनसो पोहायचं. िशवणापानी खेळायचं. मुटक टाकन पाणी उडव याची शयत लागायची.
कटाळा आला, क ओ या अंगाने ितथंच मातीवर लोळत पडायचं. चटक बसायला लागले, क पु हा पा यात उ ा.
थकन घरी यायचं आिण भाकरीवर उ ा टाकाय या. लाल डोळं आिण पांढरं पडलेलं अंग बघून आजीचं बोलणं खायचं.
अस या सग ा िनसग द त वातावरणात बालपण आकारत होतं.
गाभो ा िचंचा, िमठाचे खडे आिण क या क या, बांधावरची बोरं, िचचांचा तौर,उंबरं, ढाळं, काटा ावर
भाजलेली कणसं, ग - वारीचा रडा, क ी वांगी, गवार, छोटी तंबाटी, शे या, किलंगडं,शदाडं, करडीची-पा ंची
भाजी, वारीची िहरवीगार ताटं, कवटं, तुरी या-मटक या शगा, यांची उकड, ल याचं माडगं असा सगळा रानमेवा
पोटात जात होता. आ ही वाढत होतो. भांडत होतो. पु हा एक खेळत होतो. ढाळजंत आजी या धाकात अ यास करत
होतो. आजी या माये या सावलीखाली आ ही मोठे होत होतो.
2 ) एका श दात उ तर िलहा. 2
i. लेखकाची लहानपणी अ यास कर याची जागा –
ii. लेखक लहानपणी िमळालेली मायेची सावली.-
3 ) वमत : तु हाला आठवत असले या कोण याही एका अिव मरणीय संगाचे वणन करा. 3
Page 11
७ . गवताचे पाते – िव. स. खांडेकर
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
(1) यो य पयाय िनवडा.
आकलन कती
१) कारण िलहा. 2
i. झाडाव न िपकलेली पाने गळन पड लागली.....
ii. गवता या पा या या व नाचा चुराडा हो याचे कारण....
२.िदले या घटना कालानु मे लावा (ओघत ा तयार करा.) 2
िवधाने- अ)पान धरणीमाते या कशीत झोपी गेले
ब)पाना या गोड व नांचा चुराडा झाला
क)िहवाळा सु झाला होता.
ड)िचमणे गवताचे पाते जागे झाले
3 वमत 3
पक कथेची वैिश े तुत पककथे ारे प करा.
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
(1) यो य पयाय िनवडा.
आकलन कती
१) कारण िलहा. 2
i. झाडाव न िपकलेली पाने गळन पड लागली.....
ii. गवता या पा या या व नाचा चुराडा हो याचे कारण....
२.िदले या घटना कालानु मे लावा (ओघत ा तयार करा.) 2
िवधाने- अ)पान धरणीमाते या कशीत झोपी गेले
ब)पाना या गोड व नांचा चुराडा झाला
क)िहवाळा सु झाला होता.
ड)िचमणे गवताचे पाते जागे झाले
3 वमत 3
पक कथेची वैिश े तुत पककथे ारे प करा.
Page 12
कृती मांक 2
(आ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7)
१)आकतीबंध पूण करा. 2
पानाने गवता या पा याला वापरलेली संबोधने.
ु अरिसक बेटा िचडखोर िब बा
2 प रणाम िलहा 2
i. वसंता या संजीवक पशाने गळन पडले या पानाला पश कला.-
ii. िहवाळा सु झा याचा प रणाम...
3 वमत कती- कथेत िदसून येणारे मानवी गुणधम प करा. 3
(आ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7)
१)आकतीबंध पूण करा. 2
पानाने गवता या पा याला वापरलेली संबोधने.
ु अरिसक बेटा िचडखोर िब बा
2 प रणाम िलहा 2
i. वसंता या संजीवक पशाने गळन पडले या पानाला पश कला.-
ii. िहवाळा सु झा याचा प रणाम...
3 वमत कती- कथेत िदसून येणारे मानवी गुणधम प करा. 3
Page 13
८ . वाट पाहताना – अ णा ढेरे
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१. एका श दात उ तर िलहा 2
i )थंडी कमी हो याची वेळ –
ii )लहानपणी ले खका आिण यां या भावंडाना गॅलरीत झोपायला िमळायचं तो मिहना – .
२.वैिश े िलहा. 2
ले खकने अनुभवले या सु ीचे वेगळपण
३ . वमत कती – उ हा ा या सु ीची वाट तु ही पहाता का? कसे ते प करा. 3
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१. एका श दात उ तर िलहा 2
i )थंडी कमी हो याची वेळ –
ii )लहानपणी ले खका आिण यां या भावंडाना गॅलरीत झोपायला िमळायचं तो मिहना – .
२.वैिश े िलहा. 2
ले खकने अनुभवले या सु ीचे वेगळपण
३ . वमत कती – उ हा ा या सु ीची वाट तु ही पहाता का? कसे ते प करा. 3
Page 14
कृती मांक 2
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१)आकतीबंध पूण करा. 2
ले खकला पु तकात भेटलेले जग
२)कारण िलहा - ०२
२)कारण िलहा - 2
i. पु तक वाच याची वाट पाह यात उ हा ा या आधीचा काळ ले खकला वेड लावायचा,कारण...
ii. उ हा ात ले खक या घरामागच झाड सुंदर हायचं....
३) वमत कती – 3
पु तकातून न पािहलेले देश, न पािहलेली माणसं,भेटतात ले खक या या मताशी तु ही सहमत आहे का?कसे ते प करा
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१)आकतीबंध पूण करा. 2
ले खकला पु तकात भेटलेले जग
२)कारण िलहा - ०२
२)कारण िलहा - 2
i. पु तक वाच याची वाट पाह यात उ हा ा या आधीचा काळ ले खकला वेड लावायचा,कारण...
ii. उ हा ात ले खक या घरामागच झाड सुंदर हायचं....
३) वमत कती – 3
पु तकातून न पािहलेले देश, न पािहलेली माणसं,भेटतात ले खक या या मताशी तु ही सहमत आहे का?कसे ते प करा
Page 15
कृती मांक 3
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१)तुलना करा – 2
य ीशी मै ी किवतेशी मै ी
२)ओघ त ा तयार करा. 2
ले खक या आ या या दररोज या वासाचा ओघत ा तयार करा.
१)
२)
३)
४)
३ ) वमत : तुम या आवड या य ी या वाट पाह याचा तु हाला आलेला अनुभव तुम या 3
श दांत िलहा.
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१)तुलना करा – 2
य ीशी मै ी किवतेशी मै ी
२)ओघ त ा तयार करा. 2
ले खक या आ या या दररोज या वासाचा ओघत ा तयार करा.
१)
२)
३)
४)
३ ) वमत : तुम या आवड या य ी या वाट पाह याचा तु हाला आलेला अनुभव तुम या 3
श दांत िलहा.
Page 16
१० आ पांचे प – अरिवंद जगताप
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१)चौकट पूण करा. 2
i. िश किदना या िदवशी फार कमी िनवडले जायचे ते पद ............
ii. समु िकनारी वाळचे िश प बनिवणारे .............
आयु यात काय हायचं याचा िनणय यायची वेळ तुम यावर येणार, हणून एक आठवण क न देतो. दरवष
आप या शाळेत िश क िदन साजरा होतो. यात येकाला मु या यापक तरी हायचं असतं नाहीतर िश क तरी; पण
िशपाई हायची इ छा फार कमी मुलांची असते. तु ही िशपाई हायलाच पािहजे असं नाही; पण िशपाई होऊन सु ा
चांगलं काम करता येऊ शकतं, आपण कौतुकास पा होऊ शकतो या गो ीवर तुमचा िव वास नाही का? मला एकच
गो माहीत आहे कोणतंही काम कलं, तरी ते असं करायचं, क लोकांनी नाव घेतलं पािहजे. काम छोटं नसतं. आता
चाजरच बघा.चाजर नसला तर मोबाईलचा काही उपयोग आहे का? डॉ टर एवढीच नस पण मह वाची असते. तु ही
बघा ि कटचा क टन िवराट कोहली असो िकवा धोनी, याला मैदानावर या खेळप ीची काळजी घेणा याचं मह व
जा त असतं. कारण साम याचा िनणय ठरव यात खेळप ीचा खूप मोठा वाटा असतो. समु िकनारी वाळत िश प
बनवणारे ओ रसाचे सुदशन पटनायक पूण देशात िस आहेत. ल ा या मांडवात बसून खूप लोक सनई वाजवताना
िदसतात; पण िब म ाह खान सनई एव ा मन लावून वाजवायचे, क यामुळे ते जगभर लोकि य झाले.
2 . जो ा जुळवा 2
‘अ’ गट ‘ब’गट
ि कट या साम याचा िनणय ठरवणारी. नस
हा नसेल तर मोबाईलचा उपयोग नाही िब म ाह खान
डॉ टर बरोबर ही असावीच लागते. खेळप ी
सनई वादनाने लोकि य झालेल.े चाजर
3 . वमत – शाळेतील िश किदना या िदवशी तु ही कोणते पद वीकारता िकवा कोण हयला आवडते व का ?ते िलहा. 3
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१)चौकट पूण करा. 2
i. िश किदना या िदवशी फार कमी िनवडले जायचे ते पद ............
ii. समु िकनारी वाळचे िश प बनिवणारे .............
आयु यात काय हायचं याचा िनणय यायची वेळ तुम यावर येणार, हणून एक आठवण क न देतो. दरवष
आप या शाळेत िश क िदन साजरा होतो. यात येकाला मु या यापक तरी हायचं असतं नाहीतर िश क तरी; पण
िशपाई हायची इ छा फार कमी मुलांची असते. तु ही िशपाई हायलाच पािहजे असं नाही; पण िशपाई होऊन सु ा
चांगलं काम करता येऊ शकतं, आपण कौतुकास पा होऊ शकतो या गो ीवर तुमचा िव वास नाही का? मला एकच
गो माहीत आहे कोणतंही काम कलं, तरी ते असं करायचं, क लोकांनी नाव घेतलं पािहजे. काम छोटं नसतं. आता
चाजरच बघा.चाजर नसला तर मोबाईलचा काही उपयोग आहे का? डॉ टर एवढीच नस पण मह वाची असते. तु ही
बघा ि कटचा क टन िवराट कोहली असो िकवा धोनी, याला मैदानावर या खेळप ीची काळजी घेणा याचं मह व
जा त असतं. कारण साम याचा िनणय ठरव यात खेळप ीचा खूप मोठा वाटा असतो. समु िकनारी वाळत िश प
बनवणारे ओ रसाचे सुदशन पटनायक पूण देशात िस आहेत. ल ा या मांडवात बसून खूप लोक सनई वाजवताना
िदसतात; पण िब म ाह खान सनई एव ा मन लावून वाजवायचे, क यामुळे ते जगभर लोकि य झाले.
2 . जो ा जुळवा 2
‘अ’ गट ‘ब’गट
ि कट या साम याचा िनणय ठरवणारी. नस
हा नसेल तर मोबाईलचा उपयोग नाही िब म ाह खान
डॉ टर बरोबर ही असावीच लागते. खेळप ी
सनई वादनाने लोकि य झालेल.े चाजर
3 . वमत – शाळेतील िश किदना या िदवशी तु ही कोणते पद वीकारता िकवा कोण हयला आवडते व का ?ते िलहा. 3
Page 17
कृती मांक 2
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 यो य पयाय िनवडन िवधान पूण करा. 2
मधमाशा िकती क क न मध गोळा करतात हे मुलांनी पािहले तर.....
अ)मुले मध गोळा करायला िशकतील.
ब)मधमाशा मध कशी गोळा करतात हे समजेल.
क)मुलांना क ाची िकमत आिण गंमतपण कळेल.
ड)मधमाशा दररोज िकती मध गोळा करतात हे समजेल.
मुंबईतील नळ द त करणा या य ी या कामाचा प रणाम......
अ)काही वषात लाखो लीटर पाणी वाचले.
ब) सगळेजण नळ द त करायला िशकले.
क)सग ां या डो ातून पाणी आले.
ड)आता मुंबईत एकही नळ नाद त नाही.
मी तु हांला फलपाखरां या मागे पळताना पािहलंय. तुम यापैक एखा ाने तरी फलपाखरां या सुंदर आयु याचा अ यास
कला पािहजे. तुम या वगा या बाहेर मधमा यांचं मोहोळ होतं हणून खूप िदवस खडक बंद होती; पण आता खडक
उघडा. या मधमा या
नीट बघा. या जसं पोळं बनवतात ना तसं परफ ट घरसु ा बनवू शकत नाही आपण. या िकती क क न मध गोळा
करतात हे बिघतलं तरी तु हांला क ाची िकमत आिण गंमतपण कळेल.मुंबईत एक माणूस असा आहे जो दर आठव ाला
लोकां या घरी जातो. ओळख नसली तरी. आिण करतो काय तर फ लोकां या घरी बेिसनचा, बाथ मचा नळ गळत तर
नाही ना हे तपासतो. या या एक ा या कामामुळे गे या काही वषात लाखो लीटर पाणी वाचलंय, जे नळ खराब
अस यामुळे वाया जायचं पा याचे वाया जाणारे थब वाचवणं हे द:खी माणसा या डो ांतलं पाणी पुस याएवढंच मह वाचं
काम आहे. एका मुलाने आप या वाढिदवसाचे पैसे वाचवून ठेवले आिण काय कलं मािहतेय? झोपडप ीमध या मुलांना
ना याव न एका तुट या लाकडी पुलाव न जावं लागायचं. याने आप या वाढिदवसा या पैशांतून या मुलांसाठी प ा
पूल बनव यासाठी आपले पैसे िदले.
2 )पुढील कतीतून िदसून येणारा गुण ओळखा. 2
अ) वाढिदवसाचे पैसे ना यावरील पूल बांध यासाठी िदले........
ब) काय ते िलहा .पा याचा वाया जाणारा थब वाचिवणे हणजे..........
3 वमत-
3
‘पा याचे वाया जाणारे थब वाचवणं हे द:खी माणसा या डो ांतलं पाणी पुस याएवढंच मह वाचं काम आहे’,
आ पां या या िवधानामागील अथ वत: या श दांत िलहा.
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 यो य पयाय िनवडन िवधान पूण करा. 2
मधमाशा िकती क क न मध गोळा करतात हे मुलांनी पािहले तर.....
अ)मुले मध गोळा करायला िशकतील.
ब)मधमाशा मध कशी गोळा करतात हे समजेल.
क)मुलांना क ाची िकमत आिण गंमतपण कळेल.
ड)मधमाशा दररोज िकती मध गोळा करतात हे समजेल.
मुंबईतील नळ द त करणा या य ी या कामाचा प रणाम......
अ)काही वषात लाखो लीटर पाणी वाचले.
ब) सगळेजण नळ द त करायला िशकले.
क)सग ां या डो ातून पाणी आले.
ड)आता मुंबईत एकही नळ नाद त नाही.
मी तु हांला फलपाखरां या मागे पळताना पािहलंय. तुम यापैक एखा ाने तरी फलपाखरां या सुंदर आयु याचा अ यास
कला पािहजे. तुम या वगा या बाहेर मधमा यांचं मोहोळ होतं हणून खूप िदवस खडक बंद होती; पण आता खडक
उघडा. या मधमा या
नीट बघा. या जसं पोळं बनवतात ना तसं परफ ट घरसु ा बनवू शकत नाही आपण. या िकती क क न मध गोळा
करतात हे बिघतलं तरी तु हांला क ाची िकमत आिण गंमतपण कळेल.मुंबईत एक माणूस असा आहे जो दर आठव ाला
लोकां या घरी जातो. ओळख नसली तरी. आिण करतो काय तर फ लोकां या घरी बेिसनचा, बाथ मचा नळ गळत तर
नाही ना हे तपासतो. या या एक ा या कामामुळे गे या काही वषात लाखो लीटर पाणी वाचलंय, जे नळ खराब
अस यामुळे वाया जायचं पा याचे वाया जाणारे थब वाचवणं हे द:खी माणसा या डो ांतलं पाणी पुस याएवढंच मह वाचं
काम आहे. एका मुलाने आप या वाढिदवसाचे पैसे वाचवून ठेवले आिण काय कलं मािहतेय? झोपडप ीमध या मुलांना
ना याव न एका तुट या लाकडी पुलाव न जावं लागायचं. याने आप या वाढिदवसा या पैशांतून या मुलांसाठी प ा
पूल बनव यासाठी आपले पैसे िदले.
2 )पुढील कतीतून िदसून येणारा गुण ओळखा. 2
अ) वाढिदवसाचे पैसे ना यावरील पूल बांध यासाठी िदले........
ब) काय ते िलहा .पा याचा वाया जाणारा थब वाचिवणे हणजे..........
3 वमत-
3
‘पा याचे वाया जाणारे थब वाचवणं हे द:खी माणसा या डो ांतलं पाणी पुस याएवढंच मह वाचं काम आहे’,
आ पां या या िवधानामागील अथ वत: या श दांत िलहा.
Page 18
कृती मांक 2
२) 1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनस
ु ार कती करा : गुण (7 )
1 ओळखा पा - 2
लेखकाने य कले या अपे ेतून मुलांनी कोण बनावे असे हटले आहे ते ओळखून िलहा.
अ)तुम यापैक एकानेतरी िलिहलेलं पु तक आप या शाळे या ंथालयात िदसलं पािहजे-
आ)तुम यापैक एकजण तरी सवाईगंधव महो सवात गाताना िदसलं पािहजे......
खूप पैसे कमवायचे आिण िनसग बघायला दस या देशात जायचं व न असतं लोकांच;ं पण आप या देशातला िनसग
समृ करणारी माणसं हवीत. तुम यापैक खूप जण परदेशात जाणार आहात. तुम यापैक एकजण तरी सवाईगंधव
महो सवात गाताना िदसलं पािहजे. परी ेत पिहले आलात तर शाळे या िभंतीवर तुमचं नाव असेल; पण तुम यापैक
एकानेतरी िलिहलेलं पु तक आप या शाळे या ंथालयात िदसलं पािहजे. तु ही जगात या मोठमो ा हॉटेलम ये जाणार
आहात; पण तुम यापैक एका या तरी शेतात रडा खायला यायचंय मला. आप या पूवजांनी वे ळ अिजंठा बनवलाय.
जगभरचे लोक बघायला येतात. तु ही असंच नवीन काहीतरी भ यिद य बनवून दाखवालयाची मला खा ी आहे.मी
एवढं सगळं सांिग तलं अशी पोरं आ ही कठं पािहली नाहीत; पण मला राग आला नाही. तु ही मोठे झा यावर जग
हणालं पािह जे, क अशी पोरं आ ही कठं पािहली नाहीत. मला आनंद होईल. फ तु ही आता आहात तसेच आनंदी
रहा. जग िवचारेलतु हांला, शाळेत तु हांला िकती गुण िमळाले? पण मी सांगेन जगाला तु ही िकती गुणी आहात. मी
तु हांला वगा बाहेर पािहलंय दंगाम ती करताना, मैदानावर, नेहसंमेलनात, हो टेलवर. असेच मनसो जगा.
2 तुलना करा : 2
आ पांनी पािहलेली मुलं िश कांनी पािहलेली मुलं
3 वमत : 3
तुम या शालेय जीवनातील कोणतीही एक सं मरणीय आठवण थोड यात
िलहा.
२) 1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनस
ु ार कती करा : गुण (7 )
1 ओळखा पा - 2
लेखकाने य कले या अपे ेतून मुलांनी कोण बनावे असे हटले आहे ते ओळखून िलहा.
अ)तुम यापैक एकानेतरी िलिहलेलं पु तक आप या शाळे या ंथालयात िदसलं पािहजे-
आ)तुम यापैक एकजण तरी सवाईगंधव महो सवात गाताना िदसलं पािहजे......
खूप पैसे कमवायचे आिण िनसग बघायला दस या देशात जायचं व न असतं लोकांच;ं पण आप या देशातला िनसग
समृ करणारी माणसं हवीत. तुम यापैक खूप जण परदेशात जाणार आहात. तुम यापैक एकजण तरी सवाईगंधव
महो सवात गाताना िदसलं पािहजे. परी ेत पिहले आलात तर शाळे या िभंतीवर तुमचं नाव असेल; पण तुम यापैक
एकानेतरी िलिहलेलं पु तक आप या शाळे या ंथालयात िदसलं पािहजे. तु ही जगात या मोठमो ा हॉटेलम ये जाणार
आहात; पण तुम यापैक एका या तरी शेतात रडा खायला यायचंय मला. आप या पूवजांनी वे ळ अिजंठा बनवलाय.
जगभरचे लोक बघायला येतात. तु ही असंच नवीन काहीतरी भ यिद य बनवून दाखवालयाची मला खा ी आहे.मी
एवढं सगळं सांिग तलं अशी पोरं आ ही कठं पािहली नाहीत; पण मला राग आला नाही. तु ही मोठे झा यावर जग
हणालं पािह जे, क अशी पोरं आ ही कठं पािहली नाहीत. मला आनंद होईल. फ तु ही आता आहात तसेच आनंदी
रहा. जग िवचारेलतु हांला, शाळेत तु हांला िकती गुण िमळाले? पण मी सांगेन जगाला तु ही िकती गुणी आहात. मी
तु हांला वगा बाहेर पािहलंय दंगाम ती करताना, मैदानावर, नेहसंमेलनात, हो टेलवर. असेच मनसो जगा.
2 तुलना करा : 2
आ पांनी पािहलेली मुलं िश कांनी पािहलेली मुलं
3 वमत : 3
तुम या शालेय जीवनातील कोणतीही एक सं मरणीय आठवण थोड यात
िलहा.
Page 19
११ गो अ णीमाची – सुि या खोत
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1. उ तरे िलहा. 2
i .भाईसाबनी अ िणमाला िदलेला स ा -
ii .अ िणमाला या खेळात नॕशनल चॕ पयनिशप िमळाली -
2.एका श दात मािहती िलहा. 1
i )अ िणमाचा वास -- वासाचा िदवस
-- टेशन व रे वेगाडी
ii ).कारण िलहा - 1
रे वेतील वासी म ख चेह-याने जागेवर बसून रािहले --------
3 . वमत - 3
तुमचा "रे वे वासातील एखादा अनुभव " तुम या श दात प करा.
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1. उ तरे िलहा. 2
i .भाईसाबनी अ िणमाला िदलेला स ा -
ii .अ िणमाला या खेळात नॕशनल चॕ पयनिशप िमळाली -
2.एका श दात मािहती िलहा. 1
i )अ िणमाचा वास -- वासाचा िदवस
-- टेशन व रे वेगाडी
ii ).कारण िलहा - 1
रे वेतील वासी म ख चेह-याने जागेवर बसून रािहले --------
3 . वमत - 3
तुमचा "रे वे वासातील एखादा अनुभव " तुम या श दात प करा.
Page 20
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1.आकती पूण करा. 2
अ िणमाने डॉ टर व सहका-यांना िदलेला धीर
2.जोडया लावा. 2
अ गट ब गट
१.बरेलीचे हॉ पटल अ .ए स हॉ पटल
२.जीवनमरणाची आ.अंतरंग घायाळ करणारे
३.िद ी इ .ना भूलत ,ना पुरेसे र
४.मानिसक जखमा ई .सीमारेषा
3 वमत - 3
"शारी रक जखमा मलमप ीने ब-या होतात.पण मानिसक जखमांचे घाव अंतरंग घायाळ करणारे असते"
या िवधानाचा अथ वतः या श दांत िलहा.
1.आकती पूण करा. 2
अ िणमाने डॉ टर व सहका-यांना िदलेला धीर
2.जोडया लावा. 2
अ गट ब गट
१.बरेलीचे हॉ पटल अ .ए स हॉ पटल
२.जीवनमरणाची आ.अंतरंग घायाळ करणारे
३.िद ी इ .ना भूलत ,ना पुरेसे र
४.मानिसक जखमा ई .सीमारेषा
3 वमत - 3
"शारी रक जखमा मलमप ीने ब-या होतात.पण मानिसक जखमांचे घाव अंतरंग घायाळ करणारे असते"
या िवधानाचा अथ वतः या श दांत िलहा.
Page 21
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1.एका श दात उ तरे िलहा. 2
i )अ िणमाचा िनधार -
ii )अ िणमाचा पिहला ट पा –
2 .कोण ते िलहा. 1
1.ए हरे ट सर करणारी पिहली मिहला -
2.खालील कतीतून य होणारा गुण िलहा . 1
माझ कटंब आिण भाईसाब मा याबरोबर खंबीरपणे उभे रािहले.
3 . वमत - 3
"आप या आतलं ए हरे ट आप यालाच सर करायचे असते" हे िवधान सोदाहरण तुम या श दात य करा.
1.एका श दात उ तरे िलहा. 2
i )अ िणमाचा िनधार -
ii )अ िणमाचा पिहला ट पा –
2 .कोण ते िलहा. 1
1.ए हरे ट सर करणारी पिहली मिहला -
2.खालील कतीतून य होणारा गुण िलहा . 1
माझ कटंब आिण भाईसाब मा याबरोबर खंबीरपणे उभे रािहले.
3 . वमत - 3
"आप या आतलं ए हरे ट आप यालाच सर करायचे असते" हे िवधान सोदाहरण तुम या श दात य करा.
Page 22
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 वणन करा.
डेथ झोन - 2
2 अ िणमाचा ए हरे ट िशखर सर कर याचा अनुभव िलहा. 2
अ) ---------------------
आ)---------------------
इ) -----------------------
ई) -----------------------
३. वमत - 3
' येकाम ये एक िज ी अ िणमा असते' ,याबाबत तुमचे िवचार प करा.
1 वणन करा.
डेथ झोन - 2
2 अ िणमाचा ए हरे ट िशखर सर कर याचा अनुभव िलहा. 2
अ) ---------------------
आ)---------------------
इ) -----------------------
ई) -----------------------
३. वमत - 3
' येकाम ये एक िज ी अ िणमा असते' ,याबाबत तुमचे िवचार प करा.
Page 23
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 .पाठा या आधारे वा यांचा उव रत भाग िल न वा ये पूण करा. 2
अ) एक सांगू ? लक, भा य,िक मत , -
आ)'माझा िदवस 'अखेर आला होता...िगयारोहकां या चढाई या ट यातले -
2 . आकती पूण करा. 2
िगयारोहणाने अ िणमाला िदलेले धडे. ---------
---------
----------
----------
३. वमत - 3
'आपण आयु यात काय िमळवतो हे मह वाचं नाही, तर ही कमाई आप याला अिधक चांगली य ी कशी बनवते,
हे मह वाचं वाटतं मला.'या िवधानाबाबत तुमचे मत सोदाहरण प करा.
1 .पाठा या आधारे वा यांचा उव रत भाग िल न वा ये पूण करा. 2
अ) एक सांगू ? लक, भा य,िक मत , -
आ)'माझा िदवस 'अखेर आला होता...िगयारोहकां या चढाई या ट यातले -
2 . आकती पूण करा. 2
िगयारोहणाने अ िणमाला िदलेले धडे. ---------
---------
----------
----------
३. वमत - 3
'आपण आयु यात काय िमळवतो हे मह वाचं नाही, तर ही कमाई आप याला अिधक चांगली य ी कशी बनवते,
हे मह वाचं वाटतं मला.'या िवधानाबाबत तुमचे मत सोदाहरण प करा.
Page 24
१३ कत सुधारक कव – डॉ. िशरीष देशपांडे
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 . खालील आकती पूण करा. 2
महष कव यांना अपेि त असलेले वातं य कार-
2 का ते िलहा. 2
ीने िशि त हायलाच पािहजे असे क याना ठामपणे वाटत होते कारण ...................
3 वमत 3
‘२१ या शतकातील ी’ यािवषयी तुमचे िवचार िलहा.
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 . खालील आकती पूण करा. 2
महष कव यांना अपेि त असलेले वातं य कार-
2 का ते िलहा. 2
ीने िशि त हायलाच पािहजे असे क याना ठामपणे वाटत होते कारण ...................
3 वमत 3
‘२१ या शतकातील ी’ यािवषयी तुमचे िवचार िलहा.
Page 25
कृती मांक 2
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1. कती करा : 2
१. महष कव यांची
उता यात आलेली
गुणवैिश े
2. (१) यो य पयाय िनवडन िवधान पूण करा.
1
अ समाजाचे ऐितहािसक काय.................................
अ)स पु षांचा िवरोध करणे. ब)स पु षांचा स मान करणे.
क)स पु षांचा छळ करणे. ड)स पु षांकडे पाठ िफरवणे.
(२) ‘गिणत’ हे उ तर येईल असा न तयार करा. 1
3. वमत.
‘क याचे आचरण ाने वरां या किवतेसारखेच रािहले’ या ओळीचा तु हाला समजलेला अथ िलहा.
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1. कती करा : 2
१. महष कव यांची
उता यात आलेली
गुणवैिश े
2. (१) यो य पयाय िनवडन िवधान पूण करा.
1
अ समाजाचे ऐितहािसक काय.................................
अ)स पु षांचा िवरोध करणे. ब)स पु षांचा स मान करणे.
क)स पु षांचा छळ करणे. ड)स पु षांकडे पाठ िफरवणे.
(२) ‘गिणत’ हे उ तर येईल असा न तयार करा. 1
3. वमत.
‘क याचे आचरण ाने वरां या किवतेसारखेच रािहले’ या ओळीचा तु हाला समजलेला अथ िलहा.
Page 26
कृती मांक 3
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1.आकितबंध पूण करा. 2
ी िश णाबाबत महष कव
यांना करावयाची दोन काय
2. उ तर िलहा. 2
भारतीय समाजाला चीड आणणारा िवरोधाभास
1.------------------2.-----------------------
3 वमत. 3
‘ या अनपढ रािह या तर देश अधाग वायु झाले या य ीसारखा होईल’ या िवधानातील िवचार तुम या
श दात प करा.
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1.आकितबंध पूण करा. 2
ी िश णाबाबत महष कव
यांना करावयाची दोन काय
2. उ तर िलहा. 2
भारतीय समाजाला चीड आणणारा िवरोधाभास
1.------------------2.-----------------------
3 वमत. 3
‘ या अनपढ रािह या तर देश अधाग वायु झाले या य ीसारखा होईल’ या िवधानातील िवचार तुम या
श दात प करा.
Page 27
कृती मांक 4
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1. उ तर िलहा : 2
गिणताचा गुणधम : .................................
अनाथ बािलका माचे नामांतरानंतरचे नाव : .......................
2. का ते िलहा : 2
महष कव यां या कायािवषयी न उप थत करायला समाज
धजावला नाही........
3 वमत : 3
‘बोलक सुधारक अस यापे ा कत सुधारक असणे हेच ये कर असते’ या िवषयी तुमचे मत
उता या या आधारे िलहा.
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1. उ तर िलहा : 2
गिणताचा गुणधम : .................................
अनाथ बािलका माचे नामांतरानंतरचे नाव : .......................
2. का ते िलहा : 2
महष कव यां या कायािवषयी न उप थत करायला समाज
धजावला नाही........
3 वमत : 3
‘बोलक सुधारक अस यापे ा कत सुधारक असणे हेच ये कर असते’ या िवषयी तुमचे मत
उता या या आधारे िलहा.
Page 28
२० सव िव वची हावे सुखी – डॉ.यशवंत पाठक
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 . खालील आकती पूण करा. 2
१)जो ा लावा 2
‘अ’ गट ‘ब’गट
i. संतां या सािह याचा आ मा महारा
ii. संतांची भूमी िव वक याण
iii. सव संतां या मागणीतील एकमेव गो मानवता
iv. सव संतां या ाथनेतील अिव कार भ ी व समाज बोधन,समाज बोधन
महारा ही संतांची भूमी आहे. संत हणजे स पु ष. ‘जगा या क याणा संतां या िवभूित । देह क िव ती
परउपकार ।’ही संतांची खरी भूिमका आहे. संतां या सािह याचा आ मा भ ी बरोबरच समाज बोधन,
समाजक याण हा आहे.संत परमे वराकडे वत:साठी काहीही मागत नाहीत; परंतु ‘बुडतां हे जन न देखवे
डोळां । येतो कळवळा हणउिन ।।’ या साठी ी च धर वामी, संत ाने वर, संत नामदेव, संत तुकाराम,
वारकरी सं दायातील सव संत, संत कबीर, गु नानक, संत महा मा बसवे वर अशा सवच संतांनी आप या
सािह यातून िव वक याणासाठी परमे वराकडे, गु कडे साकडे घातले आहे. संत ाने वरांपासून अगदी
आधुिनक काळातील संत गाडगेबाबा यां यापयत सवच संतां या ाथना हणजे मानवतेचा आिव कार
आहेत. यां या ाथनेम ये िव वक याण, माणुसक व स दयता यांचे ितिबंब िदसते. माणसा या
मनातील माणुसक चा झरा िजवंत असेल तरच िव वक याण श य आहे, कारण ‘मी’ पासून ‘आ ही ’ या
संक पने माणे ‘अवघे िव विच माझे घर’, ‘वसुधैव कट बकम् ’ या संक पना संतां या सािह यातून कट
झा या आहेत. सव संतां या ाथनेतील साध याचा
धागा ‘िव वक याण’ याचा प रचय या पाठातून क न घेऊया
2 .एका वा यात उ तर िलहा . 2
i )िव वक याण कधी श य आहे.
ii ) संतां या सािह यातून कट झाले या संक पना सांगा.
३) वमत ‘जगा या क याणा संतां या िवभूित । देह क िव ती परउपकार’ या चरणाचा 3
अथ उदाहरणासह प करा.
कृती मांक 1
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1 . खालील आकती पूण करा. 2
१)जो ा लावा 2
‘अ’ गट ‘ब’गट
i. संतां या सािह याचा आ मा महारा
ii. संतांची भूमी िव वक याण
iii. सव संतां या मागणीतील एकमेव गो मानवता
iv. सव संतां या ाथनेतील अिव कार भ ी व समाज बोधन,समाज बोधन
महारा ही संतांची भूमी आहे. संत हणजे स पु ष. ‘जगा या क याणा संतां या िवभूित । देह क िव ती
परउपकार ।’ही संतांची खरी भूिमका आहे. संतां या सािह याचा आ मा भ ी बरोबरच समाज बोधन,
समाजक याण हा आहे.संत परमे वराकडे वत:साठी काहीही मागत नाहीत; परंतु ‘बुडतां हे जन न देखवे
डोळां । येतो कळवळा हणउिन ।।’ या साठी ी च धर वामी, संत ाने वर, संत नामदेव, संत तुकाराम,
वारकरी सं दायातील सव संत, संत कबीर, गु नानक, संत महा मा बसवे वर अशा सवच संतांनी आप या
सािह यातून िव वक याणासाठी परमे वराकडे, गु कडे साकडे घातले आहे. संत ाने वरांपासून अगदी
आधुिनक काळातील संत गाडगेबाबा यां यापयत सवच संतां या ाथना हणजे मानवतेचा आिव कार
आहेत. यां या ाथनेम ये िव वक याण, माणुसक व स दयता यांचे ितिबंब िदसते. माणसा या
मनातील माणुसक चा झरा िजवंत असेल तरच िव वक याण श य आहे, कारण ‘मी’ पासून ‘आ ही ’ या
संक पने माणे ‘अवघे िव विच माझे घर’, ‘वसुधैव कट बकम् ’ या संक पना संतां या सािह यातून कट
झा या आहेत. सव संतां या ाथनेतील साध याचा
धागा ‘िव वक याण’ याचा प रचय या पाठातून क न घेऊया
2 .एका वा यात उ तर िलहा . 2
i )िव वक याण कधी श य आहे.
ii ) संतां या सािह यातून कट झाले या संक पना सांगा.
३) वमत ‘जगा या क याणा संतां या िवभूित । देह क िव ती परउपकार’ या चरणाचा 3
अथ उदाहरणासह प करा.
Page 29
कृती मांक 2
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1.)एका श दात उ तर िलहा. 2
iii. मानवा या क याणासाठी िव वा मक देवाला कलेली ............
ाथना हणजे.
iv. संत ाने वरांनी सांिगतलेला थ
ं . .............
संत ाने वरां या ‘ ाने वरी’ या ंथात पसायदान आहे. पसायदान हणजे मानवा या क याणासाठी
िव वा मक देवाला कलेली ाथना.आपली वैय क इ छा पूण हावी हणून आपण नेहमीच ाथना
करतो. अशी ाथना आप यापुरती मयािदत असते; परंतु संत ाने वरांनी िव वा मक देवाला सारे जग
सुखी कर याची ाथना कली. संत ाने वर ‘ ाने वरी’ हा थ ं सांगून पूण कर या या तयारीत होते, ते हा
संत िनवृ तीनाथ यांना हणाले, ‘‘आपण ंथ पूण करत आला आहात. ते हा सग ांसाठी देवाजवळ
काहीतरी मागा’’, यावर संत ाने वर हणाले,‘‘मी देवापाशी आधी मािगतले आहे. ते, हणजे देवाने आ हा
सवाना चांगली बु ी ावी.’’ संत िनवृ तीनाथ हणाले, ‘‘ ंथाचा समारोप करताना ाथना येणे
आव यक आहे. तु ही सु वातीला मंगलाचरणात जे हटले आहे ते आता िव ताराने सांगा.’’यातून
पसायदान िनमाण झाले. संत ाने वरांनी सांिगतलेली ही ाथना मराठी मना या मरणात कायम आहे.
पसायदान याचा अथ िवन मनाने परमे वराला हात जोडन कलेली ाथना. िनसगातील फले, फळे, वृ ,
न ा, िनझर, समु , सूय , चं , तारे एको याने राहतात. यांचा दाखला देत, ‘आपणही गु यागोिवंदाने
राहावे’, हे संत ाने वरांनी सांिगतले.
2 . को क पूण करा 2
िनसगातील कोणकोणते घटक एक राहतात(कोणतेही चार िलहा )
३. वमत – िनसगातील सव घटका माणे माणसाने पण गु यागोिवंदाने राह यासाठी येकाने काय कले 3
पािहजे असे तु हाला वाटते.
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
1.)एका श दात उ तर िलहा. 2
iii. मानवा या क याणासाठी िव वा मक देवाला कलेली ............
ाथना हणजे.
iv. संत ाने वरांनी सांिगतलेला थ
ं . .............
संत ाने वरां या ‘ ाने वरी’ या ंथात पसायदान आहे. पसायदान हणजे मानवा या क याणासाठी
िव वा मक देवाला कलेली ाथना.आपली वैय क इ छा पूण हावी हणून आपण नेहमीच ाथना
करतो. अशी ाथना आप यापुरती मयािदत असते; परंतु संत ाने वरांनी िव वा मक देवाला सारे जग
सुखी कर याची ाथना कली. संत ाने वर ‘ ाने वरी’ हा थ ं सांगून पूण कर या या तयारीत होते, ते हा
संत िनवृ तीनाथ यांना हणाले, ‘‘आपण ंथ पूण करत आला आहात. ते हा सग ांसाठी देवाजवळ
काहीतरी मागा’’, यावर संत ाने वर हणाले,‘‘मी देवापाशी आधी मािगतले आहे. ते, हणजे देवाने आ हा
सवाना चांगली बु ी ावी.’’ संत िनवृ तीनाथ हणाले, ‘‘ ंथाचा समारोप करताना ाथना येणे
आव यक आहे. तु ही सु वातीला मंगलाचरणात जे हटले आहे ते आता िव ताराने सांगा.’’यातून
पसायदान िनमाण झाले. संत ाने वरांनी सांिगतलेली ही ाथना मराठी मना या मरणात कायम आहे.
पसायदान याचा अथ िवन मनाने परमे वराला हात जोडन कलेली ाथना. िनसगातील फले, फळे, वृ ,
न ा, िनझर, समु , सूय , चं , तारे एको याने राहतात. यांचा दाखला देत, ‘आपणही गु यागोिवंदाने
राहावे’, हे संत ाने वरांनी सांिगतले.
2 . को क पूण करा 2
िनसगातील कोणकोणते घटक एक राहतात(कोणतेही चार िलहा )
३. वमत – िनसगातील सव घटका माणे माणसाने पण गु यागोिवंदाने राह यासाठी येकाने काय कले 3
पािहजे असे तु हाला वाटते.
Page 30
कृती मांक 3
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१)यो य पयाय िनवडन िवधान पूण करा. 2
i ) ाने वरांना अिभ ते असलेला माणसामाणसांना जोडणारा िज हाळा जपायचा
असेल तर......
अ) माणसाने एकमेकाशी अिजबात बोलले नाही पािहजे.
ब) मन सुसं कत असायला हवे
क) दररोज एकमेका या घरी जावे.
ड) िव ानाची मदत यावी.
ii ) जग याचे खरे सू ...
अ) वत: चांगले जगावे,
ब) शेजारी सांगितले तसे जगावे.
क) कोण याही कामात मन आनंदी ठेवनू जगावे.
ड) सग ांना सावली देत जगावे.
आज या िव ानयुगात िव ान-तं ानातील संशोधनामुळे िव व जवळ आले आहे. संत ाने वरांनी
तेरा या शतकात ‘हे िव विच माझे घर आहे,’ ही क पना कली होती याचे यंतर आज आपण घेत आहोत. आज
आपण जगात कठेही जाऊ शकतो; पण संत ाने वरांना अिभ ेत असलेला माणसामाणसांना जोडणारा िज हाळा
आज हरवला आहे. तो जप यासाठी मन सुसं कत असायला हवे. नाहीतर, रा सीवृ ती िनमाण होते. ती संतांना नको
आहे. चांग या मनाने िनमाण कले या कती जगात मह वपूण ठरतात. िव ानातील चांगले क प समृ ी
आणतात; पण सुंदर मने ही रा ाची ीमंती वाढवतात. संतांनी या कडे ल वेधले आहे.वडाचे झाड कायम न
असते.ते सग ांना सावली देत.े याची सावली सवाना हवीहवीशी वाटते. झाडे वत:ऊन सोसतात. लोकांना
सावली देतात. पवता या कशीत ज मले या न ा मोक ा मनाने पुढे वाहतात. पवत आप या जागी थर रा न
हे आनंदाने पाहतात. आपण कोण याही कामात मन आनंदी ठेवनू जर काम कले, तर या यासारखा दसरा आनंद
नसतो. हे जग याचे खरे सू आहे. वत: चांगले जगावे आिण वाथा पलीकडे जाऊन दस याचाही िवचार करावा;
असे झाले तरच सुंदर समाज िनमाण होईल,सुखी होईल.
2.)पुढील घटकांची येक दोन वैिश े िलहा. 2
अ) झाडे –
ब) पवत –
3.) वमत – वरील उता या या आधारे िव ान हवा क िनसग, का ते थोड यात प करा 3
1.(अ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (7 )
१)यो य पयाय िनवडन िवधान पूण करा. 2
i ) ाने वरांना अिभ ते असलेला माणसामाणसांना जोडणारा िज हाळा जपायचा
असेल तर......
अ) माणसाने एकमेकाशी अिजबात बोलले नाही पािहजे.
ब) मन सुसं कत असायला हवे
क) दररोज एकमेका या घरी जावे.
ड) िव ानाची मदत यावी.
ii ) जग याचे खरे सू ...
अ) वत: चांगले जगावे,
ब) शेजारी सांगितले तसे जगावे.
क) कोण याही कामात मन आनंदी ठेवनू जगावे.
ड) सग ांना सावली देत जगावे.
आज या िव ानयुगात िव ान-तं ानातील संशोधनामुळे िव व जवळ आले आहे. संत ाने वरांनी
तेरा या शतकात ‘हे िव विच माझे घर आहे,’ ही क पना कली होती याचे यंतर आज आपण घेत आहोत. आज
आपण जगात कठेही जाऊ शकतो; पण संत ाने वरांना अिभ ेत असलेला माणसामाणसांना जोडणारा िज हाळा
आज हरवला आहे. तो जप यासाठी मन सुसं कत असायला हवे. नाहीतर, रा सीवृ ती िनमाण होते. ती संतांना नको
आहे. चांग या मनाने िनमाण कले या कती जगात मह वपूण ठरतात. िव ानातील चांगले क प समृ ी
आणतात; पण सुंदर मने ही रा ाची ीमंती वाढवतात. संतांनी या कडे ल वेधले आहे.वडाचे झाड कायम न
असते.ते सग ांना सावली देत.े याची सावली सवाना हवीहवीशी वाटते. झाडे वत:ऊन सोसतात. लोकांना
सावली देतात. पवता या कशीत ज मले या न ा मोक ा मनाने पुढे वाहतात. पवत आप या जागी थर रा न
हे आनंदाने पाहतात. आपण कोण याही कामात मन आनंदी ठेवनू जर काम कले, तर या यासारखा दसरा आनंद
नसतो. हे जग याचे खरे सू आहे. वत: चांगले जगावे आिण वाथा पलीकडे जाऊन दस याचाही िवचार करावा;
असे झाले तरच सुंदर समाज िनमाण होईल,सुखी होईल.
2.)पुढील घटकांची येक दोन वैिश े िलहा. 2
अ) झाडे –
ब) पवत –
3.) वमत – वरील उता या या आधारे िव ान हवा क िनसग, का ते थोड यात प करा 3
Page 31
वषय –मराठी
अपिठत ग
कृती मांक 1
1 .(इ ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (4 )
(1) उ तर िलहा : 2
i) ंथपालाना काय संबोधले आहे?
ii)फले हणजे िनसगाची कोणती अिभ य ी आहे असे लेखक हणतो.
पु तकांना आपण जवळ घेता घेता पु तकही आप याला जवळ घेतात. वाचकांचा वास
हळहळ लेखनापयतही होऊ लागतो. श दां या छटांची तरलता जग याचे उ सव फलवू लागते.
न या िपढीला माणूसपणा या तरलतम सुंदरतेकडे नेणं. हे तर पालक व िश कांचं मूळ
काय !
या आनंदमय कामात ंथ आपले ेरक ठरतात. हणूनच ंथपाल हे ंथसं कतीचे
लोकपाल असतात.
(2 )पुढील आकितबंध पूण करा.: 2
न या िपढीला माणूसपणा या सुंदरतेकडे नेणारे
अपिठत ग
कृती मांक 1
1 .(इ ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (4 )
(1) उ तर िलहा : 2
i) ंथपालाना काय संबोधले आहे?
ii)फले हणजे िनसगाची कोणती अिभ य ी आहे असे लेखक हणतो.
पु तकांना आपण जवळ घेता घेता पु तकही आप याला जवळ घेतात. वाचकांचा वास
हळहळ लेखनापयतही होऊ लागतो. श दां या छटांची तरलता जग याचे उ सव फलवू लागते.
न या िपढीला माणूसपणा या तरलतम सुंदरतेकडे नेणं. हे तर पालक व िश कांचं मूळ
काय !
या आनंदमय कामात ंथ आपले ेरक ठरतात. हणूनच ंथपाल हे ंथसं कतीचे
लोकपाल असतात.
(2 )पुढील आकितबंध पूण करा.: 2
न या िपढीला माणूसपणा या सुंदरतेकडे नेणारे
Page 32
कृती मांक 2
1 .(इ ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (4 )
1 एका वा यात उ तरे िलहा. 2
1) प र छेदाम ये या मिह याचा उ ेख आला आहे.
2) झाड या रंगांनी भ न टाकल आहे.
चै ाचा मिहना आहे. आसमंतात या सा याच झाडांना पोपटी पालवी फटली आहे. ी जाईल ितथं झाडा या
िफ या आिण गडद िहर या रंगानं अवकाश भ न टाकलं आहे.उ ह तापत चाललं आहे. पण एव ा ती उ हातही ही
झाडं भ उजेड िपऊन आतून रसरशीत आिण िहरवीगार िदसत आहेत.
ा झाडाचं येक पान आिण हरेक डहाळी स दयानंदानं बहरली आहे. ते उंच िपंपळाचे झाड बघत रहावं
असं आहे. याची ती लालस िहरवी पालवी, वा या या उ ण झुळक नं सळसळणं,ती उ हा या उजेडातही मु ध बनून
उभं असणं िकती देखणं आहे! खरंतर हा दयाला आनंद बहाल करणारा ीचा पाडवाच आहे.
2.) सहसबंध ल ात घेऊन वा य पूण करा.. 2
1) िपंपळा या झाडाची लालसर िहरवी.................
2) दयाला आनंद बहाल करणारा...............
1 .(इ ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (4 )
1 एका वा यात उ तरे िलहा. 2
1) प र छेदाम ये या मिह याचा उ ेख आला आहे.
2) झाड या रंगांनी भ न टाकल आहे.
चै ाचा मिहना आहे. आसमंतात या सा याच झाडांना पोपटी पालवी फटली आहे. ी जाईल ितथं झाडा या
िफ या आिण गडद िहर या रंगानं अवकाश भ न टाकलं आहे.उ ह तापत चाललं आहे. पण एव ा ती उ हातही ही
झाडं भ उजेड िपऊन आतून रसरशीत आिण िहरवीगार िदसत आहेत.
ा झाडाचं येक पान आिण हरेक डहाळी स दयानंदानं बहरली आहे. ते उंच िपंपळाचे झाड बघत रहावं
असं आहे. याची ती लालस िहरवी पालवी, वा या या उ ण झुळक नं सळसळणं,ती उ हा या उजेडातही मु ध बनून
उभं असणं िकती देखणं आहे! खरंतर हा दयाला आनंद बहाल करणारा ीचा पाडवाच आहे.
2.) सहसबंध ल ात घेऊन वा य पूण करा.. 2
1) िपंपळा या झाडाची लालसर िहरवी.................
2) दयाला आनंद बहाल करणारा...............
Page 33
कृती मांक 3
1 .(इ ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (4 )
१)यो य पयाय िनवडन िवधान पूण करा. (2 )
i. ब तेकजण पर परांमध या ना याबाबत गंभीर नसतात. 1
अ)कारण ते आधी दस याचा िवचार करतात नंतर वत:चा िवचार करतात करतात
ब)कारण ते आधी वत:चा िवचार करतातनंतर दस याचा िवचार करतात.
क) यां या ीने नातं ही एका अंतरावरली गो असते.
ड) यां या ीने नातं अवकाश देणारे असावे.
ii. आप या ने नातं ही एक ..... 1
अ) गुंतलेली गो असते
आ) िवखुरलेली गो असते.
इ) अंतरावरील गो असते.
ई) आप यासाठी सोईची गो असते.
दस या माणसाशी असलेल आपलं नातं ही खरंतर िकती मह वाची गो
आहे.ब तेकजण पर परांमध या ना याबाबत गंभीर नसतात,कारण ते आधी वत:चा िवचार
करतात आिण नंतर दस याचा िवचार करतात. दसरे आप यासाठी सोयीचे असतील, सुख
देणारे असतील िकवा आप या िवचारभावनांना अवकाश देणारे असतील, तरच आपण यांना
िवचारात घेतो.ब याचदा आप या ीने नातं ही एक अंतरावरील गो असते.आपण
एखा ाशी ना यानं जोडलेले आहोत हणजे यां यात गुंतलेलो आहोत,पूणपणे सामावले
आहोत असा अनुभव हणूनच आप याला येत नाही.ख या ना याम ये संवेदना िवखुरलेली
िवभागलेली नसते,एका म असते.मा आपण ना यात संवेदनेचे वेगवेगळे तर अनुभवतो.
* हेमिकरण प क - अंतरी या कला अनुभवताना.
2 )वैिश े िलहा. 2
ना यांम ये िवखुरलेली संवदे ना.
१)..............
२).............
३)............
४)........
1 .(इ ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (4 )
१)यो य पयाय िनवडन िवधान पूण करा. (2 )
i. ब तेकजण पर परांमध या ना याबाबत गंभीर नसतात. 1
अ)कारण ते आधी दस याचा िवचार करतात नंतर वत:चा िवचार करतात करतात
ब)कारण ते आधी वत:चा िवचार करतातनंतर दस याचा िवचार करतात.
क) यां या ीने नातं ही एका अंतरावरली गो असते.
ड) यां या ीने नातं अवकाश देणारे असावे.
ii. आप या ने नातं ही एक ..... 1
अ) गुंतलेली गो असते
आ) िवखुरलेली गो असते.
इ) अंतरावरील गो असते.
ई) आप यासाठी सोईची गो असते.
दस या माणसाशी असलेल आपलं नातं ही खरंतर िकती मह वाची गो
आहे.ब तेकजण पर परांमध या ना याबाबत गंभीर नसतात,कारण ते आधी वत:चा िवचार
करतात आिण नंतर दस याचा िवचार करतात. दसरे आप यासाठी सोयीचे असतील, सुख
देणारे असतील िकवा आप या िवचारभावनांना अवकाश देणारे असतील, तरच आपण यांना
िवचारात घेतो.ब याचदा आप या ीने नातं ही एक अंतरावरील गो असते.आपण
एखा ाशी ना यानं जोडलेले आहोत हणजे यां यात गुंतलेलो आहोत,पूणपणे सामावले
आहोत असा अनुभव हणूनच आप याला येत नाही.ख या ना याम ये संवेदना िवखुरलेली
िवभागलेली नसते,एका म असते.मा आपण ना यात संवेदनेचे वेगवेगळे तर अनुभवतो.
* हेमिकरण प क - अंतरी या कला अनुभवताना.
2 )वैिश े िलहा. 2
ना यांम ये िवखुरलेली संवदे ना.
१)..............
२).............
३)............
४)........
Page 34
कृती मांक 4
1 .(इ ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (4 )
1. पुढील नांची एका वा यात उ तरे िलहा. 02
i ) प र छेदाम ये कोण या मिह याचा उ ेख आला आहे?
ii ) झाड कोण या रंगांनी भ न टाकल आहे?
चै ाचा मिहना आहे. आसमंतात या सा याच झाडांना पोपटी पालवी फटली आहे. ी जाईल
ितथं झाडा या िफ या आिण गडद िहर या रंगानं अवकाश भ न टाकलं आहे.उ ह तापत चाललं आहे.
पण एव ा ती उ हातही ही झाडं भ उजेड िपऊन आतून रसरशीत आिण िहरवीगार िदसत आहेत.
ा झाडाचं येक पान आिण हरेक डहाळी स दयानंदानं बहरली आहे. ते उंच िपंपळाचे
झाड बघत रहावं असं आहे. याची ती लालस िहरवी पालवी, वा या या उ ण झुळक नं सळसळणं,ती
उ हा या उजेडातही मु ध बनून उभं असणं िकती देखणं आहे! खरंतर हा दयाला आनंद बहाल करणारा
ीचा पाडवाच आहे.
2. सहसबंध ल ात घेऊन वा य पूण करा.. 2
i )िपंपळा या झाडाची लालसर िहरवी.................
ii ) दयाला आनंद बहाल करणारा...............
1 .(इ ) उता या या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (4 )
1. पुढील नांची एका वा यात उ तरे िलहा. 02
i ) प र छेदाम ये कोण या मिह याचा उ ेख आला आहे?
ii ) झाड कोण या रंगांनी भ न टाकल आहे?
चै ाचा मिहना आहे. आसमंतात या सा याच झाडांना पोपटी पालवी फटली आहे. ी जाईल
ितथं झाडा या िफ या आिण गडद िहर या रंगानं अवकाश भ न टाकलं आहे.उ ह तापत चाललं आहे.
पण एव ा ती उ हातही ही झाडं भ उजेड िपऊन आतून रसरशीत आिण िहरवीगार िदसत आहेत.
ा झाडाचं येक पान आिण हरेक डहाळी स दयानंदानं बहरली आहे. ते उंच िपंपळाचे
झाड बघत रहावं असं आहे. याची ती लालस िहरवी पालवी, वा या या उ ण झुळक नं सळसळणं,ती
उ हा या उजेडातही मु ध बनून उभं असणं िकती देखणं आहे! खरंतर हा दयाला आनंद बहाल करणारा
ीचा पाडवाच आहे.
2. सहसबंध ल ात घेऊन वा य पूण करा.. 2
i )िपंपळा या झाडाची लालसर िहरवी.................
ii ) दयाला आनंद बहाल करणारा...............
Page 35
वषय –मराठी
िवभाग २ प
४ उ मल ण(संतका य) संत रामदास
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनस
ु ार कती करा : गुण (8 )
२)को क पूण करा. 2
कोणतेही काय करताना यावयाची काळजी
ोत हाव सावधान । आतां सांगत उ तम गुण ।
जेण क रतां बाणे खुण । सव पणाची ।।१।।
वाट पुस यािवण जाऊ नये । फळ ओळ ख यािवण खाऊ नये ।
पिडली व तु घेऊ नये । येकायेक ।।२।।
जन आजव तोड नये । पाप य जोडं नये ।
पु यमाग सोडं नये । कदाकाळ ।।३।।
त डाळास भांड नये । वाचाळास तंड नये ।
संतसंग खंडं नये । अंतयाम ।।४।।
आळस सुख मानूं नये । चाहाडी मनास आणूं नये ।
शोिध यािवण क नये । काय कांही ।।५।।
सभेम य लाज नये । बा कळपण बोल नये ।
पैज होड घालूं नये । कांह क या ।।६।।
कोणाचा उपकार घेऊ नये । घेतला तरी राख नये ।
परपीडा क नये । िव वासघात ।।७।।
यापकपण सांडं नये । पराधेन होऊ नये ।
आपल वोझ घालूं नये । कोणीयेकासी ।।८।।
स यमाग सांडं नये । अस य पंथ जाऊ नये ।
कदा अिभमान घेऊ नये । अस याचा ।।९।।
अपक ित ते सांडावी । स क ित वाडवावी ।
िववेक ढ धरा वी । वाट स याची ।।१०।।
िवभाग २ प
४ उ मल ण(संतका य) संत रामदास
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनस
ु ार कती करा : गुण (8 )
२)को क पूण करा. 2
कोणतेही काय करताना यावयाची काळजी
ोत हाव सावधान । आतां सांगत उ तम गुण ।
जेण क रतां बाणे खुण । सव पणाची ।।१।।
वाट पुस यािवण जाऊ नये । फळ ओळ ख यािवण खाऊ नये ।
पिडली व तु घेऊ नये । येकायेक ।।२।।
जन आजव तोड नये । पाप य जोडं नये ।
पु यमाग सोडं नये । कदाकाळ ।।३।।
त डाळास भांड नये । वाचाळास तंड नये ।
संतसंग खंडं नये । अंतयाम ।।४।।
आळस सुख मानूं नये । चाहाडी मनास आणूं नये ।
शोिध यािवण क नये । काय कांही ।।५।।
सभेम य लाज नये । बा कळपण बोल नये ।
पैज होड घालूं नये । कांह क या ।।६।।
कोणाचा उपकार घेऊ नये । घेतला तरी राख नये ।
परपीडा क नये । िव वासघात ।।७।।
यापकपण सांडं नये । पराधेन होऊ नये ।
आपल वोझ घालूं नये । कोणीयेकासी ।।८।।
स यमाग सांडं नये । अस य पंथ जाऊ नये ।
कदा अिभमान घेऊ नये । अस याचा ।।९।।
अपक ित ते सांडावी । स क ित वाडवावी ।
िववेक ढ धरा वी । वाट स याची ।।१०।।
Page 36
2 .खालील गो बाबत कोणती द ता यावी ते िलहा. 2
गो ी द ता
i. आळस ----- मानू नये.
ii. परपीडा ------वागू नये.
iii. स यमाग ------ नये.
iv. सभेतील वतन ------- नये.
3 . खालील का यपं ीचा सरळ अथ िलहा. 2
स यमाग सांडं नये । अस य पंथ जाऊ नये ।
कदा अिभमान घेऊ नये । अस याचा ।।९।।
4 . खालील का यपं ीतील िवचारस दय प करा. 2
त डाळास भांड नये । वाचाळास तंड नये ।
संतसंग खंडं नये । अंतयाम ।।४।।
2. (आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा. गुण (4 )
i ) भरतवा य ii ) उ तमल ण
1. तुत किवते या कवीचे /कविय ीचे नाव िलहा.... 1
2. तुत किवतेतून िमळणारा संदेश 1
3. किवता आवड याची िकवा न आवड याची कारणे िलहा. 2
2. (इ) खाली िदले या का यपं ी चे रस हण करा. गुण (4 )
अपक ित ते सांडावी । स क ित वाडवावी ।
िववेक ढ धरा वी । वाट स याची ।।१०।।
गो ी द ता
i. आळस ----- मानू नये.
ii. परपीडा ------वागू नये.
iii. स यमाग ------ नये.
iv. सभेतील वतन ------- नये.
3 . खालील का यपं ीचा सरळ अथ िलहा. 2
स यमाग सांडं नये । अस य पंथ जाऊ नये ।
कदा अिभमान घेऊ नये । अस याचा ।।९।।
4 . खालील का यपं ीतील िवचारस दय प करा. 2
त डाळास भांड नये । वाचाळास तंड नये ।
संतसंग खंडं नये । अंतयाम ।।४।।
2. (आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा. गुण (4 )
i ) भरतवा य ii ) उ तमल ण
1. तुत किवते या कवीचे /कविय ीचे नाव िलहा.... 1
2. तुत किवतेतून िमळणारा संदेश 1
3. किवता आवड याची िकवा न आवड याची कारणे िलहा. 2
2. (इ) खाली िदले या का यपं ी चे रस हण करा. गुण (4 )
अपक ित ते सांडावी । स क ित वाडवावी ।
िववेक ढ धरा वी । वाट स याची ।।१०।।
Page 37
६. व तू (किवता) :द. भा. धामण कर
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (8 )
१) आकतीबंध पूण करा. 1
i )व तू जवळ माणसासारखा नसणा या गो ी ..........
..........
ii )मानव व व तू यां यातील समान भावना 1
मानव व तू
१-------- १---------
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (8 )
१) आकतीबंध पूण करा. 1
i )व तू जवळ माणसासारखा नसणा या गो ी ..........
..........
ii )मानव व व तू यां यातील समान भावना 1
मानव व तू
१-------- १---------
Page 38
3 . किवतेतील दोन ओळ चा सरळ अथ िलहा 2
यांना फ आप या मानले या जागेव न
िन कािसत न हो याची हमी ा
4. का य स दय िलहा 2
व तूनाही असते आवड व छ राह याची याबाबत तुमचा कोन सांगा
2. (आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा. गुण (4 )
i) उ तमल ण ii) भरतवा य
1. तुत किवते या कवीचे /कविय ीचे नाव िलहा.... 1
2. तुत किवतेतून िमळणारा संदश
े 1
3. किवता आवड याची िकवा न आवड याची कारणे िलहा. 2
. 2. (इ) रस हण
पुढील का यपं ीचे रस हण करा. (४गुण)
व तू िनखालस सेवकच असतात आप या ,
तरीही बरोबरीचा मान ावा,
कृती मांक 2
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनसु ार कती करा : गुण (8 )
1 ) आकतीबंध पूण करा 2
i) व तूंना या गो ी नकोत.....
ii) व तूना याची हमी हवी....
2 ) उ तरे िलहा . 2
व तूंना असे ठेवावे १)----------------
२ )-----------------
यांना फ आप या मानले या जागेव न
िन कािसत न हो याची हमी ा
4. का य स दय िलहा 2
व तूनाही असते आवड व छ राह याची याबाबत तुमचा कोन सांगा
2. (आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा. गुण (4 )
i) उ तमल ण ii) भरतवा य
1. तुत किवते या कवीचे /कविय ीचे नाव िलहा.... 1
2. तुत किवतेतून िमळणारा संदश
े 1
3. किवता आवड याची िकवा न आवड याची कारणे िलहा. 2
. 2. (इ) रस हण
पुढील का यपं ीचे रस हण करा. (४गुण)
व तू िनखालस सेवकच असतात आप या ,
तरीही बरोबरीचा मान ावा,
कृती मांक 2
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनसु ार कती करा : गुण (8 )
1 ) आकतीबंध पूण करा 2
i) व तूंना या गो ी नकोत.....
ii) व तूना याची हमी हवी....
2 ) उ तरे िलहा . 2
व तूंना असे ठेवावे १)----------------
२ )-----------------
Page 39
3 . किवतेतील दोन ओळ चा सरळ अथ िलहा 2
व तूना जपावे ,लाडावूनही ठेवावे यापुढे जाऊन .
याच िजवंत ठेवणार आहेत आपला नेह
4. का य स दय िलहा 2
कत तापूण िनरोपाचा यांचा ह
शाबूत ठेवावा
व तूना जपावे ,लाडावूनही ठेवावे यापुढे जाऊन .
याच िजवंत ठेवणार आहेत आपला नेह
4. का य स दय िलहा 2
कत तापूण िनरोपाचा यांचा ह
शाबूत ठेवावा
Page 40
2. (आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा. गुण (4 )
i ) खोद आणखी थोडेसे ii ) व तू
1. तुत किवते या कवीचे /कविय ीचे नाव िलहा.... 1
2. तुत किवतेतून िमळणारा संदश
े 1
3. किवता आवड याची िकवा न आवड याची कारणे िलहा. 2
2.इ) पुढील ओळ चे रस हण करा. 4
व तूना जीव नसेल कदािचत, पण
जीव नस यासारखे वागवू नये यांना
i ) खोद आणखी थोडेसे ii ) व तू
1. तुत किवते या कवीचे /कविय ीचे नाव िलहा.... 1
2. तुत किवतेतून िमळणारा संदश
े 1
3. किवता आवड याची िकवा न आवड याची कारणे िलहा. 2
2.इ) पुढील ओळ चे रस हण करा. 4
व तूना जीव नसेल कदािचत, पण
जीव नस यासारखे वागवू नये यांना
Page 41
९ . आ ासक िच (किवता) : िनरजा
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनुसार कती करा ( गुण 8)
1 आकतीबंध पूण करा
मुलगी भातुकली या खेळाम ये करत असणारी कामे
2 उ तरे िलहा 2
1 मुलगी खेळत असलेले िठकाण -------------------
2 कविय ी जेथून पाहते ती जागा-------------------
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनुसार कती करा ( गुण 8)
1 आकतीबंध पूण करा
मुलगी भातुकली या खेळाम ये करत असणारी कामे
2 उ तरे िलहा 2
1 मुलगी खेळत असलेले िठकाण -------------------
2 कविय ी जेथून पाहते ती जागा-------------------
Page 42
3. पुढील का यपं ीचा सरळ अथ िलहा 2
भातुकलीतून वेशताना वा तवात
हातात हात असेल दोघांचाही
यावर सहज िवसावेल भाऊली आिण चड जोडीनं
4 पुढील का यपं ीतून य झालेला िवचार तुम या श दात िलहा. 2
हळहळ िशकल तोही
आपलं कसब दाखवतानाच घर सांभाळणं
तापले या उ हा या आडोशाला बसून
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
1) आ वासक िच 2) खोद आणखी थोडेसे
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
2. इ )खालील का यपं ी चे रस हण करा. गुण 4
अचानक बाजूला ठेवून बा लीला ती जवळ जाते यां या
मुलगा दाखवतो ितला आपलं कसब पु हा एकदा
कृती मांक २
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनसु ार कती करा ( गुण 8)
1 कोण ते िलहा 2
i) भातुकलीचा खेळ खेळणारी----------
ii) चडचा खेळ खेळणारा------------
भातुकलीतून वेशताना वा तवात
हातात हात असेल दोघांचाही
यावर सहज िवसावेल भाऊली आिण चड जोडीनं
4 पुढील का यपं ीतून य झालेला िवचार तुम या श दात िलहा. 2
हळहळ िशकल तोही
आपलं कसब दाखवतानाच घर सांभाळणं
तापले या उ हा या आडोशाला बसून
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
1) आ वासक िच 2) खोद आणखी थोडेसे
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
2. इ )खालील का यपं ी चे रस हण करा. गुण 4
अचानक बाजूला ठेवून बा लीला ती जवळ जाते यां या
मुलगा दाखवतो ितला आपलं कसब पु हा एकदा
कृती मांक २
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनसु ार कती करा ( गुण 8)
1 कोण ते िलहा 2
i) भातुकलीचा खेळ खेळणारी----------
ii) चडचा खेळ खेळणारा------------
Page 43
2 आकितबंध पूण करा. 2
1. मुलगी मुलाचा हा खेळ खेळन दाखवते
2. मुलगा गॅससमोर बसून ही कती करतो.
3 पुढील का यपं ीचा सरळ अथ िलहा. 2
ते हा तो हसून हणतो,
‘तु भाजी बनवू छान पैक पा याची.’ ती हणते,
‘मी दो ही क शकते एकाच वेळी. तू करशील?’
मुलगा देतो चड ित या हातात.
4 पुढील का यपं ीतून य झालेला िवचार तुम या श दात िलहा. 2
भातुकलीतून वेशताना वा तवात
हातात हात असेल दोघांचाही
यावर सहज िवसावेल बा ली आिण चड जोडीनं.
1. मुलगी मुलाचा हा खेळ खेळन दाखवते
2. मुलगा गॅससमोर बसून ही कती करतो.
3 पुढील का यपं ीचा सरळ अथ िलहा. 2
ते हा तो हसून हणतो,
‘तु भाजी बनवू छान पैक पा याची.’ ती हणते,
‘मी दो ही क शकते एकाच वेळी. तू करशील?’
मुलगा देतो चड ित या हातात.
4 पुढील का यपं ीतून य झालेला िवचार तुम या श दात िलहा. 2
भातुकलीतून वेशताना वा तवात
हातात हात असेल दोघांचाही
यावर सहज िवसावेल बा ली आिण चड जोडीनं.
Page 44
न 2 आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा. गुण 4
1) भरतवा य 2) उ तमल ण
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
न 2. इ) खालील का यपं ी चे रस हण करा. 4
हळहळ िशकल तोही
आपलं कसब दाखवतानाच घर सांभाळणं.
तापले या उ हा या आडोशाला बसून
1) भरतवा य 2) उ तमल ण
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
न 2. इ) खालील का यपं ी चे रस हण करा. 4
हळहळ िशकल तोही
आपलं कसब दाखवतानाच घर सांभाळणं.
तापले या उ हा या आडोशाला बसून
Page 45
६. भरतवा य (किवता) : मोरोपंत
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनु सार कती करा : गुण (8 )
1 उ तरे िलहा. 2
1 . सुसगं तीचे मह व
1................ 2................
2. वाईट गो चा मोह टाळ यासाठी करावयाचे उपाय. 2
1..................2....................
सुसगं ित सदा घडो ; सुजनवा य कान पडो ;
कलंक मतीचा झडो ; िवषय सवथा नावडो ;
सदंि कमळी दडो ; मुरिडता हटाने अडो ;
िवयोग घडतां रडो ; मन भव र जडो ll
न िन चय कध ढळो ; कजनिव नबाधा टळो ;
न िच त भजन चळो ; मित सद माग वळो ;
वत व दया कळो ; दरिभमान सारा गळो ;
पु हां न मन ह मळो ; द रत आ मबोध जळो ||
मुख ह र! वसो तुझी कशलधामनामावली ;
णांत पुरवील जी सकलकामना मावली;
कपा क रिश तूं जग यिनवास दासावरी,
तशी कट हे िनजाि तजनां सदा सांवरी ll
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनु सार कती करा : गुण (8 )
1 उ तरे िलहा. 2
1 . सुसगं तीचे मह व
1................ 2................
2. वाईट गो चा मोह टाळ यासाठी करावयाचे उपाय. 2
1..................2....................
सुसगं ित सदा घडो ; सुजनवा य कान पडो ;
कलंक मतीचा झडो ; िवषय सवथा नावडो ;
सदंि कमळी दडो ; मुरिडता हटाने अडो ;
िवयोग घडतां रडो ; मन भव र जडो ll
न िन चय कध ढळो ; कजनिव नबाधा टळो ;
न िच त भजन चळो ; मित सद माग वळो ;
वत व दया कळो ; दरिभमान सारा गळो ;
पु हां न मन ह मळो ; द रत आ मबोध जळो ||
मुख ह र! वसो तुझी कशलधामनामावली ;
णांत पुरवील जी सकलकामना मावली;
कपा क रिश तूं जग यिनवास दासावरी,
तशी कट हे िनजाि तजनां सदा सांवरी ll
Page 46
3. खालील का यपं ीचा सरळअथ तुम या श दात िलहा. 2
मुख ह र ! वसो तुझी कशलधामनामावली,
णात पुरवील जी सकलकामना मावली ; l
4. का यस दय. 2
खालील का यपं ीतून य होणारे िवचार स दय प करा.
वत व दया कळो ; दरिभमान सारा गळो ;
पु हां न मन ह मळो ; द रत आ मबोध जळो ||
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
1) उ तमल ण 2) व तू
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
न 2. इ) खालील का यपं ी चे रस हण करा. 4
सुसंगित सदा घडो ; सुजनवा य कान पडो ;
कलंक मतीचा झडो ; िवषय सवथा नावडो ;
मुख ह र ! वसो तुझी कशलधामनामावली,
णात पुरवील जी सकलकामना मावली ; l
4. का यस दय. 2
खालील का यपं ीतून य होणारे िवचार स दय प करा.
वत व दया कळो ; दरिभमान सारा गळो ;
पु हां न मन ह मळो ; द रत आ मबोध जळो ||
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
1) उ तमल ण 2) व तू
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
न 2. इ) खालील का यपं ी चे रस हण करा. 4
सुसंगित सदा घडो ; सुजनवा य कान पडो ;
कलंक मतीचा झडो ; िवषय सवथा नावडो ;
Page 47
कृती मांक २
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (8 )
१, उ तरे िलहा 2
1. मन वाईट गो कडे वळ नये हणून करावया या गो ी
1-------------- 2---------------
2. परमे वराला उ ेशून वापरलेली संबोधने 2
1----------------- 2----------------
सुसगं ित सदा घडो ; सुजनवा य कान पडो ;
कलंक मतीचा झडो ; िवषय सवथा नावडो ;
सदंि कमळी दडो ; मुरिडता हटाने अडो ;
िवयोग घडतां रडो ; मन भव र जडो ll
न िन चय कध ढळो ; कजनिव नबाधा टळो ;
न िच त भजन चळो ; मित सद माग वळो ;
वत व दया कळो ; दरिभमान सारा गळो ;
पु हां न मन ह मळो ; द रत आ मबोध जळो ||
मुख ह र! वसो तुझी कशलधामनामावली ;
णांत पुरवील जी सकलकामना मावली;
कपा क रिश तूं जग यिनवास दासावरी,
तशी कट हे िनजाि तजनां सदा सांवरी ll
3. खालील का यपं ीचा सरळअथ तुम या श दात िलहा. 2
न िन चय कध ढळो ; कजनिव नबाधा टळो ;
न िच त भजन चळो ; मित सद माग वळो ;
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (8 )
१, उ तरे िलहा 2
1. मन वाईट गो कडे वळ नये हणून करावया या गो ी
1-------------- 2---------------
2. परमे वराला उ ेशून वापरलेली संबोधने 2
1----------------- 2----------------
सुसगं ित सदा घडो ; सुजनवा य कान पडो ;
कलंक मतीचा झडो ; िवषय सवथा नावडो ;
सदंि कमळी दडो ; मुरिडता हटाने अडो ;
िवयोग घडतां रडो ; मन भव र जडो ll
न िन चय कध ढळो ; कजनिव नबाधा टळो ;
न िच त भजन चळो ; मित सद माग वळो ;
वत व दया कळो ; दरिभमान सारा गळो ;
पु हां न मन ह मळो ; द रत आ मबोध जळो ||
मुख ह र! वसो तुझी कशलधामनामावली ;
णांत पुरवील जी सकलकामना मावली;
कपा क रिश तूं जग यिनवास दासावरी,
तशी कट हे िनजाि तजनां सदा सांवरी ll
3. खालील का यपं ीचा सरळअथ तुम या श दात िलहा. 2
न िन चय कध ढळो ; कजनिव नबाधा टळो ;
न िच त भजन चळो ; मित सद माग वळो ;
Page 48
4. का यस दय. 2
खालील का यपं ीतून य होणारे भावस दय प करा.
कपा क रिश तूं जग यिनवास दासावरी,
तशी कट हे िनजाि तजनां सदा सांवरी ll
2.आ. खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं धं ी खालील कती सोडवा. 4
1. खोद आणखी थोडेसे 2. आकाशी झेप घे रे
1. तुत किवता तु हाला आवड याचे वा न आवड याचे कारण िलहा. 2
2. तुत किवतेतील श दांचे अथ िलहा 2
1. कलंक ....... 2. सकलकामना ............
2 इ . रस हण. 4
खाली िदले या का यपं ीचे रस हण करा.
मुख ह र ! वसो तुझी
कशलधामनामावली ,
णांत पुरवील जी
सकलकामना मावली ;||
खालील का यपं ीतून य होणारे भावस दय प करा.
कपा क रिश तूं जग यिनवास दासावरी,
तशी कट हे िनजाि तजनां सदा सांवरी ll
2.आ. खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं धं ी खालील कती सोडवा. 4
1. खोद आणखी थोडेसे 2. आकाशी झेप घे रे
1. तुत किवता तु हाला आवड याचे वा न आवड याचे कारण िलहा. 2
2. तुत किवतेतील श दांचे अथ िलहा 2
1. कलंक ....... 2. सकलकामना ............
2 इ . रस हण. 4
खाली िदले या का यपं ीचे रस हण करा.
मुख ह र ! वसो तुझी
कशलधामनामावली ,
णांत पुरवील जी
सकलकामना मावली ;||
Page 49
१५ . (किवता) : आसावरी काकडे
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनुसार कती करा ( गुण 8)
1. आकती पूण करा. 2
मनातले गाणे असे हट यावर
तु हाला सुचणा या क पना
2. यो य पयाय शोधून वा य पूण करा. 2
खोदणे या श दाचा किवतेतील अथ हणजे ----------------
i. िवहीर आणखी खोदणे.
ii. िज ीने आणखी य न करणे.
iii. घरबांधणीसाठी खोदणे.
iv. वृ लागवडीसाठी खोदणे.
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनुसार कती करा ( गुण 8)
1. आकती पूण करा. 2
मनातले गाणे असे हट यावर
तु हाला सुचणा या क पना
2. यो य पयाय शोधून वा य पूण करा. 2
खोदणे या श दाचा किवतेतील अथ हणजे ----------------
i. िवहीर आणखी खोदणे.
ii. िज ीने आणखी य न करणे.
iii. घरबांधणीसाठी खोदणे.
iv. वृ लागवडीसाठी खोदणे.
Page 50
3 पुढील का यपं ीचा सरळ अथ िलहा.: 2
खोद आणखी थोडेसे खाली असतेच पाणी
धीर सोड नको, सारी खोटी नसतात नाणी
4 का यसौदय : 2
‘उमेदीने जग याला बळ लागते थोडेस’े या का यपं ीतील िवचारसौदय प करा.
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
1) उ तमल ण 2) व तू
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
खोद आणखी थोडेसे खाली असतेच पाणी
धीर सोड नको, सारी खोटी नसतात नाणी
4 का यसौदय : 2
‘उमेदीने जग याला बळ लागते थोडेस’े या का यपं ीतील िवचारसौदय प करा.
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
1) उ तमल ण 2) व तू
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
Page 51
2 इ) रस हण. 4
खाली िदले या का यपं ीचे रस हण करा.
मुठ िमटन कशाला
हणायची भरलेली
उघडन जळीत
यावी मनातली तळी
खाली िदले या का यपं ीचे रस हण करा.
मुठ िमटन कशाला
हणायची भरलेली
उघडन जळीत
यावी मनातली तळी
Page 52
कृती मांक 2
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनुसार कती करा ( गुण 8)
1. खालील िवधाने यो य क अयो य ते िलहा. 2
i. नकारा मक िवचार करा. -
ii. िज ,िचकाटी,आ मिव वास कायम ठेवा -
2. त ा पूण करा. 2
कविय ी या मते काय करावे व काय क नये ते िलहा.
काय करावे काय क नये
1) 1)
1) 2)
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनुसार कती करा ( गुण 8)
1. खालील िवधाने यो य क अयो य ते िलहा. 2
i. नकारा मक िवचार करा. -
ii. िज ,िचकाटी,आ मिव वास कायम ठेवा -
2. त ा पूण करा. 2
कविय ी या मते काय करावे व काय क नये ते िलहा.
काय करावे काय क नये
1) 1)
1) 2)
Page 53
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
1) तू झालास मूक समाजाचा नायक 2) आकाशी झेप घे रे
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवतेतून िमळणारा संदेश 2
2. इ )पुढील का यपं ीचे रस हण करा. 4
‘झरा लागेलच ितथे खोद आणखी जरासे
उमेदीने जग याला बळ लागते थोडेसे ’
1) तू झालास मूक समाजाचा नायक 2) आकाशी झेप घे रे
1 तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2 तुत किवतेचा िवषय 1
3 तुत किवतेतून िमळणारा संदेश 2
2. इ )पुढील का यपं ीचे रस हण करा. 4
‘झरा लागेलच ितथे खोद आणखी जरासे
उमेदीने जग याला बळ लागते थोडेसे ’
Page 54
१६ .आकाशी झेप घे रे (किवता) : जगदीश खेबडु कर
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनुसार कती करा ( गुण 8)
1) आकितबंध पूण करा. 2
कवीने यश ा ी या संदभात सांिगतलेली सुवचने
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सूचनेनुसार कती करा ( गुण 8)
1) आकितबंध पूण करा. 2
कवीने यश ा ी या संदभात सांिगतलेली सुवचने
Page 55
2. तुलना करा 2
िपंज यातील पोपट िपंज याबाहेरील पोपट
3.पुढील का यपं ीचा सरळ अथ िलहा 2
द र-ड गर, िहरवी राने
जा ओलांडनी या स रता-सागरा
4. पुढील का यपं ीतील िवचारस दय प करा. 2
क ािवण फळ ना िमळते
तुज कळते प र ना वळते
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
किवतेवरील आधा रत कती. कोण याही चार कती िद या जातील.
अ. . न उ तर
१ कवी िकवा कविय ीचे नाव
२ किवतेचा िवषय.
३ तुत किवतेतील श दांचे अथ िलहा. उदा. यथा,वैभव सुखलोलुप,सािजरा
४ किवतेतून िमळणारा संदेश.
५ तुत किवतेची भािषक वैिश े िलहा.
६ किवतेतून य होणारा िवचार िलहा.
िपंज यातील पोपट िपंज याबाहेरील पोपट
3.पुढील का यपं ीचा सरळ अथ िलहा 2
द र-ड गर, िहरवी राने
जा ओलांडनी या स रता-सागरा
4. पुढील का यपं ीतील िवचारस दय प करा. 2
क ािवण फळ ना िमळते
तुज कळते प र ना वळते
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
किवतेवरील आधा रत कती. कोण याही चार कती िद या जातील.
अ. . न उ तर
१ कवी िकवा कविय ीचे नाव
२ किवतेचा िवषय.
३ तुत किवतेतील श दांचे अथ िलहा. उदा. यथा,वैभव सुखलोलुप,सािजरा
४ किवतेतून िमळणारा संदेश.
५ तुत किवतेची भािषक वैिश े िलहा.
६ किवतेतून य होणारा िवचार िलहा.
Page 56
७ किवतेतील िदले या ओळ चा सरळ अथ िलहा.
८ तुतकिवता आवड याची न आवड याची कारणे िलहा.
2 इ.) खालील का यपं ीचे रस हण करा. 4
तुजभवती वैभव, माया
फळ रसाळ िमळते खाया
सुखलोलुप झाली काया
हा कठवर वे ा घेसी आसरा
८ तुतकिवता आवड याची न आवड याची कारणे िलहा.
2 इ.) खालील का यपं ीचे रस हण करा. 4
तुजभवती वैभव, माया
फळ रसाळ िमळते खाया
सुखलोलुप झाली काया
हा कठवर वे ा घेसी आसरा
Page 57
१६ - तू झालास मूक समाजाचा नायक(किवता): ज. िव. पवार
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (8 )
1) आक या पूण करा. 2
i )डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकरांनी नाकारलेली गो -
ii ) डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकर यांचे वागत करणारे-
2) स य िवधान ओळखा 2
१) बाबा साहेब िनघाले ते हा सूय फलांनी यांचे वागत कले.
२) बाबासाहेब बोल या जीवांचे नायक झाले.
३) चवदार त ावर बाबासाहेबांनी गुलामां या पायात बे ा चढव या.
४) िवषम प र थतीवर वार होत बाबासाहेबांनी नवा इितहास घडवला.
कृती मांक १
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (8 )
1) आक या पूण करा. 2
i )डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकरांनी नाकारलेली गो -
ii ) डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकर यांचे वागत करणारे-
2) स य िवधान ओळखा 2
१) बाबा साहेब िनघाले ते हा सूय फलांनी यांचे वागत कले.
२) बाबासाहेब बोल या जीवांचे नायक झाले.
३) चवदार त ावर बाबासाहेबांनी गुलामां या पायात बे ा चढव या.
४) िवषम प र थतीवर वार होत बाबासाहेबांनी नवा इितहास घडवला.
Page 58
कती 3 ओळ चा सरळ अथ िलहा 2
'तू झालास मूक समाजाचा नायक आिण जागा कलास उभा बिह कत भारत'
या ओळीचा सरळ अथ िलहा.
4. िवचार सौ दय िलहा 2
डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकर यांचे किवतेतून जाणवलेले कतृ व तुम या श दात िलहा.
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
1) आकाशी झेप घेरे 2) तू झालास मूक समाजाचा नायक
1 . तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2. तुत किवतेचा िवषय 1
3. तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
2 इ) रस हण. 4
खाली िदले या का यपं ीचे रस हण करा.
'तू िनघालास ते हा काळोखाचे रा य होतं सूय फलांनी पाठ िफरवली होती मूळ वाटेने
जायचे नाकारले ते हा खाचखळ यांनी तुझे वागत कले'
कृती मांक 2
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (8 )
1 ) अस य िवधान ओळखा. 2
१) डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकर यां या श दांना महाका याइतक मह व ा झाले.
२) प ास वषानंतरही सूयफले काळोखा या देशाचा यास घेत उभी आहेत.
३) डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकरां या संघषाचा कडे पा न सा या का ां या ही संिगनी झा या.
४) चवदार त ा या स या हात जनमानस पेटन उठले होते.
'तू झालास मूक समाजाचा नायक आिण जागा कलास उभा बिह कत भारत'
या ओळीचा सरळ अथ िलहा.
4. िवचार सौ दय िलहा 2
डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकर यांचे किवतेतून जाणवलेले कतृ व तुम या श दात िलहा.
2. आ) खालील मु ां या आधारे कोण याही एका किवतेसबं ंधी खालील कती सोडवा गुण 4
1) आकाशी झेप घेरे 2) तू झालास मूक समाजाचा नायक
1 . तुत किवतेचे कवी/ कविय ी 1
2. तुत किवतेचा िवषय 1
3. तुत किवता तु हाला आवडली िकवा न आवडली ते सकारण प िलहा. 2
2 इ) रस हण. 4
खाली िदले या का यपं ीचे रस हण करा.
'तू िनघालास ते हा काळोखाचे रा य होतं सूय फलांनी पाठ िफरवली होती मूळ वाटेने
जायचे नाकारले ते हा खाचखळ यांनी तुझे वागत कले'
कृती मांक 2
2 (अ) पुढील किवते या आधारे सुचनेनुसार कती करा : गुण (8 )
1 ) अस य िवधान ओळखा. 2
१) डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकर यां या श दांना महाका याइतक मह व ा झाले.
२) प ास वषानंतरही सूयफले काळोखा या देशाचा यास घेत उभी आहेत.
३) डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकरां या संघषाचा कडे पा न सा या का ां या ही संिगनी झा या.
४) चवदार त ा या स या हात जनमानस पेटन उठले होते.
Page 59
2 ) खालील आकती पूण करा. 2
डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकर यांनी कलेले काय-
2. आ) पुढीलपैक कोण याही एका किवतेवर िदले या मु ां या आधारे कती सोडवा 4 गुण
1)तू झालास मूक समाजाचा नायक 2) व तू
1 ) तुत किवतेचे कवी /कविय ी 1
2 ) तुत किवतेतील िवषय 1
3) दोन श दांचे अथ 2
अ)डचमळणे
ब) रणिशंग
2 इ) रस हण. 4
खाली िदले या का यपं ीचे रस हण करा.
आज प ास वषानी अनुभवतोय सूयफले तुझा यास घेतायेत,
िबगूल ती ा करतोय, चवदार त ाचे पाणी तेही आता थंड झालंय.
डॉ टर बाबासाहेब आंबेडकर यांनी कलेले काय-
2. आ) पुढीलपैक कोण याही एका किवतेवर िदले या मु ां या आधारे कती सोडवा 4 गुण
1)तू झालास मूक समाजाचा नायक 2) व तू
1 ) तुत किवतेचे कवी /कविय ी 1
2 ) तुत किवतेतील िवषय 1
3) दोन श दांचे अथ 2
अ)डचमळणे
ब) रणिशंग
2 इ) रस हण. 4
खाली िदले या का यपं ीचे रस हण करा.
आज प ास वषानी अनुभवतोय सूयफले तुझा यास घेतायेत,
िबगूल ती ा करतोय, चवदार त ाचे पाणी तेही आता थंड झालंय.
Page 60
वभाग तीन
थल
ू वाचन
बालसािहि यका: िग रजा क र ( थूलवाचन)
िवभाग -3 : थूलवाचन
कृती मांक १
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
1. िगरीजा क र यां या ‘यडबंबू ढ बू’ या बालकादंबरीचे कथानक थोड यात सांगून 3
यातील गंमत सांगा.
2.तु हाला मधूशी मै ी करायला आवडेल का , यावर तुमचा अिभ ाय िलहा. 3
3 .तुमची आई आजारी पड यावर तु ही कशी काळजी याल ,ते तुम या श दात िलहा. 3
कृती मांक २
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
िटपा िलहा.
१. बालनािटका
२. सािह यकतीचा आ वाद घेताना िवचारात यायचे मु े .
३. िग रजाबा या च र ातून िमळणारा संदेश.
कृती मांक ३
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
१ .'यडबंबू ढ बू' मधील ढ बू तु हाला कसा वाटतो, यावर तुमचा अिभ ाय िलहा. 3
२ ."गो एका माणसाची"या कथेतील मधू या जागी तु ही असता तर तु ही कसे 3
वागला असता, ते तुम या श दात िलहा.
३. तु ही वाचले या बालसािह याब ल थोड यात मािहती िलहा. 3
थल
ू वाचन
बालसािहि यका: िग रजा क र ( थूलवाचन)
िवभाग -3 : थूलवाचन
कृती मांक १
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
1. िगरीजा क र यां या ‘यडबंबू ढ बू’ या बालकादंबरीचे कथानक थोड यात सांगून 3
यातील गंमत सांगा.
2.तु हाला मधूशी मै ी करायला आवडेल का , यावर तुमचा अिभ ाय िलहा. 3
3 .तुमची आई आजारी पड यावर तु ही कशी काळजी याल ,ते तुम या श दात िलहा. 3
कृती मांक २
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
िटपा िलहा.
१. बालनािटका
२. सािह यकतीचा आ वाद घेताना िवचारात यायचे मु े .
३. िग रजाबा या च र ातून िमळणारा संदेश.
कृती मांक ३
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
१ .'यडबंबू ढ बू' मधील ढ बू तु हाला कसा वाटतो, यावर तुमचा अिभ ाय िलहा. 3
२ ."गो एका माणसाची"या कथेतील मधू या जागी तु ही असता तर तु ही कसे 3
वागला असता, ते तुम या श दात िलहा.
३. तु ही वाचले या बालसािह याब ल थोड यात मािहती िलहा. 3
Page 61
वीरांगना : ( थूलवाचन)
िवभाग -3 : थूलवाचन
कृती मांक १
वाती महाडीक
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
१) खालील आकती पूण करा.
ले टनंट वाती महािडक यांची पुढील मु ांना अनुस न ओळख
यांचे िश ण यांचा िनधार यांचा
२ )‘कठोर प र मांमुळेच वाती महािडक यांना वत:चा िनधार पूण करता आला’,
या िवधानाबाबत तुमचे मत प करा.
३) ‘पती िनधनानंतर आपण सै यात भरती हायचं’, वाती महािडक यां या या िनधारातून
समाजाला काय संदेश िमळतो, ते तुम या श दांत िलहा.
कृती मांक २
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
1 िटपा िलहा.
(अ) देश ेमी कनल संतोष महािडक
(आ) िज ी ले टनंट वाती महािडक
2.‘ ा प र थतीतून आ मिव वासाने आिण प र माने काय करणे हणजेच यश’,
पाठा या आधारे प करा.
3. ‘मु ामापे ा िनयोजनब वासावर अिधक िव वास ठेवावा’, या िवधानािवषयीचे
तुमचे िवचार प करा.
िवभाग -3 : थूलवाचन
कृती मांक १
वाती महाडीक
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
१) खालील आकती पूण करा.
ले टनंट वाती महािडक यांची पुढील मु ांना अनुस न ओळख
यांचे िश ण यांचा िनधार यांचा
२ )‘कठोर प र मांमुळेच वाती महािडक यांना वत:चा िनधार पूण करता आला’,
या िवधानाबाबत तुमचे मत प करा.
३) ‘पती िनधनानंतर आपण सै यात भरती हायचं’, वाती महािडक यां या या िनधारातून
समाजाला काय संदेश िमळतो, ते तुम या श दांत िलहा.
कृती मांक २
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
1 िटपा िलहा.
(अ) देश ेमी कनल संतोष महािडक
(आ) िज ी ले टनंट वाती महािडक
2.‘ ा प र थतीतून आ मिव वासाने आिण प र माने काय करणे हणजेच यश’,
पाठा या आधारे प करा.
3. ‘मु ामापे ा िनयोजनब वासावर अिधक िव वास ठेवावा’, या िवधानािवषयीचे
तुमचे िवचार प करा.
Page 62
रेखा िम ा
कृती मांक ३
१)खालील कती करा. 6
मु ां व न एक प र छेद तयार करा.
रेखा िम ा यांचे
िश ण काय
२)पाठा या आधारे िटपा िलहा.
अ) मुले भरकट याची कारणे
ब) रेखाज या कायाचा प रणाम
(३) ‘ ेम आिण आपुलक ’ या गो मुळे भरकटलेली मुले पु हा वगृही जा यास तयार होतात,
हे पाठा या आधारे प करा.
(४) ‘भरकटले या मुलांना िश णा या वाहात आण यासाठी रेखाज नी कलेले य न
शंसनीय आहेत’, हे पाठा या आधारे प करा.
(५) सबइ पे टर रेखा िम ा यां या कायाची मािहती वाचून तुम या मनात येणारे िवचार प करा.
कृती मांक ३
१)खालील कती करा. 6
मु ां व न एक प र छेद तयार करा.
रेखा िम ा यांचे
िश ण काय
२)पाठा या आधारे िटपा िलहा.
अ) मुले भरकट याची कारणे
ब) रेखाज या कायाचा प रणाम
(३) ‘ ेम आिण आपुलक ’ या गो मुळे भरकटलेली मुले पु हा वगृही जा यास तयार होतात,
हे पाठा या आधारे प करा.
(४) ‘भरकटले या मुलांना िश णा या वाहात आण यासाठी रेखाज नी कलेले य न
शंसनीय आहेत’, हे पाठा या आधारे प करा.
(५) सबइ पे टर रेखा िम ा यां या कायाची मािहती वाचून तुम या मनात येणारे िवचार प करा.
Page 63
यु प ी कोश : ( थूलवाचन)
िवभाग -3 : थूलवाचन
कृती मांक १
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
टीपा िलहा.
अ. यु प ती कोशाचे काय. 3
आ. यु प ती कोशाची िनिमती. 3
इ. यु प ती कोश 3
कृती मांक 2
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
1) यु प ती कोशाची चार काय थोड यात सांगा.
2 ) यु प ती कोश पाह यासाठीची प दत सोदाहरणासिहत सांगा.
3 ) पुढील मु ांवर एक प र छेद तयार करा :
कृती मांक 3
एका वा यात उ तरांसाठी कती
1 िनिमतीचा ठराव
2 िनिमतीची जबाबदारी
3 िनिमतीसाठी अथसाहा य
िवभाग -3 : थूलवाचन
कृती मांक १
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
टीपा िलहा.
अ. यु प ती कोशाचे काय. 3
आ. यु प ती कोशाची िनिमती. 3
इ. यु प ती कोश 3
कृती मांक 2
3. खालीलपैक कोण याही दोन कती सोडवा. : गुण (6 )
1) यु प ती कोशाची चार काय थोड यात सांगा.
2 ) यु प ती कोश पाह यासाठीची प दत सोदाहरणासिहत सांगा.
3 ) पुढील मु ांवर एक प र छेद तयार करा :
कृती मांक 3
एका वा यात उ तरांसाठी कती
1 िनिमतीचा ठराव
2 िनिमतीची जबाबदारी
3 िनिमतीसाठी अथसाहा य
Page 64
िवभाग ४
भा या यास
िवभाग – 4 भाषा यास
अ) याकरण घटकावर आधा रत कृती गण
ु 8
1) समास: ( २ गुण )
इय ा दहावीसाठी कमधारय समास, ि गू समास, ं समास – 1) इतरे तर ं समास
२) वैकि पक ं समास ३) समाहार ं समास या समासांचा अ यास करणार आहोत.
खाली िदले या सामािसक श दांचा आपण िव ह व समासाचे नाव असा अ यास करावा
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
नीलकमल
महारा
भाषांतर
पांढराशु
घननीळ
शामसदंु र
कमलनयन
नरिसंह
िव ाधन
र चंदन
घन याम
का यामतृ
पु षो म
महादेव
ि गू समास :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
पंचारती
ि भवु न
नवरा
भा या यास
िवभाग – 4 भाषा यास
अ) याकरण घटकावर आधा रत कृती गण
ु 8
1) समास: ( २ गुण )
इय ा दहावीसाठी कमधारय समास, ि गू समास, ं समास – 1) इतरे तर ं समास
२) वैकि पक ं समास ३) समाहार ं समास या समासांचा अ यास करणार आहोत.
खाली िदले या सामािसक श दांचा आपण िव ह व समासाचे नाव असा अ यास करावा
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
नीलकमल
महारा
भाषांतर
पांढराशु
घननीळ
शामसदंु र
कमलनयन
नरिसंह
िव ाधन
र चंदन
घन याम
का यामतृ
पु षो म
महादेव
ि गू समास :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
पंचारती
ि भवु न
नवरा
Page 65
स ाह
अ ा यायी
पंचपाळे
ि दल
बारभाई
ै लो य
ं समास :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
1) इतरेतर ं समास
बिहणभाऊ
आईवडील
नाकडोळे
सठंु साखर
कृ णाजनु
िवटीदांडू
कुलपू िक ली
ीपु ष
2) वैकि पक ं
समास
बरे वाईट
स यास य
चारपाच
तीनचार
खरे खोटे
3) समाहार ं समास
अंथ ण पांघ ण-
भाजीपाला
अ ा यायी
पंचपाळे
ि दल
बारभाई
ै लो य
ं समास :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
1) इतरेतर ं समास
बिहणभाऊ
आईवडील
नाकडोळे
सठंु साखर
कृ णाजनु
िवटीदांडू
कुलपू िक ली
ीपु ष
2) वैकि पक ं
समास
बरे वाईट
स यास य
चारपाच
तीनचार
खरे खोटे
3) समाहार ं समास
अंथ ण पांघ ण-
भाजीपाला
Page 66
कपडाल ा
अ नपाणी
पालापाचोळा
के रकचरा
समास :
कृती :
यो य जोडया लावा :
सामािसक श द समासाचे नाव
1)भाजीपाला अ ) कमधारय समास
2)पु षो म ब )इतरे तर ं समास
क) समाहार ं समास
खालील त ा पणू करा :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
आईवडील ............................ ............................
नवरा ............................ ...........................
खालील त ा पणू करा :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
नरिसंह ............................ ............................
तीनचार ............................ ...........................
यो य जोडया लावा :
सामािसक श द समासाचे नाव
का यामतृ अ) इतरे तर ं समास
अ नपाणी
पालापाचोळा
के रकचरा
समास :
कृती :
यो य जोडया लावा :
सामािसक श द समासाचे नाव
1)भाजीपाला अ ) कमधारय समास
2)पु षो म ब )इतरे तर ं समास
क) समाहार ं समास
खालील त ा पणू करा :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
आईवडील ............................ ............................
नवरा ............................ ...........................
खालील त ा पणू करा :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
नरिसंह ............................ ............................
तीनचार ............................ ...........................
यो य जोडया लावा :
सामािसक श द समासाचे नाव
का यामतृ अ) इतरे तर ं समास
Page 67
पंचारती आ) कमधारय समास
इ )ि गू समास
खालील त ा पणू करा :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
................... उ म असा पु ष ............................
बरे वाईट ............................ ...........................
2) श दिस ी ( २ गण
ु )
याम ये उपसगघिटत, ययघिटत , अ य त या घटकाचं ा अ यास करणार आहोत.
खाली िदले या श दांचे उपसगघिटत श द ययघिटत श द अ य त श द ते िलहा.
अवघड – ……………… लढाऊ – ………………….
अवकळा – ……………….. झोपाळू – ………………….
भरजरी – ………………. लाजाळू – ……………….
भरधाव – ………………. दयाळू – ………………..
भरिदवसा – ………………. दक
ु ानदार – ………………..
िनरोगी – ……………….. जमीनदार – ………………..
िननावी – ………………… गल ु ामिगरी – ……………….
िनकोप – ……………….. कारािगरी – …………………..
अितरे क – ……………….. मानिसक – …………………..
अितशय – ………………. सामािजक – …………………..
उपसंपादक – …………… लौिकक – ……………………
उपमु या यापक – …………….. आनंिदत – ………… …..
उप मख ु – ………… ….. े रत – ………… …..
उपवास – ………… ….. जड व – ………… …..
बेडर – ………… ….. लाल लाल – ………… …..
बेिफिकर – ………… ….. गु व – ………… …..
बेपवा – ………… ….. हळूहळू – ………… …..
िबनचक ू – ………… ….. तक ु डेतकु डे – ………… …..
इ )ि गू समास
खालील त ा पणू करा :
सामािसक श द िव ह समासाचे नाव
................... उ म असा पु ष ............................
बरे वाईट ............................ ...........................
2) श दिस ी ( २ गण
ु )
याम ये उपसगघिटत, ययघिटत , अ य त या घटकाचं ा अ यास करणार आहोत.
खाली िदले या श दांचे उपसगघिटत श द ययघिटत श द अ य त श द ते िलहा.
अवघड – ……………… लढाऊ – ………………….
अवकळा – ……………….. झोपाळू – ………………….
भरजरी – ………………. लाजाळू – ……………….
भरधाव – ………………. दयाळू – ………………..
भरिदवसा – ………………. दक
ु ानदार – ………………..
िनरोगी – ……………….. जमीनदार – ………………..
िननावी – ………………… गल ु ामिगरी – ……………….
िनकोप – ……………….. कारािगरी – …………………..
अितरे क – ……………….. मानिसक – …………………..
अितशय – ………………. सामािजक – …………………..
उपसंपादक – …………… लौिकक – ……………………
उपमु या यापक – …………….. आनंिदत – ………… …..
उप मख ु – ………… ….. े रत – ………… …..
उपवास – ………… ….. जड व – ………… …..
बेडर – ………… ….. लाल लाल – ………… …..
बेिफिकर – ………… ….. गु व – ………… …..
बेपवा – ………… ….. हळूहळू – ………… …..
िबनचक ू – ………… ….. तक ु डेतकु डे – ………… …..
Page 68
िबनत ार – ………… ….. धंदािबंदा – ………… …..
िबनहरकत – ………… ….. कामिबगं – ………… …..
नाराज – ………… ….. शेजारीपाजारी – ………… …..
नापसतं – ………… ….. कडकड – ………… …..
खोदाई – ………… ….. झटपट – ………… …..
लढाई – ………… ….. खटपट – ………… …..
चढाई – ………… ….. मागोमाग – ………… …..
िटकाऊ – ………… ….. वटवट – ………… …..
ग लोग ली - ………… …..
कृती :
श दिस ी :
1) खालील त ा पणू करा.
अवघड ,सामािजक, ग लोग ली, झोपाळू.
ययघिटत श द उपसगघिटत श द अ य तश द
2) खालील त ा पणू करा.
अनाकलनीय, मागोमाग, नाराज, शेजारीपाजारी.
उपसगघिटत श द अ य तश द
3) खालील त ा पण ू करा.
कारािगरी, भरिदवसा, िबनचक
ू , आनंिदत.
उपसगघिटत श द ययघिटत श द
िबनहरकत – ………… ….. कामिबगं – ………… …..
नाराज – ………… ….. शेजारीपाजारी – ………… …..
नापसतं – ………… ….. कडकड – ………… …..
खोदाई – ………… ….. झटपट – ………… …..
लढाई – ………… ….. खटपट – ………… …..
चढाई – ………… ….. मागोमाग – ………… …..
िटकाऊ – ………… ….. वटवट – ………… …..
ग लोग ली - ………… …..
कृती :
श दिस ी :
1) खालील त ा पणू करा.
अवघड ,सामािजक, ग लोग ली, झोपाळू.
ययघिटत श द उपसगघिटत श द अ य तश द
2) खालील त ा पणू करा.
अनाकलनीय, मागोमाग, नाराज, शेजारीपाजारी.
उपसगघिटत श द अ य तश द
3) खालील त ा पण ू करा.
कारािगरी, भरिदवसा, िबनचक
ू , आनंिदत.
उपसगघिटत श द ययघिटत श द
Page 69
4) खालील त ा पण ू करा.
धारदार, िहरवािहरवा, िश ाई, वटवट.
ययघिटत श द अ य तश द
5) खालील त ा पण ू करा.
उपहार, जमीनदार, बेशक, कडकड.
उपसगघिटत श द ययघिटत श द अ य तश द
1) खालील िदले या श दाचं े वग करण करा.
अनाकलनीय, मल
ु ख
ु िगरी, धबाधब,सश
ं ियत.
उपसगघिटत श द ययघिटत श द अ य तश द
2) खालील िदले या श दांचे वग करण करा.
दांडगाई, हळूहळू, नाराज, र तोर ती.
उपसगघिटत श द ययघिटत श द अ य तश द
3) वा चार : ( गण
ु ४)
खालील िदले या वा चाराचं ा अथ सागं नू वा यात उपयोग करा
1) कटा असणे 23) हातात हात असणे
2) कानोसा घेणे 24) वीरगती ा होणे
3) हकूमत गाजवणे 25) आकाशी झेप घेणे
धारदार, िहरवािहरवा, िश ाई, वटवट.
ययघिटत श द अ य तश द
5) खालील त ा पण ू करा.
उपहार, जमीनदार, बेशक, कडकड.
उपसगघिटत श द ययघिटत श द अ य तश द
1) खालील िदले या श दाचं े वग करण करा.
अनाकलनीय, मल
ु ख
ु िगरी, धबाधब,सश
ं ियत.
उपसगघिटत श द ययघिटत श द अ य तश द
2) खालील िदले या श दांचे वग करण करा.
दांडगाई, हळूहळू, नाराज, र तोर ती.
उपसगघिटत श द ययघिटत श द अ य तश द
3) वा चार : ( गण
ु ४)
खालील िदले या वा चाराचं ा अथ सागं नू वा यात उपयोग करा
1) कटा असणे 23) हातात हात असणे
2) कानोसा घेणे 24) वीरगती ा होणे
3) हकूमत गाजवणे 25) आकाशी झेप घेणे
Page 70
4) ं जी घालणे 26) ती ा करणे
5) कुचे ा करणे 27) समरस होणे
6) पेव फुटणे 28) कास धरणे
7) यिथत होणे 29) ताकास तूर लागू न देणे
8) गडु घे टेकणे 30) इनाम िमळवणे
9) खनपटीला बसणे 31) मान देणे
10) तगादा लावणे 32) िक ा िगरवणे
11) िनकाल लावणे 33) धीर न सटु णे
12) िप छा परु वणे 34) दयाला साद घालणे
13) डोळे िव फा न बघणे 35) पाठ िफरवणे
14) लळा लागणे 36) िवहार करणे
15) तटु ू न पडणे 37) खणू गाठ बाधं णे
16) तावडीत सापडणे 38) अचंिबत होणे
17) आनंद गगनात न मावणे 39) तुळशीप ठे वणे
18) काडीचाही ास न होणे 40) िप खवळणे
19) ख ता खाणे 41) त डसख
ु घेणे
20) कंठ नान घालने 42) साथक होणे
21) कान देऊन ऐकणे
22) कसब दाखवणे
कृती :
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराच
ं ा अथ सागं ून वा यात उपयोग करा.
1) िक ा िगरवणे
2) कसब दाखवणे
3) ती ा करणे
4) समरस होणे
5) कुचे ा करणे 27) समरस होणे
6) पेव फुटणे 28) कास धरणे
7) यिथत होणे 29) ताकास तूर लागू न देणे
8) गडु घे टेकणे 30) इनाम िमळवणे
9) खनपटीला बसणे 31) मान देणे
10) तगादा लावणे 32) िक ा िगरवणे
11) िनकाल लावणे 33) धीर न सटु णे
12) िप छा परु वणे 34) दयाला साद घालणे
13) डोळे िव फा न बघणे 35) पाठ िफरवणे
14) लळा लागणे 36) िवहार करणे
15) तटु ू न पडणे 37) खणू गाठ बाधं णे
16) तावडीत सापडणे 38) अचंिबत होणे
17) आनंद गगनात न मावणे 39) तुळशीप ठे वणे
18) काडीचाही ास न होणे 40) िप खवळणे
19) ख ता खाणे 41) त डसख
ु घेणे
20) कंठ नान घालने 42) साथक होणे
21) कान देऊन ऐकणे
22) कसब दाखवणे
कृती :
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराच
ं ा अथ सागं ून वा यात उपयोग करा.
1) िक ा िगरवणे
2) कसब दाखवणे
3) ती ा करणे
4) समरस होणे
Page 71
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराच
ं ा अथ सागं ून वा यात उपयोग करा
1) साथक होणे
2) कटा असणे
3) धीर न सटु णे
4) लळा लावणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराचं ा अथ सांगून वा यात उपयोग करा
1) ताकास तूर लागू न देणे
2) दयाला साद घालणे
3) हातात हात असणे
4) गगनभरारी घेणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराच ं ा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) ख ता खाणे
2) आकाशी झेप घेणे
3) मान देणे
4) पाठ िफरवणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चारांचा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) कानोसा घेणे
2) इनाम िमळणे
3) त डसख ु घेणे
4) खणू गाठ बांधणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराचं ा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) तगादा लावणे
2) िनकाल लावणे
3) खनपटीला बसणे
4) िप छा परु वणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराच ं ा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) तावडीत सापडणे
2) काडीचाही ास न होणे
3) आनदं गगनात न मावणे
4) डोळे िव फा न बघणे
ं ा अथ सागं ून वा यात उपयोग करा
1) साथक होणे
2) कटा असणे
3) धीर न सटु णे
4) लळा लावणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराचं ा अथ सांगून वा यात उपयोग करा
1) ताकास तूर लागू न देणे
2) दयाला साद घालणे
3) हातात हात असणे
4) गगनभरारी घेणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराच ं ा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) ख ता खाणे
2) आकाशी झेप घेणे
3) मान देणे
4) पाठ िफरवणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चारांचा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) कानोसा घेणे
2) इनाम िमळणे
3) त डसख ु घेणे
4) खणू गाठ बांधणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराचं ा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) तगादा लावणे
2) िनकाल लावणे
3) खनपटीला बसणे
4) िप छा परु वणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराच ं ा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) तावडीत सापडणे
2) काडीचाही ास न होणे
3) आनदं गगनात न मावणे
4) डोळे िव फा न बघणे
Page 72
खालील पैक कोण याही दोन वा चाराच ं ा अथ सागं ून वा यात उपयोग करा.
1) अचंिबत होणे
2) िशरोधाय मानणे
3) कडूसं पडणे
4) िनकराने लढणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चारांचा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) मु ध होणे
2) महु तमेढ रोवणे
3) रणिशंग फंु कणे
4) ीण होणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चारांचा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) िन कािसत होणे
2) सटक मारणे
3) कान देऊन ऐकणे
4) पारख करणे
( गुणिवभागणी : वा चारांचा अथ सांगणे – 1 गुण,वा चारांचा वा यात उपयोग करणे –
1 गण
ु )
1) अचंिबत होणे
2) िशरोधाय मानणे
3) कडूसं पडणे
4) िनकराने लढणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चारांचा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) मु ध होणे
2) महु तमेढ रोवणे
3) रणिशंग फंु कणे
4) ीण होणे
खालील पैक कोण याही दोन वा चारांचा अथ सांगून वा यात उपयोग करा.
1) िन कािसत होणे
2) सटक मारणे
3) कान देऊन ऐकणे
4) पारख करणे
( गुणिवभागणी : वा चारांचा अथ सांगणे – 1 गुण,वा चारांचा वा यात उपयोग करणे –
1 गण
ु )
Page 73
आ ) भािषक घटकांवर आधा रत कृती : ( गणु -8 )
1) श दसंप ी –
अ) समानाथ श द ( गणु -1 )
1) खालील श दानं ा समानाथ श द िलहा.
i. वृ -
ii. आकाश -
2) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. िम -
ii. वारा -
3) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. काया -
ii. माग -
4) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. हष -
ii. मती -
5) खालील श दानं ा समानाथ श द िलहा.
i. नदी -
ii. पृ वी -
6) खालील श दानं ा समानाथ श द िलहा.
i. कान -
ii. फूल -
7) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. आवेश -
ii. होड -
8) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. आजव -
ii. बडगा -
1) श दसंप ी –
अ) समानाथ श द ( गणु -1 )
1) खालील श दानं ा समानाथ श द िलहा.
i. वृ -
ii. आकाश -
2) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. िम -
ii. वारा -
3) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. काया -
ii. माग -
4) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. हष -
ii. मती -
5) खालील श दानं ा समानाथ श द िलहा.
i. नदी -
ii. पृ वी -
6) खालील श दानं ा समानाथ श द िलहा.
i. कान -
ii. फूल -
7) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. आवेश -
ii. होड -
8) खालील श दांना समानाथ श द िलहा.
i. आजव -
ii. बडगा -
Page 74
आ) िव ाथ श द : ( गण
ु -1)
1) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. िनरथक x
ii. गणु x
2) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. अवरोह x
ii. नापीक x
3) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. अिनवाय x
ii. िबकट x
4) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. दमु त x
ii. ानी x
5) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. सबु ोध x
ii. अ पायषु ी x
6) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. सयु दय x
ii. आधिु नक x
7) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. मालक x
ii. कमाल x
8) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. ितिमर x
ii. मरण x
9) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. दु कम x
ii. सिह णू x
१०) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. संि x
ii. सपु ीक x
ु -1)
1) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. िनरथक x
ii. गणु x
2) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. अवरोह x
ii. नापीक x
3) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. अिनवाय x
ii. िबकट x
4) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. दमु त x
ii. ानी x
5) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. सबु ोध x
ii. अ पायषु ी x
6) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. सयु दय x
ii. आधिु नक x
7) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. मालक x
ii. कमाल x
8) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. ितिमर x
ii. मरण x
9) खालील श दानं ा िव ाथ श द िलहा.
i. दु कम x
ii. सिह णू x
१०) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. संि x
ii. सपु ीक x
Page 75
११) खालील श दांना िव ाथ श द िलहा.
i. कृपा x
ii. ऊन x
इ) वचन : ( गुण - 1)
1) खालील श दाचं े वचन बदला.
i. र ता -
ii. वेळ -
2) खालील श दाचं े वचन बदला.
i. िभंती -
ii. माणसू -
3) खालील श दाचं े वचन बदला.
i. घडयाळ -
ii. िवहीर -
ई) श दसमहू ाब ल एक श द िलिहणे: ( गण
ु -1)
1) खालील श दसमहू ासाठी एक श द िलहा:
i. याला मरण नाही असा -
ii. के लेले उपकार जाणणारा -
2) खालील श दसमूहासाठी एक श द िलहा:
i. समाजाची सेवा करणारा -
ii. कुठलीही अपे ा न ठे वता -
3) खालील श दसमूहासाठी एक श द िलहा:
i. सपं ादन करणारा -
ii. याचे आकलन होत नाही असे -
4) खालील श दसमूहासाठी एक श द िलहा:
i. मिह यातनू एकदा कािशत होणारे -
ii. िलिहता वाचता न येणारा -
5) खालील श दसमहू ासाठी एक श द िलहा:
i. पसरवलेली खोटी बातमी -
ii. याचे आकलन होत नाही असे
-
i. कृपा x
ii. ऊन x
इ) वचन : ( गुण - 1)
1) खालील श दाचं े वचन बदला.
i. र ता -
ii. वेळ -
2) खालील श दाचं े वचन बदला.
i. िभंती -
ii. माणसू -
3) खालील श दाचं े वचन बदला.
i. घडयाळ -
ii. िवहीर -
ई) श दसमहू ाब ल एक श द िलिहणे: ( गण
ु -1)
1) खालील श दसमहू ासाठी एक श द िलहा:
i. याला मरण नाही असा -
ii. के लेले उपकार जाणणारा -
2) खालील श दसमूहासाठी एक श द िलहा:
i. समाजाची सेवा करणारा -
ii. कुठलीही अपे ा न ठे वता -
3) खालील श दसमूहासाठी एक श द िलहा:
i. सपं ादन करणारा -
ii. याचे आकलन होत नाही असे -
4) खालील श दसमूहासाठी एक श द िलहा:
i. मिह यातनू एकदा कािशत होणारे -
ii. िलिहता वाचता न येणारा -
5) खालील श दसमहू ासाठी एक श द िलहा:
i. पसरवलेली खोटी बातमी -
ii. याचे आकलन होत नाही असे
-
Page 76
6) खालील श दसमूहासाठी एक श द िलहा:
i. दसु यावर अवलबं नू असलेला -
ii. अपे ा नसताना -
7) खालील श दसमहू ासाठी एक श द िलहा:
i. के लेले उपकार न जाणणारा -
ii. िलिहता वाचता येणारा -
8) खालील श दसमहू ासाठी एक श द िलहा:
i. आठवड्यातून एकदा िस होणारे -
ii. कोणाचाही आधार नसलेला -
9) खालील श दसमूहासाठी एक श द िलहा:
i. दररोज कािशत होणारे -
ii. याला कोणी श ू नाही असा -
उ) श दातील अ रांपासून अथपूण श द तयार करणे : ( गण
ु -1)
1) खालील श दातील अ रांपासनू दोन अथपणू श द तयार करा
धरणीमाता ( धरणी व माता हे श द वगळून )
2) खालील श दातील अ रांपासनू दोन अथपणू श द तयार करा
बालपण ( बाल व पण हे श द वगळून )
3) खालील श दातील अ रापं ासनू दोन अथपणू श द तयार करा
बेजबाबदारपणा
4) खालील श दातील अ रांपासनू दोन अथपणू श द तयार करा
सदासवकाळ (सदा व सवकाळ हे श द वगळून )
5) खालील श दातील अ रापं ासनू दोन अथपणू श द तयार करा
मूकसमाज (मक
ू व समाज हे श द वगळून )
6) खालील श दातील अ रांपासनू दोन अथपणू श द तयार करा
गगनभरारी (गगन व भरारी हे श द वगळून )
7) खालील श दातील अ रापं ासनू दोन अथपणू श द तयार करा
महानगरपािलका (महा, नगर व पािलका हे श द वगळून )
i. दसु यावर अवलबं नू असलेला -
ii. अपे ा नसताना -
7) खालील श दसमहू ासाठी एक श द िलहा:
i. के लेले उपकार न जाणणारा -
ii. िलिहता वाचता येणारा -
8) खालील श दसमहू ासाठी एक श द िलहा:
i. आठवड्यातून एकदा िस होणारे -
ii. कोणाचाही आधार नसलेला -
9) खालील श दसमूहासाठी एक श द िलहा:
i. दररोज कािशत होणारे -
ii. याला कोणी श ू नाही असा -
उ) श दातील अ रांपासून अथपूण श द तयार करणे : ( गण
ु -1)
1) खालील श दातील अ रांपासनू दोन अथपणू श द तयार करा
धरणीमाता ( धरणी व माता हे श द वगळून )
2) खालील श दातील अ रांपासनू दोन अथपणू श द तयार करा
बालपण ( बाल व पण हे श द वगळून )
3) खालील श दातील अ रापं ासनू दोन अथपणू श द तयार करा
बेजबाबदारपणा
4) खालील श दातील अ रांपासनू दोन अथपणू श द तयार करा
सदासवकाळ (सदा व सवकाळ हे श द वगळून )
5) खालील श दातील अ रापं ासनू दोन अथपणू श द तयार करा
मूकसमाज (मक
ू व समाज हे श द वगळून )
6) खालील श दातील अ रांपासनू दोन अथपणू श द तयार करा
गगनभरारी (गगन व भरारी हे श द वगळून )
7) खालील श दातील अ रापं ासनू दोन अथपणू श द तयार करा
महानगरपािलका (महा, नगर व पािलका हे श द वगळून )
Page 77
8) खालील श दातील अ रांपासनू दोन अथपणू श द तयार करा
िवनायक
2) लेखनिनयमानं स
ु ार लेखन ( २ गणु )
i. अचूक श द ओळखा.
1) नीज व / िनिजव / िनज व / नीिजव.
2) अंतमख ु / अतंमख ु / अंतमुख / अंतमख.ू
3) सामिु हक / सामहु ीक / सामूिहक / सामहू ीक.
4) सिम ा / समी ा / सममी ा / सिम शा.
5) ि तिमत / तीमीत / ि तमीत / तीिमत.
6) सामािजक / सामाजीक / सामािजक / समाजीक.
ii. अचूक श द ओळखा.
1) हबेहब / हबेहब / हबेहब / हबेहब.
2) ि याशील / ि याशील / यािशल / ि यािशल.
3) भवितक / भौितक / भौतीक / भौवितक.
4) वीपरीत / िवपरीत / िवप रत / वीप रत.
5) सव च / सव च / सरवो च / सव य.
6) फूत / फूित / फुत / फुित.
iii. अचूक श द ओळखा.
1) शै िणक / शै णीक / शै ािणक / शै शािणक.
2) नीणय / नीणय / िनणय / िनणय.
3) मे ीण / मै ीण / मेि ण / मैि ण.
4) आशीवाद / आश वाद / आिशवाद / आरिशवाद
5) िदपावली / दीपावली / दीपाविल / िदपाविल
6) हाद क / हािदक / हारिदक / हारदीक
iv. अचूक श द ओळखा.
1) अभीनदं न / अिभनंदन / अभीनंदन /अिभनदंन
2) सािहि यक / साहीि यक / सािह यीक / साही यीक
3) अंधकार / अंधःकार / अधं कार / अधं ः कार
4) वकृ व / व ृ व / वकतृ व / व ृ व
5) पनू िववाह / पनु िववाह / पनिववाह / पनु व वाह
िवनायक
2) लेखनिनयमानं स
ु ार लेखन ( २ गणु )
i. अचूक श द ओळखा.
1) नीज व / िनिजव / िनज व / नीिजव.
2) अंतमख ु / अतंमख ु / अंतमुख / अंतमख.ू
3) सामिु हक / सामहु ीक / सामूिहक / सामहू ीक.
4) सिम ा / समी ा / सममी ा / सिम शा.
5) ि तिमत / तीमीत / ि तमीत / तीिमत.
6) सामािजक / सामाजीक / सामािजक / समाजीक.
ii. अचूक श द ओळखा.
1) हबेहब / हबेहब / हबेहब / हबेहब.
2) ि याशील / ि याशील / यािशल / ि यािशल.
3) भवितक / भौितक / भौतीक / भौवितक.
4) वीपरीत / िवपरीत / िवप रत / वीप रत.
5) सव च / सव च / सरवो च / सव य.
6) फूत / फूित / फुत / फुित.
iii. अचूक श द ओळखा.
1) शै िणक / शै णीक / शै ािणक / शै शािणक.
2) नीणय / नीणय / िनणय / िनणय.
3) मे ीण / मै ीण / मेि ण / मैि ण.
4) आशीवाद / आश वाद / आिशवाद / आरिशवाद
5) िदपावली / दीपावली / दीपाविल / िदपाविल
6) हाद क / हािदक / हारिदक / हारदीक
iv. अचूक श द ओळखा.
1) अभीनदं न / अिभनंदन / अभीनंदन /अिभनदंन
2) सािहि यक / साहीि यक / सािह यीक / साही यीक
3) अंधकार / अंधःकार / अधं कार / अधं ः कार
4) वकृ व / व ृ व / वकतृ व / व ृ व
5) पनू िववाह / पनु िववाह / पनिववाह / पनु व वाह
Page 78
6) सहानभु तू ी / सहानभु तु ी / सहानभू तु ी / सहानभु िू त
v. अचूक श द ओळखा.
1) ि डांगण / ि डागंण / डांगण / डागंण
2) मनःि थती / मनि थती / मनः थीती / मन थीती
3) आिशवाद / आशीवाद / आश वाद / आिशरवाद
4) फूत / फूित / फुत / फुित
5) कविय ी / कवियि / किवयी ी / कवई ी
6) दीघायु य / िदघायु य / दीघायू य / िदघायषु
vi. अचूक श द ओळखा.
1) अभी य / अिभवाि / अिभ य / अभी यि
2) नीज व / िनज व / िनिजव / नीिजव
3) ीतीज / ि तीज / ि ितज / ि ितज
4) तीथ प / ितथ प / ती प / तीथ रं प्
5) मतृ ीदीन / मिृ तिदन / मिृ तदीन / मतृ ीिदन
6) सिम ा / समी ा / समिम ा / समी शा
vii. अचूक श द ओळखा.
1) परू कार / परू सकार / परु कार / परु कर
2) शै णीक / शै िणक / शै ािणक / शै शािणक
3) पारंपा रक / पारंपारीक / पारंप रक / पारंपरीक
4) अभी य / अिभवाि / अिभ य / अभी यि
5) क पवृ / लपवृ / क प / क ो
6) परी ा / प र ा / परीकशा / प र शा
िकंवा
वा य लेखनिनयमांनुसार अचूक िलहा.
1) खालील वा यातील लेखनिनयमांनस ु ार चक
ु चे श द ओळखनू दु त करा व वा य
पु हा िलहा. ( कोणतेही – २ )
1) ती पाटी कािळ कुळकूळीत झाली.
2) मुटकं टाकुन पाणी उडवायची शयत लागायची.
3) मानिव जीवनातले िकतीतरी िवसवं ाद तीिबबं ीत झाले आहेत.
4) दरु वर जंगलातनू येणारा एक लाकुडतोड्या िदसला.
v. अचूक श द ओळखा.
1) ि डांगण / ि डागंण / डांगण / डागंण
2) मनःि थती / मनि थती / मनः थीती / मन थीती
3) आिशवाद / आशीवाद / आश वाद / आिशरवाद
4) फूत / फूित / फुत / फुित
5) कविय ी / कवियि / किवयी ी / कवई ी
6) दीघायु य / िदघायु य / दीघायू य / िदघायषु
vi. अचूक श द ओळखा.
1) अभी य / अिभवाि / अिभ य / अभी यि
2) नीज व / िनज व / िनिजव / नीिजव
3) ीतीज / ि तीज / ि ितज / ि ितज
4) तीथ प / ितथ प / ती प / तीथ रं प्
5) मतृ ीदीन / मिृ तिदन / मिृ तदीन / मतृ ीिदन
6) सिम ा / समी ा / समिम ा / समी शा
vii. अचूक श द ओळखा.
1) परू कार / परू सकार / परु कार / परु कर
2) शै णीक / शै िणक / शै ािणक / शै शािणक
3) पारंपा रक / पारंपारीक / पारंप रक / पारंपरीक
4) अभी य / अिभवाि / अिभ य / अभी यि
5) क पवृ / लपवृ / क प / क ो
6) परी ा / प र ा / परीकशा / प र शा
िकंवा
वा य लेखनिनयमांनुसार अचूक िलहा.
1) खालील वा यातील लेखनिनयमांनस ु ार चक
ु चे श द ओळखनू दु त करा व वा य
पु हा िलहा. ( कोणतेही – २ )
1) ती पाटी कािळ कुळकूळीत झाली.
2) मुटकं टाकुन पाणी उडवायची शयत लागायची.
3) मानिव जीवनातले िकतीतरी िवसवं ाद तीिबबं ीत झाले आहेत.
4) दरु वर जंगलातनू येणारा एक लाकुडतोड्या िदसला.
Page 79
2) खालील वा यातील लेखनिनयमांनस ु ार चक
ु चे श द ओळखनू दु त करा व वा य
पु हा िलहा. ( कोणतेही – २ )
1) धाकठा भाउ झेप टाकून ितला ल बकळायचा.
2) मला वी ास आहे, खपु खपू शभु े छा!
3) असं क न यांचा वी ास वढला.
4) याच ग चीवर दोघी पही या पावसा यात नाच या.
3) खालील वा यातील लेखनिनयमांनस ु ार चुक चे श द ओळखून दु त करा व वा य
पु हा िलहा. ( कोणतेही – २ )
1) आप या पवु जांनी वे ळ अज ठा बनवलाय.
2) पावसा यात दीशा धसु र झाले या असतात.
3) तु हाल
ं ा कािडचाही ास होणार नाही.
4) ही घरटी हणजे वसतं ा या िच लीपीतली सदंु र वीरामिच हे वाटतात.
4) खालील वा यातील लेखनिनयमांनस ु ार चुक चे श द ओळखून दु त करा व वा य
पु हा िलहा. ( कोणतेही – २ )
1) चे ात या पालवीचे प कूठे िह मनोहर असते.
2) हीवाळा नूकताच सु झालेला होता.
3) मानवी जीवनातले िकिततरी िवसंवाद ितिबंबीत झाले आहेत.
4) दरू वर जंगलातनू येणारा एक लाकुडतोडया दीसला.
5) खालील वा यातील लेखनिनयमांनस ु ार चकु चे श द ओळखनू दु त करा व वा य
पु हा िलहा.
1) धा टा भाउ झेप टाकून तीला ल बकळायचा.
2) मूलगा कािह फारसा उ सकु नसतो.
3) सर वितला आपण वाडमयाची जननी हणतो.
4) मला वी ास आहे , खपू खपू शभू े छा !
ु चे श द ओळखनू दु त करा व वा य
पु हा िलहा. ( कोणतेही – २ )
1) धाकठा भाउ झेप टाकून ितला ल बकळायचा.
2) मला वी ास आहे, खपु खपू शभु े छा!
3) असं क न यांचा वी ास वढला.
4) याच ग चीवर दोघी पही या पावसा यात नाच या.
3) खालील वा यातील लेखनिनयमांनस ु ार चुक चे श द ओळखून दु त करा व वा य
पु हा िलहा. ( कोणतेही – २ )
1) आप या पवु जांनी वे ळ अज ठा बनवलाय.
2) पावसा यात दीशा धसु र झाले या असतात.
3) तु हाल
ं ा कािडचाही ास होणार नाही.
4) ही घरटी हणजे वसतं ा या िच लीपीतली सदंु र वीरामिच हे वाटतात.
4) खालील वा यातील लेखनिनयमांनस ु ार चुक चे श द ओळखून दु त करा व वा य
पु हा िलहा. ( कोणतेही – २ )
1) चे ात या पालवीचे प कूठे िह मनोहर असते.
2) हीवाळा नूकताच सु झालेला होता.
3) मानवी जीवनातले िकिततरी िवसंवाद ितिबंबीत झाले आहेत.
4) दरू वर जंगलातनू येणारा एक लाकुडतोडया दीसला.
5) खालील वा यातील लेखनिनयमांनस ु ार चकु चे श द ओळखनू दु त करा व वा य
पु हा िलहा.
1) धा टा भाउ झेप टाकून तीला ल बकळायचा.
2) मूलगा कािह फारसा उ सकु नसतो.
3) सर वितला आपण वाडमयाची जननी हणतो.
4) मला वी ास आहे , खपू खपू शभू े छा !
Page 80
िवरामिच हे : एकूण 1 गण
ु
1) चक
ु चे िवराम िच ह बदला :
1) यानं ा फ “आप या मानले या” जागेव न िन कािसत न हो याची हमी ा,
2) काय आ य ? शामू पवू सारखा काम क लागला- हे पाहन मला खूप आनंद झाला.
3) ‘आता कसं बोललात !’ ते हणाले.
4) ितला हटले, ‘कव यां या पतु या पाशी बसनू रडायला तुला काहीच कसं वाटत
नाही!’
5) आपण आप या आईशी, बिहणीशी ,बायकोशी-क येशी पु कळदा चक ु चे वागतो !
6) धीर सोडू नको? सारी खोटी नसतात नाणी !
7) तो माणसू आहे - भला माणसू ?
8) ‘तु हाला, मी उ पा बनवू का!’
2) यो य िवरामिच हे वापरा :
1) ते हणाले, ल ात नाही आलं
2) मी हटलं उगीच म आहे लोकांना
3) कनल संतोष महािडक यांचे पिहले ेम हणजे भारतातील सै यदल आिण आपली वद
4) ते हणाले, सोना थाबं मी डबा आणतो.
5) मग, आ ही काय खोटं सांगतोय काय
6) येणारा जाणारा िवचारे , काय हो, कोण येणार आहे
7) ओहो िकती सदंु र य आहे ते
8) तो हणाला, तुला काही कळलं क नाही
9) दोन वषाचे झाले क वाघ-िसहं पणू ताकदीचे होतात
3) िवरामिच हे : ( 1 गणु )
खालील िवरामिच हे ओळखनू याचं ी नावे िलहा.
1) .
2) ,
ु
1) चक
ु चे िवराम िच ह बदला :
1) यानं ा फ “आप या मानले या” जागेव न िन कािसत न हो याची हमी ा,
2) काय आ य ? शामू पवू सारखा काम क लागला- हे पाहन मला खूप आनंद झाला.
3) ‘आता कसं बोललात !’ ते हणाले.
4) ितला हटले, ‘कव यां या पतु या पाशी बसनू रडायला तुला काहीच कसं वाटत
नाही!’
5) आपण आप या आईशी, बिहणीशी ,बायकोशी-क येशी पु कळदा चक ु चे वागतो !
6) धीर सोडू नको? सारी खोटी नसतात नाणी !
7) तो माणसू आहे - भला माणसू ?
8) ‘तु हाला, मी उ पा बनवू का!’
2) यो य िवरामिच हे वापरा :
1) ते हणाले, ल ात नाही आलं
2) मी हटलं उगीच म आहे लोकांना
3) कनल संतोष महािडक यांचे पिहले ेम हणजे भारतातील सै यदल आिण आपली वद
4) ते हणाले, सोना थाबं मी डबा आणतो.
5) मग, आ ही काय खोटं सांगतोय काय
6) येणारा जाणारा िवचारे , काय हो, कोण येणार आहे
7) ओहो िकती सदंु र य आहे ते
8) तो हणाला, तुला काही कळलं क नाही
9) दोन वषाचे झाले क वाघ-िसहं पणू ताकदीचे होतात
3) िवरामिच हे : ( 1 गणु )
खालील िवरामिच हे ओळखनू याचं ी नावे िलहा.
1) .
2) ,
Page 81
1) ?
2) ‘---------’
1) “---------”
2) -
1) :
2) ;
3) !
4) _
4) पा रभािषक श द : ( 1 गणु )
खालील श दानं ा चिलत मराठी भाषेतील श द िलहा:
i. Action –
ii. Letter-head –
खालील श दांना चिलत मराठी भाषेतील श द िलहा:
i. Agent =
ii. Census =
i. Academic Qualification =
ii. Lyric =
i. Affidavit =
ii. Certificate =
2) ‘---------’
1) “---------”
2) -
1) :
2) ;
3) !
4) _
4) पा रभािषक श द : ( 1 गणु )
खालील श दानं ा चिलत मराठी भाषेतील श द िलहा:
i. Action –
ii. Letter-head –
खालील श दांना चिलत मराठी भाषेतील श द िलहा:
i. Agent =
ii. Census =
i. Academic Qualification =
ii. Lyric =
i. Affidavit =
ii. Certificate =
Page 82
i. Drama =
ii. Exhibition =
खालील श दानं ा चिलत मराठी भाषेतील श द िलहा:
i. Feedback =
ii. Supervisor =
i. Bookstall =
ii. Application Form =
i. Documentary =
ii. Bio-data =
i. Tax =
iii. Index =
ii. Honourable =
iii. Workshop =
Action - ……………….
Letter-head - ……………….
Agent - ………………… Lift - ……………….
Academic Qualification - ………….. lyric - ……………….
Absence - …………………. Magazine - ………………
Application Form – ……………… Mortgage - ………………
Anniversary - ……………….. Medical Examination - ……….
Affidavit - …………………. Mobile - ………………
Bookstall - ……………….. No Objection - ………………
Bonafide Certificate - ………………. Certificate - ………………
Bio-data - …………………. News Agency - ………………
Corporation - ……………… Over Time - ………………
Correspondence - …………… Official Record - ………………
i. Drama =
ii. Exhibition =
खालील श दानं ा चिलत मराठी भाषेतील श द िलहा:
i. Feedback =
ii. Supervisor =
i. Bookstall =
ii. Application Form =
i. Documentary =
ii. Bio-data =
i. Tax =
iii. Index =
ii. Honourable =
iii. Workshop =
Action - ……………….
Letter-head - ……………….
Agent - ………………… Lift - ……………….
Academic Qualification - ………….. lyric - ……………….
Absence - …………………. Magazine - ………………
Application Form – ……………… Mortgage - ………………
Anniversary - ……………….. Medical Examination - ……….
Affidavit - …………………. Mobile - ………………
Bookstall - ……………….. No Objection - ………………
Bonafide Certificate - ………………. Certificate - ………………
Bio-data - …………………. News Agency - ………………
Corporation - ……………… Over Time - ………………
Correspondence - …………… Official Record - ………………
Page 83
Computer - ……………….. Part Time - ………………
Casual Leave - ……………… Petent - ………………
Commentator - ……………… Press Note - ………………
Drama - …………………. Programme - ………………
Dismiss - ……………….. Pocket Money - ………………
Documentary - ……………… Honourable - ………………
Daily Allowance - …………… Lecturer - ………………
Event - ………………….. Lebour Court - ………………
Earned Leave - ……………… Supervisor - ………………
Exhibition - ……………….. Valuation - ………………
Express Highway - ……………. Workshop - ………………
Exchange - ………………… Zone - ………………
Feedback - ………………… Secretary - ………………
Fellowship - ………………. Tax - ………………
General Meeting - ……………. Translator - ………………
Goodwill - ………………. National - ………………
Government Letter - …………... Sponsorship - ………………
Handbill - ………………… Destiny - ………………
Highway - ………………. Camp - ………………
Honourable - …………….. Discharge - ………………
Index - ………………. Hospital - ………………
Interpreter - ……………. Labour Court - …………….
Interview - ……………. Lecturer - ………………..
Joint Meeting - ………….. Lesson Note - ……………….
Journalism - ……………..
Junior Clerk - …………….
Survey - ………………
Casual Leave - ……………… Petent - ………………
Commentator - ……………… Press Note - ………………
Drama - …………………. Programme - ………………
Dismiss - ……………….. Pocket Money - ………………
Documentary - ……………… Honourable - ………………
Daily Allowance - …………… Lecturer - ………………
Event - ………………….. Lebour Court - ………………
Earned Leave - ……………… Supervisor - ………………
Exhibition - ……………….. Valuation - ………………
Express Highway - ……………. Workshop - ………………
Exchange - ………………… Zone - ………………
Feedback - ………………… Secretary - ………………
Fellowship - ………………. Tax - ………………
General Meeting - ……………. Translator - ………………
Goodwill - ………………. National - ………………
Government Letter - …………... Sponsorship - ………………
Handbill - ………………… Destiny - ………………
Highway - ………………. Camp - ………………
Honourable - …………….. Discharge - ………………
Index - ………………. Hospital - ………………
Interpreter - ……………. Labour Court - …………….
Interview - ……………. Lecturer - ………………..
Joint Meeting - ………….. Lesson Note - ……………….
Journalism - ……………..
Junior Clerk - …………….
Survey - ………………
Page 84
िवभाग ५
उपयोिजत लेखन
- ५ अ- खालील कृती सोडवा. गणु -६
१.प लेखन - खालील िनवेदन वाचा व कृती सोडवा.
सुवण संधी ! सुवण संधी !!
अ र पु का य,
राजापेठ, अमरावती
आयोिजत
“मराठी भाषा संवधन पंधरवडा”
अंतगत
“सुलेखन कायशाळा”
थळ & संत ाने वर सभागृह, fn- १२@०२@२०२१ ते २७@०२@२०२१
अमरावती वेळ - सकाळी ११ ते दु . २ पयत
िकरण /िकरणकुमार बेलसरे
व ाथ त नधी या ना याने
सलु ेखन कायशाळेत तमु या वग िम /मैि णीने
शाळे तील वग १० वी या िव ा याना सहभागी िकंवा
क न घे यासाठी कायशाळा आयोजकानं ा िवनतं ी िवशेष ािव य िमळिवले. याब ल याचे /ितचे
करणारे प िलहा. अिभनदं न करणारे प िलहा .
उपयोिजत लेखन
- ५ अ- खालील कृती सोडवा. गणु -६
१.प लेखन - खालील िनवेदन वाचा व कृती सोडवा.
सुवण संधी ! सुवण संधी !!
अ र पु का य,
राजापेठ, अमरावती
आयोिजत
“मराठी भाषा संवधन पंधरवडा”
अंतगत
“सुलेखन कायशाळा”
थळ & संत ाने वर सभागृह, fn- १२@०२@२०२१ ते २७@०२@२०२१
अमरावती वेळ - सकाळी ११ ते दु . २ पयत
िकरण /िकरणकुमार बेलसरे
व ाथ त नधी या ना याने
सलु ेखन कायशाळेत तमु या वग िम /मैि णीने
शाळे तील वग १० वी या िव ा याना सहभागी िकंवा
क न घे यासाठी कायशाळा आयोजकानं ा िवनतं ी िवशेष ािव य िमळिवले. याब ल याचे /ितचे
करणारे प िलहा. अिभनदं न करणारे प िलहा .
Page 85
- ५ अ- खालील कृती सोडवा. गुण -६
१ . प लेखन :- पुढील जािहरात वाचा आिण सुचनेनुसार कृती करा.
च ा आनंद ु टू या !!
वन ी
कारं जा रोड, वाि म, ४४४००३
&
िनसगाचे साि न य
िविवध खेळाचा मनसो आनंद
सवासाठी चिव व चकर भोजनाची मेजवानी
वय वष ५ पयत या बालकानं ा िन:शु क वेश
५ वषापढु ील सवाना अ यंत माफक शु क
टीप- 100 पयटकानाच वेश वेळ – दररोज सकाळी ९ ते सायंकाळी ७ पयत
आपण आजच बु कंग क न आपला वेश नि चत करा.
सपं क – मण वनी ९८७६५४३२१० इमे - [email protected]
एक पयटक या ना याने वन ी सहलीक रता मा. िव ाथ ितिनधी या ना याने शालेय
यव थापकांना मािहती प काचे मागणी करणारे सहलीक रता िव ा याना वेश दारात सवलत
प िलहा. कवा
िमळ याक रता यव थापकानं ा िवनतं ी करणारे
प िलहा.
१ . प लेखन :- पुढील जािहरात वाचा आिण सुचनेनुसार कृती करा.
च ा आनंद ु टू या !!
वन ी
कारं जा रोड, वाि म, ४४४००३
&
िनसगाचे साि न य
िविवध खेळाचा मनसो आनंद
सवासाठी चिव व चकर भोजनाची मेजवानी
वय वष ५ पयत या बालकानं ा िन:शु क वेश
५ वषापढु ील सवाना अ यंत माफक शु क
टीप- 100 पयटकानाच वेश वेळ – दररोज सकाळी ९ ते सायंकाळी ७ पयत
आपण आजच बु कंग क न आपला वेश नि चत करा.
सपं क – मण वनी ९८७६५४३२१० इमे - [email protected]
एक पयटक या ना याने वन ी सहलीक रता मा. िव ाथ ितिनधी या ना याने शालेय
यव थापकांना मािहती प काचे मागणी करणारे सहलीक रता िव ा याना वेश दारात सवलत
प िलहा. कवा
िमळ याक रता यव थापकानं ा िवनतं ी करणारे
प िलहा.
Page 86
- ५ अ- खालील कृती सोडवा. गुण -६
३. प लेखन :- पुढील िनवेदन वाचा व याखालील कोणतीही एक कृती सोडवा.
रा करा ! रा करा !
“वाचाल तर वाचाल”
मातृसेवा पु का य,
ने ताजी सुभाषचं माग, ातूर
ता. िज. ातूर
दु काना ा वधापन िदनािनिम
आकषक सव त
िव ा याक रता २०% सवलत
वाचकांक रता १००० पये िकंमती या पु तकांवर िवशेष भेट
वेळ- सकाळी १० ते सायं. ८ पयत िद.- १ एि ल ते १५ एि ल २०२१ पयत
वाचक या ना याने मा. यव थापक यांना शालेय थं ालय ितिनधी या ना याने
िकंवा
वत:साठी पु तकांची मागणी करणारे प यव थापकांना शालेय थ ं ालयासाठी
िलहा. मागवले या पु तकांवर अिधक सवलत
िमळावी यासाठी िवनतं ी करणारे प िलहा.
३. प लेखन :- पुढील िनवेदन वाचा व याखालील कोणतीही एक कृती सोडवा.
रा करा ! रा करा !
“वाचाल तर वाचाल”
मातृसेवा पु का य,
ने ताजी सुभाषचं माग, ातूर
ता. िज. ातूर
दु काना ा वधापन िदनािनिम
आकषक सव त
िव ा याक रता २०% सवलत
वाचकांक रता १००० पये िकंमती या पु तकांवर िवशेष भेट
वेळ- सकाळी १० ते सायं. ८ पयत िद.- १ एि ल ते १५ एि ल २०२१ पयत
वाचक या ना याने मा. यव थापक यांना शालेय थं ालय ितिनधी या ना याने
िकंवा
वत:साठी पु तकांची मागणी करणारे प यव थापकांना शालेय थ ं ालयासाठी
िलहा. मागवले या पु तकांवर अिधक सवलत
िमळावी यासाठी िवनतं ी करणारे प िलहा.
Page 87
- ५ अ- खालील कृती सोडवा. गुण -६
४ . प लेखन :- पढु ील जािहरात वाचा आिण सच ु ार कृती करा -
ु नेनस
“सदर णाय खलिनदालनाय”
पो ीस े न, कारं जा
ता. कारं जा िज.नागपूर
ारा आयोिजत
अिभनव उप म
“मिहलां या सुर ेसाठी , पोलीस बांधव सदैव पाठी”
एक िवनंती
िनभयपणे संपक साधावा
“मिहला सुर ा वतं अँप”
जयिहंद !
िवकास िव ालय, कारंजा येथील िव ाथ िवकास िव ालय, कारंजा येथील िव ाथ
ितिनधी या ना याने िकशोरवयीन ितिनधी या ना याने कारंजा पोलीस टेशन
िव ा याक रता सुर ािवषयक मागदशन येथील कायरत बाध ं वांनी ‘अिभनव उप म’
कर यासाठी मा. पोलीस अिधकारी यांना राबिव याब ल यांचे अिभनदं न करणारे प
िवनतं ी करणारे प िलहा. िलहा.
-
४ . प लेखन :- पढु ील जािहरात वाचा आिण सच ु ार कृती करा -
ु नेनस
“सदर णाय खलिनदालनाय”
पो ीस े न, कारं जा
ता. कारं जा िज.नागपूर
ारा आयोिजत
अिभनव उप म
“मिहलां या सुर ेसाठी , पोलीस बांधव सदैव पाठी”
एक िवनंती
िनभयपणे संपक साधावा
“मिहला सुर ा वतं अँप”
जयिहंद !
िवकास िव ालय, कारंजा येथील िव ाथ िवकास िव ालय, कारंजा येथील िव ाथ
ितिनधी या ना याने िकशोरवयीन ितिनधी या ना याने कारंजा पोलीस टेशन
िव ा याक रता सुर ािवषयक मागदशन येथील कायरत बाध ं वांनी ‘अिभनव उप म’
कर यासाठी मा. पोलीस अिधकारी यांना राबिव याब ल यांचे अिभनदं न करणारे प
िवनतं ी करणारे प िलहा. िलहा.
-
Page 88
- ५ अ- खालील कृती सोडवा. गुण -६
५ . प लेखन :- खालील िनवेदना या आधारे कृती सोडवा.
च ा वाचवू वसुंधरा
माझी वसुंधरा अिभयान
आयोजक
सरपंच, ामपं चायत काया य, सातनूर
ता.व ड िज. अमरावती
-- वृ ागवड काय म --
१५ जून ते २५ जून
िकंवा
वृ fdaिमok या ना याने आयोजकांना िव ाथ ितिनधी या ना याने ‘माझी
वृ लागवडीक रता रोपाच ं ी मागणी वसुंधरा अिभयानाचे’ आयोजन के याब ल
करणारे प िलहा. आयोजकांचे अिभनंदन करणारे प िलहा.
-
िकंवा
2) सारांशलेखन
िवभाग- १ ग (इ) [ . . १ (इ )] मधील अपिठत ग उता याचा.
१/३ एवढा सारांश तुम या श दांत िलहा.
५ . प लेखन :- खालील िनवेदना या आधारे कृती सोडवा.
च ा वाचवू वसुंधरा
माझी वसुंधरा अिभयान
आयोजक
सरपंच, ामपं चायत काया य, सातनूर
ता.व ड िज. अमरावती
-- वृ ागवड काय म --
१५ जून ते २५ जून
िकंवा
वृ fdaिमok या ना याने आयोजकांना िव ाथ ितिनधी या ना याने ‘माझी
वृ लागवडीक रता रोपाच ं ी मागणी वसुंधरा अिभयानाचे’ आयोजन के याब ल
करणारे प िलहा. आयोजकांचे अिभनंदन करणारे प िलहा.
-
िकंवा
2) सारांशलेखन
िवभाग- १ ग (इ) [ . . १ (इ )] मधील अपिठत ग उता याचा.
१/३ एवढा सारांश तुम या श दांत िलहा.
Page 89
जािहरात लेखन
5 ( आ )खालीलपैक कोण याही दोन कृती सोडवा : गण
ु (10 )
1)जािहरात लेखन : 5
पढु ील िवषयावर जािहरात लेखन करा.
अ . श दाव न जािहरात लेखन. 5
१.पढु े िदले या श दा या आधारे आकषक जािहरात तयार करा.
ताजा भाजीपाला , सि य प तीचा वापर , सव कारची फळे उपल ध , घरपोच सोय,
ऑनलाइन बील दे याची सोय, ाहकाचं े समाधान.
अ . पुढे िदले या िवषयावर आकषक जािहरात लेखन. 5
“ ान ी” दधु डेअरी व ाय ु ट िव े ते.
क. पुढे िदले या िवषयावर आकषक जािहरात तयार करा. 5
“उ हाळी िशिबराचे आयोजन”
5 ( आ )खालीलपैक कोण याही दोन कृती सोडवा : गण
ु (10 )
1)जािहरात लेखन : 5
पढु ील िवषयावर जािहरात लेखन करा.
अ . श दाव न जािहरात लेखन. 5
१.पढु े िदले या श दा या आधारे आकषक जािहरात तयार करा.
ताजा भाजीपाला , सि य प तीचा वापर , सव कारची फळे उपल ध , घरपोच सोय,
ऑनलाइन बील दे याची सोय, ाहकाचं े समाधान.
अ . पुढे िदले या िवषयावर आकषक जािहरात लेखन. 5
“ ान ी” दधु डेअरी व ाय ु ट िव े ते.
क. पुढे िदले या िवषयावर आकषक जािहरात तयार करा. 5
“उ हाळी िशिबराचे आयोजन”
Page 90
ड .पढु े िदले या जािहराती खालील कृती सोडवा.
अंबा फे व , अमरावती,
ारा आयोिजत
हौ ी मराठी ना ाचे आयोजन
िद. – १५ माच सायं काळी – ६ वाजता
थळ – संत ाने वर सां ृ ितक सभागृ ह , मो रोड , अमरावती
हे रंग जीवनाचे सशाचे घर
लेखक- नेताजी भोईर लेखक- उ वला के ळकर
िद दशन – नेताजी भोईर िद दशन- अिमत आ े
संगीत – व ण भोईर संगीत – आिशष जगताप
नेप य – सवश पाटील हॉ नेप य – सवश पाटील
ितकीट िव ी हॉ वर िद- १० माच पासू न सकाळी १० ते २ वाजे पयत
कृती –
१)नािटके चे आयोजन करणारी सं था कोणती? (१)
---------------------------------------------------------------------
२) नाटकाचे आयोजन कोण या सभागृहात के ले आहे? (१)
----------------------------------------------------------------------
३) नाटके कोण या तारखेला आयोिजत के ले आहे? (१)
----------------------------------------------------------------------
४) सशाचे घर नाटकाचे लेखक कोण आहे? (१)
----------------------------------------------------------------------
५) हे रंग जीवनाचे या नाटकाचे नेप य कोणी के ले आहे? (१)
-----------------------------------------------------------------------
अंबा फे व , अमरावती,
ारा आयोिजत
हौ ी मराठी ना ाचे आयोजन
िद. – १५ माच सायं काळी – ६ वाजता
थळ – संत ाने वर सां ृ ितक सभागृ ह , मो रोड , अमरावती
हे रंग जीवनाचे सशाचे घर
लेखक- नेताजी भोईर लेखक- उ वला के ळकर
िद दशन – नेताजी भोईर िद दशन- अिमत आ े
संगीत – व ण भोईर संगीत – आिशष जगताप
नेप य – सवश पाटील हॉ नेप य – सवश पाटील
ितकीट िव ी हॉ वर िद- १० माच पासू न सकाळी १० ते २ वाजे पयत
कृती –
१)नािटके चे आयोजन करणारी सं था कोणती? (१)
---------------------------------------------------------------------
२) नाटकाचे आयोजन कोण या सभागृहात के ले आहे? (१)
----------------------------------------------------------------------
३) नाटके कोण या तारखेला आयोिजत के ले आहे? (१)
----------------------------------------------------------------------
४) सशाचे घर नाटकाचे लेखक कोण आहे? (१)
----------------------------------------------------------------------
५) हे रंग जीवनाचे या नाटकाचे नेप य कोणी के ले आहे? (१)
-----------------------------------------------------------------------
Page 91
ई.पढु े िदले या जािहरातीचे अिधक आकषक व पात पनु लखन करा.
घर या जेवणाची आठवण येते ,
मग एकदा आ हाला अव य भेट ा.
“ पराव िशदं े खानावळ”
एकदा अव य भेट ा.
तुम या मनासारखे घरगुती जेवण.
घर या सारखी चव.
गरमागरम जेवण िमळ याचे एकमेव िठकाण .
व छतेची हमी
व छतेसाठी सव उपाय योजना.
वाजवी दरात जेवण.
माहेवारीची सोय.
वेळ- थळ-
सकाळी- ११ ते २ वाजे पयत ी. पराव िशदं े
सायंकाळी- ७ ते रा ी १० वाजेपयत यां या राह या घरी आठवडी बाजार ,
ितवसाघाट
घर या जेवणाची आठवण येते ,
मग एकदा आ हाला अव य भेट ा.
“ पराव िशदं े खानावळ”
एकदा अव य भेट ा.
तुम या मनासारखे घरगुती जेवण.
घर या सारखी चव.
गरमागरम जेवण िमळ याचे एकमेव िठकाण .
व छतेची हमी
व छतेसाठी सव उपाय योजना.
वाजवी दरात जेवण.
माहेवारीची सोय.
वेळ- थळ-
सकाळी- ११ ते २ वाजे पयत ी. पराव िशदं े
सायंकाळी- ७ ते रा ी १० वाजेपयत यां या राह या घरी आठवडी बाजार ,
ितवसाघाट
Page 92
बातमी लेखन
१) पढु ील िवषयावर बातमी तयार करा.
जनता ग स हाय कूल, शदरू जना घाट येथे “जागितक मिहला िदन” साजरा झाला.
या काय माची बातमी तयार करा.
२) पुढील समारंभाची बातमी तयार करा.
शाळे या सवु ण महो सवाचा उ ाटन समारंभ माननीय िश णमं ी यां या उपि थतीत संप न झाला.
३) िदले या श दाव न बातमी तयार करा.
शाळा-------कोरोना ------मोबाईल-------िश ण सु -------अ यास म -----सम या
४) पुढील घटनेवर आधा रत बातमी तयार करा.
कोरोना आला नी -----------------
गाव व छ झाले.
५ ) पढु ील शीषकाव न बातमी तयार करा.
बािलका िदन िनिम य , “बेटी बचाओ ! बेटी पढाओ !” या उप मास िज ातील अनेक
शाळेकडून उ फूत ितसाद.
१) पढु ील िवषयावर बातमी तयार करा.
जनता ग स हाय कूल, शदरू जना घाट येथे “जागितक मिहला िदन” साजरा झाला.
या काय माची बातमी तयार करा.
२) पुढील समारंभाची बातमी तयार करा.
शाळे या सवु ण महो सवाचा उ ाटन समारंभ माननीय िश णमं ी यां या उपि थतीत संप न झाला.
३) िदले या श दाव न बातमी तयार करा.
शाळा-------कोरोना ------मोबाईल-------िश ण सु -------अ यास म -----सम या
४) पुढील घटनेवर आधा रत बातमी तयार करा.
कोरोना आला नी -----------------
गाव व छ झाले.
५ ) पढु ील शीषकाव न बातमी तयार करा.
बािलका िदन िनिम य , “बेटी बचाओ ! बेटी पढाओ !” या उप मास िज ातील अनेक
शाळेकडून उ फूत ितसाद.
Page 93
कथालेखन
५ ( आ ) खालील मुद् ांवर आधा रत कथा लेखन करा.
१) ल मण नावाचा त ण---कै देत----गाव मख
ु ाचे कै दखा याचे िनरी ण करणे----ल मणची सटु के साठीची
िवनंती----सटु का व आिथक मदत----ल मण प ी बाजारात---- सव प ी िपंज या सिहत िवकत घेण-े ---प ी
िव े या या चेहे यावर िच ह----प यांची िपंज यातून मु ता-----मु तेचा आनंद----बोध
२) गरीब शेतकरी----कोरडवाह जमीन----कठोर प र म-----शेतीत नवनवीन योग-----उ प नात
भरभराट-----यशि वता--- आनंद---- इतरांना मागदशन----रा ीय परु कार------बोध
३)जंगलातील वृ -----िचमणीचे जोडपे-----गु यागोिवदं ाने राहाणे--_ह ीचा धमु ाकूळ-----िपले मारणे----
िचमणा-िचमणीचा आ ोश----सतु ार प ाचा स ला व ेरणा--- ह ीची समजतू ----बोध.....
४) माच २०२० ----परी ा कालावधी---- िव ा याची परी ेची तयारी---- कोरोना िवषाणचू ा ादभाव----
ु
सामािजक प रि थती-----िव ा याची िनराशा-----िनकाल---- --बोध.
५ ( आ ) खालील कथालेखन करा .
१) मह नावाचा िव ाथ --हलाखीची प रि थती--रानात रोपटयांचा शडा तटु लेला पाहाणे--- मनात िवचार-
- आ म योत
जागृत होणे--- य नांची पराका ा-- यशि वता--लेखक हणनू िस ी.
२) रतन नावाचा त ण- -साधारण जीवनशैली --अडगळीतील व त-ु --क पनाश चा वापर --जोडणी--शेतीसाठी
उपयु यं िनिमती-- उपयोग--- रा ीय तरावर परु कार ा .
३) रोिहणी नावाची मल
ु गी-- कुटुंबात ितघी बिहणी--- प रि थती सवसाधारण--रोिहणी हशार-- ितघ ची िज --
िश णणाबरोबर शेतीकाम--मोठे व न- व न साकार-- ितची पोिलस अधी क, िशि का,व सनदी अिधकारी
हणनू िनयु .
५ ( आ ) खालील मुद् ांवर आधा रत कथा लेखन करा.
१) ल मण नावाचा त ण---कै देत----गाव मख
ु ाचे कै दखा याचे िनरी ण करणे----ल मणची सटु के साठीची
िवनंती----सटु का व आिथक मदत----ल मण प ी बाजारात---- सव प ी िपंज या सिहत िवकत घेण-े ---प ी
िव े या या चेहे यावर िच ह----प यांची िपंज यातून मु ता-----मु तेचा आनंद----बोध
२) गरीब शेतकरी----कोरडवाह जमीन----कठोर प र म-----शेतीत नवनवीन योग-----उ प नात
भरभराट-----यशि वता--- आनंद---- इतरांना मागदशन----रा ीय परु कार------बोध
३)जंगलातील वृ -----िचमणीचे जोडपे-----गु यागोिवदं ाने राहाणे--_ह ीचा धमु ाकूळ-----िपले मारणे----
िचमणा-िचमणीचा आ ोश----सतु ार प ाचा स ला व ेरणा--- ह ीची समजतू ----बोध.....
४) माच २०२० ----परी ा कालावधी---- िव ा याची परी ेची तयारी---- कोरोना िवषाणचू ा ादभाव----
ु
सामािजक प रि थती-----िव ा याची िनराशा-----िनकाल---- --बोध.
५ ( आ ) खालील कथालेखन करा .
१) मह नावाचा िव ाथ --हलाखीची प रि थती--रानात रोपटयांचा शडा तटु लेला पाहाणे--- मनात िवचार-
- आ म योत
जागृत होणे--- य नांची पराका ा-- यशि वता--लेखक हणनू िस ी.
२) रतन नावाचा त ण- -साधारण जीवनशैली --अडगळीतील व त-ु --क पनाश चा वापर --जोडणी--शेतीसाठी
उपयु यं िनिमती-- उपयोग--- रा ीय तरावर परु कार ा .
३) रोिहणी नावाची मल
ु गी-- कुटुंबात ितघी बिहणी--- प रि थती सवसाधारण--रोिहणी हशार-- ितघ ची िज --
िश णणाबरोबर शेतीकाम--मोठे व न- व न साकार-- ितची पोिलस अधी क, िशि का,व सनदी अिधकारी
हणनू िनयु .
Page 94
५ ( आ ) खाली िदले या कथेचा उ राध िलहा.
१ )आिदवासी समाजात असणा या राजू नावा या मुलाला िश णाची आवड अस याने तो रानावनात
झाडां या खोडावं र जिमनीवर अ रे िगरवायला िशकला. याची ती िश णाची ओढ पाहन आई-विडलानं ा आ य
वाटत असे. असेच एकदा े भेटीसाठी सहु ास नावाचे गु जी िव ा याना घेऊन या भागात आले. यानं ी राजचू ी
अिभलाषा ओळखली आिण या या आई विडलांची परवानगी घेऊन राजल ू ा आप या शाळेत दाखल के ले
आिण................
२) नदं रु बार या खड या आिदवासी गावात रंक नावाची मल ु गी दगड मातीतनू धावायची. सात भावडं ामं ये
पाच या नंबरची मल ु गी होती. घरी कोरडवाह शेती होती. यामळु े ित या आई-विडलांना इतरां या शेतात काम करणे
व उ हा या या िदवसात मजरु ीसाठी गावाबाहेर पडावे लागायचे . सव भावडं े मा घरीच असायची. यातच मोठ्या
भावाला पळ याचे वेड अस याने तो पळ यात तरबेज झाला. पढु े जाऊन याने पधत भाग घेतला. या धाव या या
वेडामुळेच पढु े जाऊन याला वनर क हो याचं भा य लाभलं. या यापासनू ेरणा घेऊन रंक सु ा धावू लागली
आिण................
३) एका गावात रामकृ ण आिण शेवंता नावाचं सामा य प रि थतीतील कुटुंब राहत होतं. यांना राके श व ांजल
नावाची दोन अप ये होती. राके श आिण ांजली दोघेही हशार आिण आ ाधारक होती. अचानक सहा वषाची
असतानाच ांजलची ी गेली.आईविडलांना ध का बसला ,पण ते डगमगले नाहीत . यांनी ितचा िश णाकडे
असलेला ओढा ितची िज आिण िचकाटी पाहन ितला अंध मल ु ां या शाळेत घातले. ितची अ यासातील हशारी
िशक याचा वेग , िचकाटी आिण मेहनत घे याची अिभलाषा पाहन िश कांनी ही ितची सवतोपरी मदत के ली
आिण पढु े ती..............
४) रमणलाल नावा या यापा याला तीन मल ु े होती. यापाराचा चांगला जम अस यामळ
ु े रमणलालची प रि थती
अितशय उ म होती. मल ु ांम ये मा नेहमी वाद-िववाद आिण भाडं णं होत याला तो कंटाळला. याने एका िम ा या
स यानुसार याने आप या मल ु ांना जवळ बोलावनू सांिगतले क ,माझं आता वय झा यामळ ु े यापढु े यापार तु ही
बघावा. पण आधी मी तुमची परी ा घेईन यात जो पास होईल या या हातात मी यापार देईल. याने ितघा
मल
ु ांना सारखे पैसे वाटले. आिण..............
१ )आिदवासी समाजात असणा या राजू नावा या मुलाला िश णाची आवड अस याने तो रानावनात
झाडां या खोडावं र जिमनीवर अ रे िगरवायला िशकला. याची ती िश णाची ओढ पाहन आई-विडलानं ा आ य
वाटत असे. असेच एकदा े भेटीसाठी सहु ास नावाचे गु जी िव ा याना घेऊन या भागात आले. यानं ी राजचू ी
अिभलाषा ओळखली आिण या या आई विडलांची परवानगी घेऊन राजल ू ा आप या शाळेत दाखल के ले
आिण................
२) नदं रु बार या खड या आिदवासी गावात रंक नावाची मल ु गी दगड मातीतनू धावायची. सात भावडं ामं ये
पाच या नंबरची मल ु गी होती. घरी कोरडवाह शेती होती. यामळु े ित या आई-विडलांना इतरां या शेतात काम करणे
व उ हा या या िदवसात मजरु ीसाठी गावाबाहेर पडावे लागायचे . सव भावडं े मा घरीच असायची. यातच मोठ्या
भावाला पळ याचे वेड अस याने तो पळ यात तरबेज झाला. पढु े जाऊन याने पधत भाग घेतला. या धाव या या
वेडामुळेच पढु े जाऊन याला वनर क हो याचं भा य लाभलं. या यापासनू ेरणा घेऊन रंक सु ा धावू लागली
आिण................
३) एका गावात रामकृ ण आिण शेवंता नावाचं सामा य प रि थतीतील कुटुंब राहत होतं. यांना राके श व ांजल
नावाची दोन अप ये होती. राके श आिण ांजली दोघेही हशार आिण आ ाधारक होती. अचानक सहा वषाची
असतानाच ांजलची ी गेली.आईविडलांना ध का बसला ,पण ते डगमगले नाहीत . यांनी ितचा िश णाकडे
असलेला ओढा ितची िज आिण िचकाटी पाहन ितला अंध मल ु ां या शाळेत घातले. ितची अ यासातील हशारी
िशक याचा वेग , िचकाटी आिण मेहनत घे याची अिभलाषा पाहन िश कांनी ही ितची सवतोपरी मदत के ली
आिण पढु े ती..............
४) रमणलाल नावा या यापा याला तीन मल ु े होती. यापाराचा चांगला जम अस यामळ
ु े रमणलालची प रि थती
अितशय उ म होती. मल ु ांम ये मा नेहमी वाद-िववाद आिण भाडं णं होत याला तो कंटाळला. याने एका िम ा या
स यानुसार याने आप या मल ु ांना जवळ बोलावनू सांिगतले क ,माझं आता वय झा यामळ ु े यापढु े यापार तु ही
बघावा. पण आधी मी तुमची परी ा घेईन यात जो पास होईल या या हातात मी यापार देईल. याने ितघा
मल
ु ांना सारखे पैसे वाटले. आिण..............
Page 95
५ ( आ ) खालील शीषकाव न कथा लेखन करा.
१) एक चे बळ
२) ऐकावे जनाचे करावे मनाचे
३) क ाची गोड फळे
४) ामािणकपणाचे फळ
५) बु ी आिण ताकदीचा मेळ
६) पळसाला पाने तीनच
७) को ाला ा आबं ट
८) अित ितथं माती
९) य ने वाळूचे कण रगिडता तेलिह गळे .
१०) िव ानाची कास धरा
११) पयावरणाचे र ण काळाची गरज.
१) एक चे बळ
२) ऐकावे जनाचे करावे मनाचे
३) क ाची गोड फळे
४) ामािणकपणाचे फळ
५) बु ी आिण ताकदीचा मेळ
६) पळसाला पाने तीनच
७) को ाला ा आबं ट
८) अित ितथं माती
९) य ने वाळूचे कण रगिडता तेलिह गळे .
१०) िव ानाची कास धरा
११) पयावरणाचे र ण काळाची गरज.
Page 96
िनबंधलेखन
5 .(इ )खालील लेखन कारापैक कोणतीही कती सोडवा : गुण (8 )
1 वैचा रक लेखन
शांत व नरामय जीवन नवांतपण
शु ध वातावरण चला खे याकडे शा वत शेती
ेमळ व आनंद लोकजीवन रोजगारा या नवीन संधी
2
कोरोना महामार
उगम संकटाची या ती
कोरोना
संकट
द ु प रणाम
सप
ु रणाम
काय शकलो
5 .(इ )खालील लेखन कारापैक कोणतीही कती सोडवा : गुण (8 )
1 वैचा रक लेखन
शांत व नरामय जीवन नवांतपण
शु ध वातावरण चला खे याकडे शा वत शेती
ेमळ व आनंद लोकजीवन रोजगारा या नवीन संधी
2
कोरोना महामार
उगम संकटाची या ती
कोरोना
संकट
द ु प रणाम
सप
ु रणाम
काय शकलो
Page 97
3
भाव नक गरज जीवन सम ृ धी
कुटुं बयांसोबतचे सुसंवाद काळाची मन आनंद व
बोलणे गरज ि थर राह यास
मदत
म मै णींसोबतचा धोके टाळ याचा
संवाद माग.
4
भाषेचे मह व
जीवन सम ृ ध हो यात भाषेचे श दभांडार वाढ व याचे माग
योगदान यवहारात उपयोग
भाव नक गरज जीवन सम ृ धी
कुटुं बयांसोबतचे सुसंवाद काळाची मन आनंद व
बोलणे गरज ि थर राह यास
मदत
म मै णींसोबतचा धोके टाळ याचा
संवाद माग.
4
भाषेचे मह व
जीवन सम ृ ध हो यात भाषेचे श दभांडार वाढ व याचे माग
योगदान यवहारात उपयोग
Page 98
5
पाणी हे च जीवन
जल है तो कल है
जलसा रता : काळाची
गरज
जलसंवधनाचे
माग.
अप यय के याने होणारे तोटे
2 आ मकथन
िदले या मु यां या आधारे चौकटीतील घटकाचे आ मकथन िलहा :
1
' मी एस.ट बोलतेय...'
लॉकडाऊन काळात थमच बंद अ पदरात सोयीचा वास
दळणवळण व कळीत २४ तास अखंड सेवा
लोकजीवनातील मह व
अ पदरात सोयीचा वास खे यापा यात सवदरू सेवा
पाणी हे च जीवन
जल है तो कल है
जलसा रता : काळाची
गरज
जलसंवधनाचे
माग.
अप यय के याने होणारे तोटे
2 आ मकथन
िदले या मु यां या आधारे चौकटीतील घटकाचे आ मकथन िलहा :
1
' मी एस.ट बोलतेय...'
लॉकडाऊन काळात थमच बंद अ पदरात सोयीचा वास
दळणवळण व कळीत २४ तास अखंड सेवा
लोकजीवनातील मह व
अ पदरात सोयीचा वास खे यापा यात सवदरू सेवा
Page 99
2
' सफाई कमचा याचे मनोगत '
म त ठे चा संदेश
व छता ह च सेवा लोकांची मान सकता
अखंड काम कोरोना संकट - काळातील आ हाने
3
' मी शाळा बोलतेय....'
धोकादायक जीवन
व याथ हे च जीवन
कोरोना काळातील ि थती
समाज मं दर
समाजजीवनातील थान
' सफाई कमचा याचे मनोगत '
म त ठे चा संदेश
व छता ह च सेवा लोकांची मान सकता
अखंड काम कोरोना संकट - काळातील आ हाने
3
' मी शाळा बोलतेय....'
धोकादायक जीवन
व याथ हे च जीवन
कोरोना काळातील ि थती
समाज मं दर
समाजजीवनातील थान
Page 100
4
‘ मोबाईलचे आ मकथन'
अ तवापराचे द ु प रणाम
लोक यता
वाढती गरज
सय
ु ो य वापर
वापरताना यावयाची काळजी
5
अ नदाता शेतकर मी
का या आईवर ेम आ थक चणचण / कजबाजार पण
सरकार मदतीची गरज
पावसावर ल अवलंबन
मुलाबाळांची व न पूण कर याची अपे ा
आधु नकतेची कास
‘ मोबाईलचे आ मकथन'
अ तवापराचे द ु प रणाम
लोक यता
वाढती गरज
सय
ु ो य वापर
वापरताना यावयाची काळजी
5
अ नदाता शेतकर मी
का या आईवर ेम आ थक चणचण / कजबाजार पण
सरकार मदतीची गरज
पावसावर ल अवलंबन
मुलाबाळांची व न पूण कर याची अपे ा
आधु नकतेची कास
Page 101
3 संगलेखन
1
AS
माझी जंगल सफर
मानवी व तीपासून दरू मनावर झालेला
गे यावर आलेला प रणाम
अनुभव
वन पती व ाणी नर णातून गवसले या
जीवनाची व वधता नवीन गो ट
2
' लॉकडाऊन संप यानंतरचा शाळे चा प हला दवस '
अ भनव प धतीने
AS
म -मै णींना खूप
केलेले वागत
दवसांनी पा ह यावर
मनात उमटलेले भाव
शाळे ची इमारत व
शक यातला बदल,
श क यांना पाहून
हुरहूर उ सुकता
मनात आलेले वचार,
इ याद
भावना
1
AS
माझी जंगल सफर
मानवी व तीपासून दरू मनावर झालेला
गे यावर आलेला प रणाम
अनुभव
वन पती व ाणी नर णातून गवसले या
जीवनाची व वधता नवीन गो ट
2
' लॉकडाऊन संप यानंतरचा शाळे चा प हला दवस '
अ भनव प धतीने
AS
म -मै णींना खूप
केलेले वागत
दवसांनी पा ह यावर
मनात उमटलेले भाव
शाळे ची इमारत व
शक यातला बदल,
श क यांना पाहून
हुरहूर उ सुकता
मनात आलेले वचार,
इ याद
भावना
Page 102
3
' वाचन ेरणा दन '
AS
कथांचे अ भवाचन सा हि यक / लेखकांना
पाह याची व ऐक याची
संधी
बालसा ह याचे ऑनलाईन
सामुदा यक का यगायन दशन
वाचनातून मळालेला आनंद
4
' मी फुलवलेल बाग '
AS
लागवड करताना फुलझाडांची लागवड
मळालेला आनंद
कुटुं बयांचे सहकाय भाजीपाला लागवड
स य खताचा वापर
' वाचन ेरणा दन '
AS
कथांचे अ भवाचन सा हि यक / लेखकांना
पाह याची व ऐक याची
संधी
बालसा ह याचे ऑनलाईन
सामुदा यक का यगायन दशन
वाचनातून मळालेला आनंद
4
' मी फुलवलेल बाग '
AS
लागवड करताना फुलझाडांची लागवड
मळालेला आनंद
कुटुं बयांचे सहकाय भाजीपाला लागवड
स य खताचा वापर
Page 103
5
AS ' मी बनवलेला प हला पदाथ '
पदाथ बनव याची संधी अशी
मळाल ...
केलेल पूवतयार
आईचे मागदशन
पदाथ बनवताना झालेला आनंद झालेल फिजती / ास
AS ' मी बनवलेला प हला पदाथ '
पदाथ बनव याची संधी अशी
मळाल ...
केलेल पूवतयार
आईचे मागदशन
पदाथ बनवताना झालेला आनंद झालेल फिजती / ास
Document Details
| Board / Org | Maharashtra Board |
| Exam | Class 10 |
| Type | Question Bank |
| Pages | 103 |
| Updated | 22 Jul 2026 |