Maharashtra Board Class 12 Question Bank 2023 Psychology (Marathi)

महाराष्ट्र शासन
शालेय शशक्षण व क्रीडा शवभाग
राज्य शैक्षशणक संशोधन व प्रशशक्षण पररषद, महाराष्ट्र
७०८ सदाशिव पेठ, कुमठे कर मार्ग, पुणे ४११०३०
संपकग क्रमांक (020) 2447 6938 E mail: [email protected]
-----------------------------------------------------------------------------------------------

Question Bank

Standard :- 12th

Subject :- मानसिास्त्र

सूचना
१. फक्त शवद्यार्थ्यांना प्रश्नप्रकारांचा सराव करून देण्यासाठीच

२. सदर प्रश्नसंचातील प्रश्न बोर्डाच्या प्रश्नपशिकेत येतीलच असे नाही

याची नोंद घ्यावी.

नपेढ : मानसशा (इय ता : बारावी)

करण १ : मानसशा - एक व ानशाखा

. १. कंसातील यो य पयाय नवडू न खाल ल वधाने पू ण करा : ( येक १ गु ण)

(१) १८७९ पयत मानसशा हे ................................. शाखा हणू न अि त वात होते.

(भौ तकशा ाची, त व ानाची, शर रशा ाची)

(२) मानसशा हे ................................ शा आहे .

(नैस गक, सामािजक, जै वक)

(३) ................................ यांनी मनो व लेषणाचा स ांत मांडला.

( व हे म वु ंट, काल रॉजस, स मंड ॉईड)

(४) मानसशा ाची प हल योगशाळा ............................... सु झाल .

(अमे रकेत, भारतात, जमनीत)

(५) .............................. प तीमु ळे मानसशा ास ‘शा ’ हणू न दजा मळाला आहे.

(सव ण, ायो गक, सहसंबंध)

. २. : जो या लावा : ( येक १ गु ण)

‘अ’ गट ‘ब’ गट
१. रचनावाद (अ) जॉन वॅटसन
२. कायवाद (ब) काल रॉजस
३. वतनवाद (क) अल रक नेसर
४. बोध नकवाद (ड) व यम जे स
५. मानवतावाद (इ) व हे म वु ंट
(फ) िजन पयाजे

. ३. खाल ल वधाने ‘बरोबर’ क ‘चू क’ ते सांगा : ( येक १ गु ण)

(१) मानसशा हणजे मान सक यांचा अ यास करणारे शा होय.

(२) योगकता ह अशी य ती होय, िज यावर योग केला जातो.

(३) धन सहसंबंधात दोन चलांतील बदल एकाच दशेने होतात.

(४) मानसशा हे केवळ एक छ व ान (थोतांड) आहे .

(५) मानसशा ातील सवच स ांत साव क व पाचे असू शकत नाह त.

(६) मानसशा हे नैस गक शा आहे .

. ४. खाल ल नांची येक ‘एका’ वा यात उ तरे लहा : ( येक १ गु ण)

(१) मानसशा ाची प हल योगशाळा कोण या वष सु झाल ?

(२) ‘अमे रकन मानसशा ाचा जनक’ कोण?

(३) योगकता कोणास हणतात?

(४) यु त हणजे काय?

(५) तकसंगत भाव नक वतनोपचार प त कोण या मानसशा ाने प ट केल ?

(६) ‘Science’ (साय स) या इं जी श दाची उ प ती कोण या लॅ टन श दापासू न झाल आहे?

(७) ‘Scientia’ (सायि शया) या लॅ टन श दाचा अथ काय होतो?

. ५. खाल ल नांची येक २५ ते ३० श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

(१) मानसशा ाची खास वै श ये कोणती?

(२) ायो गक प तीची ठळक वै श ये तु म या श दांत लहा.

(३) ऋण सहसंबंधाचे व प कोण याह दोन उदाहरणां या साहा याने प ट करा.

(४) मानसशा ाची शा हणू न उभारणी करताना येणार कोणतीह दोन आ हाने तु म या
श दांत प ट करा.

. ६. खाल ल बाबींवर येक ५० ते ६० श दांत सं त टपा लहा : ( येक ३ गु ण)

(१) सव ण प त

(२) तकसंगत य तीची कोणतीह तीन वै श ये

(३) सहसंबंधाचे तीन कार

(४) शा ाची कोणतीह तीन वै श ये

(५) शा ांचे कार

. ७. खाल ल उदाहरणांवर आधा रत नांची केवळ श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

न द : हा न कार नवीन व पाचा अस यामु ळे या न कारातील न उ तरांसह दलेले आहेत.

(१) शैलेशने नमु ना गटाकडू न मा हतीचे संकलन क न कामगारां या सम या अ यास या.
हणजेच, याने मानसशा ातील कोण या अ यास प तीचा अवलंब केला असावा?

उ तर : सव ण

(२) २०१० म ये अमे रकेत कर यात आले या एका मानसशा ीय योगाची सागरने २०२० साल
भारतात चती घेऊन पा हल . शा ा या कोण या वै श याचे हे वणन आहे ?

उ तर : पडताळा

(३) मानसशा ीय स ांतां या आधारे एखाद य ती के हा आ मक वतन दशवू शकते याचा
अंदाज बांधता येतो. या वधानातू न शा ाचे कोणते वै श य प ट होते?

उ तर : पू वकथन

(४) सरावाचे माण वाढव यास लखाणातील चुकांचे माण कमी होते हे चेतनला योगा वारे
दसू न आले. सरावाचे माण व लखाणातील चु का यांत कोण या कारचा सहसंबंध चेतनला
आढळू न आला असेल?

उ तर : ऋण सहसंबंध

. ८. खाल ल संक पना येक २५ ते ३० श दांत प ट करा : ( येक २ गु ण)

(१) पडताळा

(२) यु त

(३) सहनशीलता – तकसंगत य तीचे एक ल ण.

(४) स माण पु रावा

(५) शा

(६) योगकता

(७) शू य सहसंबंध

करण २ : बु म ता

. १. कंसातील यो य पयाय नवडू न खाल ल वधाने पू ण करा : ( येक १ गु ण)

...............................
(१) बु गु णांकाचे सू यांनी सां गतले.

(बीने, टन, वे लर)

(२) ............................... यांनी वाह बु मता आ ण फ टक बु म ता या संक पना मांड या.

(कॅटे ल, थॉनडाईक, सॅलो ह )

(३) ............................... ह वैयि तक बु मापन चाचणी आहे .

(आम अ फा टे ट, आम बीटा टे ट, लॉक बि डंग टे ट)

(४) जर एखा या १० वषा या मु ल चे मान सक वय १२ वष असेल, तर तचा बु गु णांक
....................... आहे .
(८०, १००, १२०)

(५) ............................... यांना बु मापन चाच यांचे जनक हणू न ओळखले जाते.

(कॅटे ल, बीने, टमन)

. २. जो या लावा : ( येक १ गु ण)
‘अ’ गट ‘ब’ गट
१. घटक व लेषण (अ) आम आ फा चाचणी
२. रॉबट यकस ् (ब) कलर ो े स ह मॅ ाइसेस
३. मे रल पा मर (क) पासअलाँग टे ट
४. रॅ ह स (ड) बहु वध बु म ता स ांत
५. हॉवड गाडनर (ई) सांि यक य तं
(फ) लॉक बि डंग टे ट

. ३. खाल ल वधाने ‘बरोबर’ क ‘चू क’ ते सांगा : ( येक १ गु ण)

(१) भा षक बु मापन चाच या नर र य तींना सहजपणे दे ता येतात.

(२) कृ म बु म तेला काह मयादा आहे त.

(३) सामू हक बु मापन चाच या कमी ख चक असतात.

(४) बु मापन चाच या यावसा यक समु पदे शनात उपयु त ठरत नाह त.

. ४. खाल ल नांची येक ‘एका’ वा यात उ तरे लहा : ( येक १ गु ण)

(१) बु म ता हणजे काय?

(२) बु मापन चाच यांचा जनक कोण?

(३) रे मंड कॅटे ल आ ण जॉन हॉन यांनी प ट केलेले बु म तेचे दोन कार कोणते?

(४) भा षक बु मापन चाचणी हणजे काय?

(५) वैयि तक बु मापन चाचणी हणजे काय?

. ५. खाल ल नांची येक २५ ते ३० श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

(१) वैयि तक बु मापन चाच यांची वै श ये तु म या श दांत प ट करा.

(२) सामू हक बु मापन चाच यांची मा हती लहा.

(३) नधी ह तभावंत मु लगी आहे . तचे शार रक वय १० वष आ ण मान सक वय १५ वष
आहे . सू ाचा वापर क न तचा बु गु णांक काढा.

(४) भा षक बु मापन चाच यां या मयादा प ट करा.

(५) सामू हक बु मापन चाच यांचे फायदे प ट करा.

. ६. खाल ल बाबींवर येक ५० ते ६० श दांत सं त टपा लहा : ( येक ३ गु ण)

(१) बु गु णांक
(२) भा षक बु मापन चाच या
(३) अभा षक बु मापन चाच या

(४) वैयि तक बु मापन चाच या
(५) सामू हक बु मापन चाच या
(६) कृ म बु म ता
(७) आ े ड बीने यांचे बु मापनातील योगदान
(८) हॉवड गाडनर यांचा बहु वध बु म ता स ांत
(९) चा स ि पअरमन यांचा बु म ता वषयक ट कोन

. ७. खाल ल उदाहरणांवर आधा रत नांची केवळ श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

न द : हा न कार नवीन व पाचा अस यामु ळे या न कारातील न उ तरांसह दलेले आहेत.

(१) ा. शंदे यांनी एकाच वेळी राम, अल , नेहा आ ण महे क यांना बु मापन चाचणी
सोडव यास दल . चाचणी दे या या प तीनु सार ा. शंदे यांनी कोण या कारची बु म ता
चाचणी वापरल ?

उ तर : सामू हक बु मापन चाचणी

(२) वक सत दे शांत वयंच लत रोबोट या साहा याने णांची शु ु षा केल जाते. वयंच लत
रोबोटचे काय बु म ते या कोण या कारावर आधा रत अस याची श यता आहे ?

उ तर : कृ म बु म ता

(३) राजेशला नर र य तींचे बु मापन करायचे आहे. चाचणी सा ह य कारानु सार राजेशला
कोण या कारची बु मापन चाचणी वापरावी लागेल?

उ तर : अभा षक (पेपर पेि सल / कृ ती) बु मापन चाचणी

. ८. खाल ल संक पना येक २५ ते ३० श दांत प ट करा : ( येक २ गु ण)

(१) बु म ता

(२) बु गु णांक

(३) मान सक वय

(४) अभा षक बु मापन चाचणी

(५) सामू हक बु मापन चाचणी

(६) कृ म बु म ता

(७) बु म तेचा सामा य घटक (g factor)

(८) बु म तेचा वशेष घटक (s factor)

(९) वाह बु म ता

(१०) फ टक बु म ता

. ९. खाल ल नांची येक १५० ते २०० श दांत स व तर उ तरे लहा : (१० गु ण)

(१) बु मापनाचा इ तहास प ट करा.

(२) बु मापनाचे व वध े ांतील उपयोग सोदाहरण प ट करा.

(३) बु म ता हणजे काय? बु मापन चाच यां या व वध कारांची मा हती लहा .

(४) बु म ता हणजे काय? बु म ता वषयक व वध ट कोन सोदाहरण प ट करा.

करण ३ : यि तम व

. १. कंसातील यो य पयाय नवडू न खाल ल वधाने पू ण करा : ( येक १ गु ण)

(१) शाई या डागाची चाचणी ............................... या मानसशा ाने वक सत केल .

(मरे , रोशा, मॉगन)
(२) मानसशा ातील ............................. ट कोन यि तम व घडणीत अबोध ेरणांना मह वाचे
थान आहे असे मानतो.

(मानवतावाद , गु णत व, मनो व ले णा मक)

(३) ............................. या घटकाचा नकारा मक भावना अनु भव याशी संबंध असतो.

(ब हमु खता, चेतापद शता, सहमतीदशकता)

(४) वा यपू त चाचणी ह चाचणी ............................. या व पाची आहे .

(वतन व लेषण तं , ेपण तं , ववृ त तं )

. २. जो या लावा : ( येक १ गु ण)
‘अ’ गट ‘ब’ गट
१. ववृ त शो धका (अ) मु लाखत
२. ेपण तं (ब) मनेसोटा बहु अव था यि तम व शो धका
३. वतन व लेषण तं (क) कथाव तू आसंवेदन चाचणी
४. थायरॉि सन (ड) वादु पंड ंथी
(ई) कंठ थ ंथी

. ३. खाल ल वधाने ‘बरोबर’ क ‘चू क’ ते सांगा : ( येक १ गु ण)

(१) यि तम वाचा केवळ बा य व पाशी संबध असतो.

(२) चेतापद शता हा गु ण वशेष या य तीत जा त माणात असतो अशी य ती ने हमी
तणाव त व उदासीन दसू न येत.े

(३) भाव नक टया उबदार वातावरण असणा या कुटु ं बातील मु ले अ धक समायोिजत असतात.

(४) सदस ववेकबु ी कमी असणा या य ती बेजबाबदार अस याचे आढळते.

. ४. खाल ल नांची येक एका वा यात उ तरे लहा : ( येक १ गु ण)

(१) ‘पसनॅ लट ’ (Personality) हा इं जी श द कोण या लॅ टन श दापासून तयार झाला आहे ?

(२) कथाव तू आसंवेदन चाचणी कोणी वक सत केल ?

(३) यि तम व अ यासातील कोणता ट कोन अबोध ेरणां या अ यासावर भर दे तो?

. ५. खाल ल नांची येक २५ ते ३० श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

(१) मु लाखत हणजे काय?

(२) सं कृ तीचा यि तम वावर पडणारा भाव तु म या श दांत प ट करा.

(३) सारमा यमे हा घटक यि तम वावर कशा कारे भाव पाडू शकतो याबाबतचे तु मचे मत
प ट करा.

(४) यि तम व मापनातील व-वृ त तं ाची सोदाहरण मा हती लहा.

. ६. खाल ल बाबींवर येक ५० ते ६० श दांत सं त टपा लहा : ( येक ३ गु ण)

(१) रोशा शाई या डागाची चाचणी

(२) कथाव तू आसंवेदन चाचणी

(३) समवय क गटाचा यि तम वावर ल भाव

(४) यि तम व अ यासाचे कोणतेह तीन ट कोन

. ७. खाल ल उदाहरणांवर आधा रत नांची केवळ श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

न द : हा न कार नवीन व पाचा अस यामु ळे या न कारातील न उ तरांसह दलेले आहेत.

(१) सु जाता ह नेहमी तणाव त असते. ती सतत छो या छो या कारणांव न चडते. अने क
संगी उदासीन असते. यि तम वा या पंचघटक स ांतात प ट केले या कोण या गु णाचे हे
वणन आहे ?

उ तर : चेतापद शता

(२) म मै णींनी खू प आ ह क नह व नीलने वतःवर यो य कारे नयं ण ठे वू न म यपान
कर यास ठामपणे नकार दला. यि तम वा या पंचघटक स ांतात प ट केले या कोण या
गु णाचे हे वणन आहे?

उ तर : सदस ववेकबु ी

(३) टाचारास खतपाणी घालणा या अ धका याबरोबर काम क नह संदेशने कधीह टाचार
केला नाह . यि तम वा या पंचघटक स ांतात प ट केले या कोण या गु णाचे हे वणन आहे?

उ तर : सदस ववेकबु ी

(४) यि तम वाशी संबं धत सम या घेऊन आले या आ शषला ी. पाट ल यांनी मु लाखती या
मा यमातू न न वचर यास सु वात केल . आ शषने दले या उ तरांनु सार ी. पाट ल यांनी
आ शषला ऐनवेळी नर नराळे न वचारले. हणजेच, ी. पाट ल यांनी मु लाखती या कोण या
काराचा वापर केला?

उ तर : अर चत मु लाखत

. ८. खाल ल संक पना येक २५ ते ३० श दांत प ट करा : ( येक २ गु ण)

(१) यि तम व

(२) वा यपू त चाचणी
(३) अर चत मु लाखत
(४) सदस ववेकबु ी
(५) चेतापद शता

(६) अनु भवांचा मु त वीकार
(७) सहमतीदशकता
(८) ेपण तं

. ९. खाल ल नांची येक १५० ते २०० श दांत स व तर उ तरे लहा : (१० गु ण)

(१) यि तम व वषयक पंचघटक ा प प ट करा.
(२) यि तम वावर प रणाम करणारे घटक प ट करा.
(३) यि तम व हणजे काय? यि तम व मापना या व वध प ती प ट करा.
(४) यि तम व हणजे काय? यि तम व अ यासाचे व वध ट कोन प ट करा.

करण ४ : बोधा मक या

. १. कंसातील यो य पयाय नवडू न खाल ल वधाने पू ण करा : ( येक १ गु ण)

(१) एखादया उ पकाला जाणीवे या क थानी आण याची या हणजे ............................... होय.
(अवधान, संवेदन, वचार)
(२) इ हान पॅ हलॉ ह हे अ ययनाची ............................... प त प ट के याब ल ओळखले जातात.
(अ भजात अ भसंधान, साधक अ भसंधान, नर णा मक)

(३) जे हा आपण वातावरणातील मा हती संघ टत करतो व तला वग कृ त क न अथ दे तो, या
येला ............................... हणतात.

(अवधान, संवेदन, वचार)

( ४) साधक अ भसंधान प तीत ............................... या ा यावर योग कर यात आले.

(कु ा, उं द र, माकड)

( ५) य न अथवा सरावामु ळे वतनातील बदलाला ............................... हणतात.
(संवेदन, वचार, अ ययन)

. २. जो या लावा : ( येक १ गु ण)
‘अ’ गट ‘ब’ गट
१. फटा यांचा आवाज (अ) इ हान पॅ हलॉ ह
२. द पण (ब) अवधान वकषण
३. साधक अ भसंधान (क) अनु कुलना वारे अ ययन
४. जीन पयाजे (ड) सजनशील वचार येतील पायर
(ई) बी. एफ. क नर

. ३. खाल ल वधाने ‘बरोबर’ क ‘चू क’ ते सांगा : ( येक १ गु ण)

(१) साधक अ भसंधान प तीत वतन आ ण प रणाम यांतील संबंधाचे प ट करण आढळते.

(२) अ भजात अ भसंधान प तीचा जनक हणू न ि कनर यांना ओळखले जाते.

(३) पू वानु भवा शवाय संवेदन श य असते.

. ४. खाल ल नांची येक एका वा यात उ तरे लहा : ( येक १ गु ण)

(१) सजनशील वचार येतील प हल पायर कोणती?

(२) सजनशील वचार येतील शेवटची पायर कोणती?

(३) अ भजात अ भसंधान प तीत कोण या ा यावर योग कर यात आले?

(४) सांके तक व पातील अंतगत वेदन हणजे काय?

(५) वेदनाला पू वानु भवा या आधारे अथ दे याची या कोण या नावाने ओळखल जाते?

. ५. खाल ल नांची येक २५ ते ३० श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

(१) अवधान दोलनाचा अथ तु म या श दांत प ट करा.

(२) अवधान वभाजनाचे व प वानुभवा या आधारे प ट करा.

(३) बोधना मक अ ययन या प ट करा.

(४) सजनशील वचार येतील उबवण अव थेची मा हती लहा.
(५) वचार येतील भाषा या घटकाचे मह व प ट करा.
(६) संवेदनशी संबं धत ‘सम तेकडू न अं शकतेकडे’ या दोन उदाहरणां या आधारे प ट करा.

. ६. खाल ल बाबींवर येक ५० ते ६० श दांत सं त टपा लहा : ( येक ३ गु ण)

(१) अवधान क ा

(२) अवधान वभाजन

(३) अ ययनाची अ भजात अ भसंधान प त

(४) साधक अ भसंधना वारे अ ययन

(५) अनु कुलना वारे आ ण संयोजना वारे अ ययन

. ७. खाल ल उदाहरणांवर आधा रत नांची केवळ श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

न द : हा न कार नवीन व पाचा अस यामु ळे या न कारातील न उ तरांसह दलेले आहेत.

(१) इंजे शनमु ळे होणा या वेदनेमु ळे रडणार क वता आता णालयाची इमारत पाहू नच रडायला
लागते. अ ययना या कोण या येचे हे वणन आहे ?

उ तर : अ भजात अ भसंधान

(२) गरजू य तीस मदत के यास आईवडील कौतु क करतात हे ल ात आ यामु ळे
आईव डलांकडू न नेहमी कौतु क हावे यासाठ संजय गरजू य तींना नेहमी श य तेवढ मदत
कर यास शकला. अ ययना या कोण या येचे हे वणन आहे ?

उ तर : साधक अ भसंधान

(३) वेळेवर अ यास पू ण न केले या साकेतला आईने श ा केल . भ व यात पु हा अशी श ा
होऊ नये हणू न साकेत वेळेवर अ यास पू ण कर यास शकला. अ ययना या कोण या येचे
हे वणन आहे ?

उ तर : साधक अ भसंधान

. ८. खाल ल संक पना येक २५ ते ३० श दांत प ट करा : ( येक २ गु ण)

(१) अवधान

(२) संवेदन

(३) अ ययन

(४) द पण

(५) आकृ तबंध

(६) अं शकतेकडू न समगतेकडे या

.९. खाल ल नांची उ तरे दले या मु यां या आधारे येक ८० ते १०० श दांत लहा :

( येक ५ गु ण)

(१) सजनशील वचारांतील व वध अव था प ट करा.

मु े : (१) पू वतयार (२) उबवण (३) द पण (४) पडताळणी

(२) संवेदनाची संघटन त वे प ट करा.

मु े : (१) समीपतेचे त व (२) समानतेचे त व (३) सात यतेचे त व (४) समावेशन त व

(३) वचार येतील घटक प ट करा.

मु े : (१) मान सक त न ध व (२) संक पना (३) आकृ तबंध (४) भाषा

करण ५ : भावना

. १. कंसातील यो य पयाय नवडू न खाल ल वधाने पू ण करा : ( येक १ गु ण)

(१) ............................... हणजे शार रक उ तेजना, अ वभावा मक वतन, वचार या सवाचे संयोजन
होय.

( तसाद, त या, भावना)
...............................
(२) जेमस-लँ ग या मते थम नमाण होते व नंतर आपण भावना अनु भवतो.

(शार रक उ तेजना, भावना, वचार)
...............................
(३) भावना या इतरांवर नयं ण ठे व यासाठ हणू न वापर या जातात.

(श , माग, संधी)

(४) जे हा तु ह दुस या य तीस तु मचे शोषण कर यास परवानगी दे ता ते हा तु ह
...............................
बळी असता.

(भाव नक, शार रक, सामािजक)

(५) यायामामु ळे शर रात ............................... ाव वाढू न उ साह वाढतो.

(इंडोमॉ फन, थायरॉि सन, इ सु लन)

. २. जो या लावा : ( येक १ गु ण)
‘अ’ गट ‘ब’ गट
१. पॉल अकमन (अ) श थल करण
२. राग यव थापन (ब) लढा वा पळा त या
(क) मू लभू त भावना

. ३. खाल ल वधाने ‘बरोबर’ क ‘चू क’ ते सांगा : ( येक १ गु ण)

(१) भाव नक सु ढतेचे सहज नर ण करता येत नाह .

(२) वतः या हताचा वचार करणे अपराधीपणाचे वाटले पा हजे.

(३) अ प सेरोटो ननचा संबंध गंभीर व पा या अवसादाशी असतो.

. ४. खाल ल नांची येक एका वा यात उ तरे लहा : ( येक १ गु ण)

(१) इं जीतील ‘Emotion’ (इमोशन) हा श द कोण या लॅ टन श दापासून तयार झाला आहे ?

(२) ‘Emover’ (इमु हर) या श दाचा अथ काय होतो?

(३) भावनांचे च कोण या मानसशा ाने प ट केले?

. ५. खाल ल नांची येक २५ ते ३० श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

(१) चेह यावर ल तसाद गृह तक प ट करा.

(२) भाव नक अनु भवातील शार रक बदल प ट करा.

(३) भाव नक गैरवतनाचे कार प ट करा.

(४) राग यव थापनासाठ उपयु त ठरणा या श थल करण तं ाची तु म या श दांत मा हती लहा.

. ६. खाल ल बाबींवर येक ५० ते ६० श दांत सं त टपा लहा : ( येक ३ गु ण)

(१) लु ट चकचा भावनांचा आराखडा

(२) भाव नक सु ढतेचे फायदे

(३) रागाची सु चके

(४) भावना वषयक कॅनन बाड स ांत

(५) शॅ टर आ ण संगर यांचा भावना वषयक वीघटक स ांत

(६) रागा या अनु भवातील मदूतील घडामोडी

. ७. खाल ल उदाहरणांवर आधा रत नांची केवळ श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

न द : हा न कार नवीन व पाचा अस यामु ळे या न कारातील न उ तरांसह दलेले आहेत.

(१) भाव नक सु ढता ा त कर यासाठ अजय नय मत पोह याचा सराव करतो व पौि टक
आहार घेतो. भाव नक सु ढता राख यासाठ अजय कोण या पातळीवर य न करतो?

उ तर : शार रक

(२) भू तकाळातील कटू अनु भवांनी दुःखी न होता संगीता वतमानकाळात सकारा मक वचार क न
आनंद राह याचा य न करते. भाव नक सु ढता राख यासाठ संगीता कोण या पातळीवर य न
करते?

उ तर : भाव नक

(३) डॉ. अनु राधा यां या इि पतळात कायरत असणा या गरजू कमचा यां या मुलां या श णाचा
सव खच वतः करतात. भाव नक सु ढता राख यासाठ डॉ. अनु राधा कोण या पाळीवर य न
करतात?

उ तर : सामािजक

. ८. खाल ल संक पना येक २५ ते ३० श दांत प ट करा : ( येक २ गु ण)

(१) भावना.

(२) भाव नक गैरवतन

(३) भाव नक सु ढता

(४) पु नमु यांकन – राग यव थापनाचा भावी माग

(५) श थल करण - राग यव थापनाचा भावी माग

(६) वा तववाद तपासणी – राग यव थापनाचा भावी माग

.९. खाल ल नांची उ तरे दले या मु यां या आधारे येक ८० ते १०० श दांत लहा :

( येक ५ गु ण)

(१) राग यव थापनाचे तसाद तं प ट करा.

मु े : (१) कुटु ं बातील य तीशी बोलणे (२) समोर या य तीशी बोलणे (३) स य वण (४)
बोल यात ठामपणा

(२) भाव नक सु ढ य तीस अनुभवास येणारे लाभ प ट करा.

मु े : (१) ताणाशी समायोजन (२) उ च व- नयमन (३) काय मता वकास (४)
नव न मती मता (सजनशीलता) वकास

(३) पु नमु यांकना या पाय या प ट करा.

मु े : (१) राग यव थापनातील वतःची जबाबदार ओळखणे (२) वचारांची दशा बदलणे (३)
त नु भू ती नमाण करणे (४) सहानु भू ती दाखवणे

करण ६ : मान सक वकृ ती

. १. कंसातील यो य पयाय नवडू न खाल ल वधाने पू ण करा : ( येक १ गु ण)

(१) ............................... ह मान सक वकृ तीची वग करण करणार आधु नक णाल आहे .

(डी.एस.एम.५, ड लू.एच.ओ., ए.पी.ए.)

(२) ............................... या मानसशा ाने ि कझो े नया हा श द योग थम वापरला.

(अ बट एल स, यु जेन लु लर, जॉन ह स)
...............................
(३) जाग तक आरो य संघटनेने सव कार या रोगांचे वग करण कर यासाठ
णाल वक सत केल .

(आय.सी.डी., डी.एस.एम., एम.सी.ए.)

(४) ............................... वकृ तीत आलटू न पालटू न उ माद व अवसादाची ल णे दसू न येतात.

(अवसाद, वी ु वीय, चंता)

. २. जो या लावा : ( येक १ गु ण)
‘अ’ गट ‘ब’ गट
१. भयगंड (अ) द घकाळ ती दुःखाची भावि थती
२. डी. एस. एम. ५ (ब) मान सक सु ढता
३. आय. सी. डी. ११ (क) छ नमन कता वकृ ती
४. यु जेन लु लर (ड) २०१९
५. जॉन हस (ई) अता कक भीती
(फ) २०१३

. ३. खाल ल वधाने ‘बरोबर’ क ‘चू क’ ते सांगा : ( येक १ गु ण)

(१) छ नम कता ह गंभीर व संक ण व पाची मान सक वकृ ती नाह .

(२) डी.एस.एम ह मान सक वकृ तींची वग करण णाल जाग तक आरो य संघटनेने तयार केल
आहे .

(३) सामािजक व सां कृ तक वच लत वतन हे मान सक वकृ तीचे ल ण होय.

. ४. खाल ल नांची येक एका वा यात उ तरे लहा : ( येक १ गु ण)

(१) एं झायट (Anxiety) हा श द कोण या लॅ ट न श दापासू न तयार झाला आहे ?

(२) एखा या संगापासू न अिजबात धोका नसताना वाटणार अकारण भीती हणजे काय?

(३) कोण या वकृ तीत उ माद आ ण अवसाद या अव थांचा य तीस आलटू न पालटू न अनु भव
येतो?

(४) आघात प चात तणाव वकृ तीतील प हल अव था कोणती?

(५) े न (Phren) या श दाचा अथ काय होतो?

(६) क झीअन (Schizein) या श दाचा अथ काय होतो?

. ५. खाल ल नांची येक २५ ते ३० श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

(१) वी ु वीय वकृ ती हणजे काय ?

(२) सामा य चंता वकृ तीची ल णे लहा.

(३) अमल पदाथ यसनास ती या वकृ तीची ल णे तु म या श दांत प ट करा.

(४) छ नमन कता वकृ ती या ऋणा मक ल णांची मा हती लहा.

(५) मानसोपचारची आव यकता अस याचे दशवणारे संकेत / धो या या सू चना (Red Flags)
कोणते?

. ६. खाल ल बाबींवर येक ५० ते ६० श दांत सं त टपा लहा : ( येक ३ गु ण)

(१) अमल पदाथ यसनास ती

(२) मान सक सु ढता

(३) भयगंड वकृ ती

(४) अवसाद वकृ ती

(५) आघात प चात तणाव वकृ तीतील तीन अव था

(६) सामा य चंता वकृ ती

(७) व ु वीय वकृ ती

(८) अ कोहो लक अॅनॉ नमस

. ७. खाल ल उदाहरणांवर आधा रत नांची केवळ श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

न द : हा न कार नवीन व पाचा अस यामु ळे या न कारातील न उ तरांसह दलेले आहेत.

(१) वाती गे या वषभरापासून ल टम ये वेश करताना चंड घाबरते, तचे हातपाय कापतात
व तला खू प घाम येतो. ह ल णे कोण या मान सक वकृ तीची असावीत?

उ तर : भयगंड

(२) रोहन गे या वषभरापासू न याला कोणीतर ठार मार याचा य न करत आहे असे सतत
बोलतो, अनेकदा वनाकारण कं चाळतो व बोलताना या या चेह यावर कोणतेच भाव दसू न येत
नाह त. ह ल णे कोण या मान सक वकृ तीची असावीत?

उ तर : छ नमन कता

(३) चेतन गेल अनेक वष अ त माणात म यपान करतो. याचे कोण याह कामात ल लागत
नाह . म यपान थांबव याचे वारं वार य न क नह याची ह सम या कमी होत नाह . ह ल णे
कोण या मान सक वकृ तीची असावीत?

उ तर : अमल पदाथ यसनास ती

(४) गे या एका वषापासू न दनेश आप या कामावर ल क त कर यास स म नाह , मह वाचे
वषय ल ात ठे वणेह याला अवघड जाते. कालांतराने याला मान सक वकृ ती झा याचे नदान
कर यात आले या उदाहरणात मान सक वकृ ती या नदानासाठ वापर यात आलेला नकष
ओळखा.

उ तर : काया मक बघाड

. ८. खाल ल संक पना येक २५ ते ३० श दांत प ट करा : ( येक २ गु ण)

(१) भयगंड

(२) व म

(३) ांती

(४) सू चना अव था

(५) पु न ा ती अव था

(६) डीएसएम ५

(७) आयसीडी ११

(८) अपवेशक / माघार ल णे

(९) अवसाद वकृ ती

(१०) ल णे / सं ोम

.९. खाल ल नांची उ तरे दले या मु यां या आधारे येक ८० ते १०० श दांत लहा :

( येक ५ गु ण)

(१) मान सक वकृ तीचे नकष प ट करा.

मु े : (१) च क सालयीन ल णे (२) मनः ताप व अ मता (३) काया मक बघाड (४) सामािजक

व सां कृ तक वच लत वतन हे मनो वकृ तीचा नकष मानले जात नाह

(२) छ नम कता वकृ तीची धना मक ल णे प ट करा.

मु े : (१) व म (२) ांती (३) असंघट त संभाषण (४) वसंगत भावना

(३) आघात प चात तणाव वकृ तीची मा हती लहा.

मु े : (१) अथ (२) ध का अव था (३) सू चना अव था (४) पु न ा ती अव था

करण ७ : मान सक वकृ ती

. १. कंसातील यो य पयाय नवडू न खाल ल वधाने पू ण करा : ( येक १ गु ण)

(१) मान सक आरो य यावसा यकांकडू न मदत मळ व यातील मु ख अडचण म ्हणजे
...............................
आजारासंबं धत असणारे होय.

(धोरण, कलंक, समज)

(२) ............................... यां या ऐवजी मान सक उपचारांसाठ म मै णी व कुटु ं बय पयाय ठ शकत
नाह त.

(सम या सोड वणे, उपाय सु च वणे, यावसा यक मदत)

(३) आप या सं कृ तीम ये एखा या य तीचे .............................. हणजे या या कुटु ं बाचे त बंब
आहे असा वचार केला जातो.

(बु धम ता, वतन, दजा)

(४) या लोकांना .............................. सामना करावा लागतो अशा य तींची नकारा मक वचारशैल
असते.

(नैरा याचा, भयगंडाचा, ती तणावाचा)

. २. जो या लावा : ( येक १ गु ण)
‘अ’ गट ‘ब’ गट
१. चंता (अ) मान सक उपचारातील अडथळा
२. अंध ा (ब) मान सक आरो य थमोपचार
३. अ गी (ALGEE) कृ ती योजना (क) शॉ पंगचे यसन
४. अनाव यक व तू ंची वारं वार खरे द (ड) आईव डलांचा घट फोट
(ई) चेतापारे षक

. ३. खाल ल वधाने ‘बरोबर’ क ‘चू क’ ते सांगा : ( येक १ गु ण)

(१) तणाव त य ती त या भावना य त करत असताना ताबडतोब त या बोल यातील चु का
दाखवू न या यात.

(२) केवळ श त मनो च क सक, समु पदे शक मान सक वकृ तींवर उपाय सु चवू शकतात.

(३) मान सक आरो य थमोपचार तणाव त य तीला साहा यभू त ठरतात.

(४) इंटरनेटचा अ तवापर करणे टाळता न येणे हे एक कारचे यसन होय.

. ४. खाल ल नांची येक एका वा यात उ तरे लहा : ( येक १ गु ण)

(१) नःप पातीपणे ऐकणे हणजे काय?

(२) नॅशनल इि स यु ट ऑफ मटल हे थ अँड यु रोसाय सेस (NIMHANS) ह संघटना कोण या
शहरात आहे ?

. ५. खाल ल नांची येक २५ ते ३० श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

(१) मान सक आरो य थमोपचाराची गरज असणार चंतेची शार रक ल णे लहा.

(२) मान सक आरो य थमोपचाराची गरज असणार चंतेची मान सक ल णे लहा.

(३) अ गी (ALGEE) कृ ती योजनेतील आधार दे णे व मा हती पु रवणे ह कृ ती तु म या श दांत
प ट करा.

(४) मान सक उपचार घे यातील अडथळे तु म या श दांत प ट करा.

(५) मान सक आजारासंबंधीं या गैरसमजु ती तु म या श दांत प ट करा.

(६) चंतेस कारणीभू त ठरणारे घटक प ट करा.

(७) इंटरनेटवर ल परावलं ब व सोदाहरण प ट करा.

. ६. खाल ल बाबींवर येक ५० ते ६० श दांत सं त टपा लहा : ( येक ३ गु ण)

(१) चंता वकृ तीची कारणे

(२) ४-७-८ वास घेणे तं

(३) मान सक आरो य थमोपचार

. ७. खाल ल उदाहरणांवर आधा रत नांची केवळ श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

न द : हा न कार नवीन व पाचा अस यामु ळे या न कारातील न उ तरांसह दलेले आहेत.

(१) नेहाला अनाव यक व तू वारं वार वकत घे याची सवय लागल आहे . कतीह य न केले,
तर ाची अनाव यक व तू वकत घे यापासू न वतःला रोखू शकत नाह . हे कोण या कारचे
यसन होय?

उ तर : शॉ पंगचे / खरे द चे यसन

(२) वारं वार राग अनावर होणा या साकेतला याचे म अनु भवी समु पदे शकाकडे घेऊन गेले.
साकेत या म ांनी ALGEE कृ ती योजनेतील कोणती कृ ती केल ?

उ तर : यावसा यक त ाची मदत घे यास ो सा हत करणे

. ८. खाल ल संक पना येक २५ ते ३० श दांत प ट करा : ( येक २ गु ण)

(१) कलंक / काळीमा – उपचारातील अडथळा

(२) शरम – उपचारातील अडथळा

(३) कामात चालढकल

करण ८ : सकारा मक मानसशा

. १. कंसातील यो य पयाय नवडू न खाल ल वधाने पू ण करा : ( येक १ गु ण)

(१) सकारा मक मानसशा ाचे जनक असे ............................... यांना हटले जाते.

(का हर, मा टन, सेल गमन)

(२) बाबरा े सन यांनी ॉडन आ ण ............................... स दांत मांडला.

( ब ड, भावना, शकणे)

(३) चांग या गो ट आप या आयु यात घडतीलच असा व वास हणजे ...............................

( नराशावाद, आशावाद, आ म व वास)

(४) दुस या य तीचा अनु भव त या संदभातू न समजू न घेणे हणजे ...............................

(सहानु भू ती, त नु भू ती, भावना)

. २. जो या लावा : ( येक १ गु ण)
‘अ’ गट ‘ब’ गट
१. लव चकता (अ) मा टन से लगमन
२. सजगता (ब) बारॉन व कोहे न
३. सकारा मक मानसशा (क) जाग क अव था
४. त नु भू तीचे घटक (ड) अडथ यांवर मत
५. आजारपणावर मात (ई) भाव नक लव चकता
(फ) शार रक लव चकता

. ३. खाल ल वधाने ‘बरोबर’ क ‘चू क’ ते सांगा : ( येक १ गु ण)

(१) सकारा मक मानसशा ामु याने मान सक वकृ तीं या अ यासाशी संबं धत आहे .

(२) त नु भू तीमु ळे सु र ततेची भावना नमाण होते.

(३) लव चकतेमु ळे नातेसंबंधांतील सम या कमी करता येतात.

(४) दुस या य तीचा अनु भव त या संदभातू न समजू न घेणे हणजे सहानु भू ती होय.

. ४. खाल ल नांची येक एका वा यात उ तरे लहा : ( येक १ गु ण)

(१) सजगता हणजे काय?

(२) बे फ कर हणजे काय?

(३) सकारा मक मानसशा ाचा जनक कोण?

(४) ॉडन आ ण ब ड स ांत कोणी मांडला?

. ५. खाल ल नांची येक २५ ते ३० श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

(१) व तारण आ ण न मती स दांताची मा हती लहा.
(२) आनंद भावनेब लचे कोणतेह दोन स दांत प ट करा.

(३) त नु भू ती वाढ व याचे कोणतेह दोन उपाय प ट करा.

(४) लव चकतेचे कोणतेह दोन घटक तु म या श दांत प ट करा.

. ६. खाल ल बाबींवर येक ५० ते ६० श दांत सं त टपा लहा : ( येक ३ गु ण)

(१) शू या या वर ल जीवन

(२) लव चकतेचे कार

(३) सजग यान

. ७. खाल ल उदाहरणांवर आधा रत नांची केवळ श दांत उ तरे लहा : ( येक २ गु ण)

न द : हा न कार नवीन व पाचा अस यामु ळे या न कारातील न उ तरांसह दलेले आहेत.

(१) महे श अ यास करताना इतका एका तेने करतो क तो आजु बाजू या गो ट ंमु ळे थोडाह
वचल त होत नाह . महे श या वतनामधील सकारा मक गो ट कोणती?

उ तर : सजगता

(२) अपघातात हात गे यावर सु जाता पायाने लहायला शकल . सु जाता या वतनातील
सकारा मक गो ट कोणती?

उ तर : शार रक लव चकता

(३) आप या मु ल चे ककरोगाने नधन झा यानंतर वसंताने ककरोगींसाठ पु रवसन क सु केले.
वसंत या वतनातील सकारा मक गो ट कोणती?

उ तर : त नु भू ती

(४) मण या या श येनंतर आजारपणातू न जलद गतीने बरे होऊन मो नकाने रा य तर य
पोह या या पधत थम मांक ा त केला. मो नकाने कोण या कारची लव चकता दशवल ?

उ तर : शार रक लव चकता

(५) वादळामु ळे शेतीचे मोठे नु कसान झाले असतानाह क ट क न पु हा प रि थती पू ववत करता
येईल असा व वास जनादन बाळगतो. जनादन या वतनातील सकारा मक गो ट कोणती?

उ तर : आशावाद

. ८. खाल ल संक पना येक २५ ते ३० श दांत प ट करा : ( येक २ गु ण)

(१) सकारा मक मानसशा

(२) त नु भू ती

(३) सजगता

(४) सामािजक लव चकता

(५) बे फक रपणा

(६) अधा लास भरलेला – अधा लास रकामा