CBSE Class 12 Sample Paper 2023 Solution Marathi

इय ा : बारावी [ STD. XII] : मराठ (109) [ Marathi ]
वतीय स नमन
ु ा उ र-प का : 22 – 23 [Sample paper : 2022 – 23 ]

वेळ : 3 तास एकूण गण
ु : 80
सवसाधारण सच
ू ना :
1. या नप केत - अ,ब,क,ड – असे चार वभाग आहेत.
2. सव वभाग आव यक आहेत.
3. यथाश य सव वभागाची उ रे माने यावीत.
4. एकाच वभागातील सव नांची उ रे मानेच यावीत.

वभाग : अ : आकलन (15)
न 1) :पुढ ल पर छे द ल पूवक वाचा आ ण याआधारे वचारले या नांची उ रे लहा .
डॉ.ए.पी.जे.अ दल
ु कलाम रा पती झा यापासून यांना ………….
………… ................ ............... सवाचे स ले शांतपणे ऐकून घेतले होते.
अ) खाल ल नांची उ रे यो य पयाय नवडून लहा. (3x1= 3)
1) सरकार सं था व था नक सं थांनी कलामांना कशासाठ वनं या के या ?
ब] सं थांना यांचे नाव दे यासाठ
2) डॉ. कलामसाहे बांनी परदे श दौरा कधी केला ?
ब] भारता या बहुतांश भागाला भेट द यानंतर.
3) युरो पयन संसदे समोर डॉ. कलाम यांनी 25 म नटे च बोलावे असा स चवांचा आ ह होता,
कारण ..
क] अ धक वेळ बोल याने दे शाचा काह फायदा न हता.
 येक अचक
ू आ ण पूण वा यातील उ र : 1 गुण

ब) पढ
ु ल नांची 30 / 35 श दांत उ रे लहा . (2x2=4)
1) अ धकारा या जागा मळा यानंतर लोक अगोदर कोण या गो ट ंवर ल क त करतात?
 नवीन पदावर नयु ती ... ऑ फस या पैशातून मंती ... अगोदर वत: या ग ल ,गाव,
तालक
ु ा,िज हा, येथील वकासाला मह व ... वारं वार भेट दे ऊन खप
ू ल अस याचा भास
नमाण करणे.
2) डॉ.कलाम यांना आप या योजनेपासून का ढळावे लागले ?
 रा पती एक मह वाची य ती ... भारत दे श संपण
ू फर यानंतरच बाहे र दे शाचा दौरा
हा न चय ... येक गो ट चे नयोजन आव यक असते ... नयोजनानुसार बाहे र दे शात
जावे लागले ... हणून..

Std.XII Marathi (109)[Type text] Page 1

क) पुढ लपैक एका नाचे उ र सुमारे 40 / 45 श दांत लहा. (1x3=3)
1] ‘डॉ.कलाम यां याकडे उ च नै तक मू ये आ ण यावसा यक श टाचार होते.’ असे का
हटले आहे ?
 डॉ.कलाम यां याकडे उ च नै तक मू ये आ ण यावसा यक श टाचार होते .... पदाचा
गैरवापर न करणे ... इतर पदा ध ट त लोकां या तुलनेत सरकार सोयींचा कमी वापर
... वत: जवळ या लोकांपे ा सवसामा य लोकांचे न मह वाचे वाटणे ... दे शाब दल
वाटणारा साथ अ भमान ... सहकार ंचा स ला ऐकणे ... या गण
ु ांमळ
ु े ....
 सव आव यक मु दे , वत:ची भाषा, शु ध लेखन यानस
ु ार येक उ रसाठ यो य
गुणदान.

न 2) खाल ल क वता वाचन
ू याखाल दले या नांची उ रे तुम या श दांत लहा.
होता ड गरमा यास पडला ध डा भला थोरला ;
...............................................
लाव यकृती ती वनात अजुनी आहे उभी हासत,
पु पेह बसल त ती बलगुनी पायी त या खेळत !
अ) खाल ल नांची उ रे दले या पयायामधून नवडून लहा. (2x1=2)
1) ध डा संतापून फुलांस काय हणाला ?
ब] तु ह वाळून जाल.
2) श पकारास या दगडात काय दसले ?
अ] द यता
ब) खाल ल नांची उ रे येक 12 / 20 श दांत लहा. (3x1=3)
1) बाळे कोणास हं टले आहे ?
 फुलवेल वर बहरणा या क यांना व फुलांना .....
2) ध डा काळा ठ कर का पडला ?
 तू दगड आहे स....तुझा काह उपयोग नाह ... असे हणव यामुळे .
3) वे या पीराने काय केले ?
 मूत बघून नाचायला लागला....फुलवेल वर ल फुले तोडून मूत वर वा हल ...
 येक अचक
ू आ ण पूण वा यातील उ र : 1 गुण

वभाग ब (15)
Std.XII Marathi (109)[Type text] Page 2

न 3) खाल लपैक कोण याह एका वषयावर 300 ते 325 श दांत नबंध लहा. (1x10=10 )
1) कोरोना पडीताची आ मकथा :
वप रचय .... इ.स.2019-20 या काळात दे शात व जगात कोरोनाचे थैमान .... कोरोना
आजार .. कसा व का झाला ... कोरोना ब दलची मनातील भीती ... डॉ. कडे तपासणी व औषधे ...
कोरोनाब दल समज - गैरसमज ... घरात व समाजात मळालेल वागणक
ू ... घर यांना समाजाकडून
मळालेल वागणक
ू ... दवाखा यात मळालेल सेवा .... आयव
ु दक औषधे ... यायाम व योगासनांचा
फायदा .... सकारा मक वचार कामी आले ... आजारातन
ू सख
ु प बचावणे ...परमे वराचे आभार ...
2) मी पा हलेला केटचा सामना
आवडता खेळ केट ... केटचीच आवड का? .... आवड यासाठ एखादा संग ...
खेळा वषयी मा हती (खेळाडू, दोन ट म, टं प, पंच, नकाल,सवाचे मह व ) ... पा हले या साम याचे
वणन .. खेळ सु असताना घडले या गमतीजमती ..... वशेष सामना आवड याचे कारण ... .दो ह
प ां या धावा .... घेतलेले बळी....सामना कोणी िजंकला...इ याद .
3) लाि टक मु त भारत
लाि टक या वापरास सु वात ... वजनाने हलके ... जवळ बाळग यास सोपे ....
अ तउपयु त व तू हणून वापर .. पण .. जाग तक सम या ... भारत दे शात जा त वापर ...
लाि टक या घातकपणा वषयी लोकांचे अ ान ... फायदा कमी, द ु प रणाम जा त .. शासना या
लाि टक वरोधी योजना ... भ व यकाळाचा वचार क न लाि टक मु त भारत करणे आव यक. ..
इ याद .
4) मी मु यमं ी झालो तर ...
मु यमं ी होणे का सच
ु ले या वषयी....रा याची स य प रि थती .....द घकाळ टकणारे
सरकार नाह ... महारा ातील मु य सम या (वीज, पाणी, शेतकर आ मह या, वाढते शहर करण,
यां क करणामळ
ु े लोकां या उपजी वकेवर प रणाम, दष
ू ण, वाढती महागाई इ याद ..) ठोस नणयाची
कास ध न लोकोपयोगी कामे कर याची इ छा. ... इ.
 येक वषयाला अनस
ु न यो य व आकषक सरु वात / तावना - - 2 गण
ु
 वषयाशी संबंधीत आव यक ते सव मु दे - - 3 गण
ु
 शु ध आ ण यो य भाषा, व सादर करण [ प र छे द इ.] - 3 गुण
 भाषा स दय [ वषयानु प का यपं ती, वा चार, हणी इ.चा वापर.] - 2 गुण

न 4) तुम या शाळे त झाले या ‘मराठ भाषा संवधन पंधरवडा’ या काय माचे अहवाल लेखन
करा. ( 1x5=5)
 तावना .. थळ, काळ, वेळ, काय माचे व प .. मु य पाहु यांचा संदेश .. समारोप
.. इ. मु दे असावेत. यानस
ु ार ..
 आव यक ते सव मु दे , यो य भाषाशैल , शु ध आ ण यो य भाषा, यानुसार गुणदान.

Std.XII Marathi (109)[Type text] Page 3

कंवा
‘मो या शहरातील वाढते दष
ू ण’ या संबंधी एक व ृ लेख लहा.
 यो य तावना .. वषयाचे मह व ... प रणाम .. उपाय ... इ. मु दे .
 आव यक ते सव मु दे , यो य भाषाशैल , शु ध आ ण यो य भाषा, यानुसार गुणदान

वभाग क : याकरण (25)

न 5) सच
ू नां माणे उ रे लहा.
अ) पढ
ु ल श दांसाठ दले या पयायापैक अचक
ू समानाथ श द लहा. (कोणतेह 3) [3x1=3]
1] वासरमणी
क] सय
ू
2] नकड
अ] गरज
3] ोध
ब]राग
4] सोहळा
ड] उ सव
 येक यो य व अचक
ू उ र : 1 गण
ु

आ) यो य पयाय नवडून पढ
ु ल समास ओळखा. ( कोणतेह 2) (2x2=4)
1] श दकोश
अ] वभ ती त पु ष
2] पढ
ु लपैक कोणते पद वगू समास आहे ?
ब] पंचधातू
3] पढ
ु लपैक कोणते पद अ ययीभाव समास आहे ?
ब] दरवष
4] गण
ु दोष
ब] वं व समास
 येक यो य व अचक
ू उ र : येक 2 गण
ु

इ) पढ
ु ल वा यांचा योग ओळखा कं वा सच
ू नेनस
ु ार वा याचा योग बदला. (कोणतेह 3) (3x2 =6)
1] चनी सै नकांनी गोळीबार केला. --- कमणी योग
2] कतर योग --- दे वक गाणे खूप सद
ुं र गाते.
3] क तानाने सै नकांना सच
ू ना द या. ---- भावे योग.
4] कमणी योग -- तने हलकेच खडक उघडल .

Std.XII Marathi (109)[Type text] Page 4

 येक यो य व अचूक उ र : येक 2 गुण
ई) वा य कार ओळखा कं वा सच
ू नेनस
ु ार वा य कार बदला. (कोणतेह 3) (3 x 2 = 6)

1)’ कती मनापासन
ू हसतात ती लहान मल
ु ं !’ – या वा याचे वधानाथ वा य आहे .....
अ] ती लहान मल
ु ं खूप मनापासन
ू हसतात.
2) ‘या वष या पावसाने खूप नक
ु सान झाले. – या वा याचे नाथ वा य असेल ......
अ] या वष या पावसाने काय कमी नक
ु सान झाले का ?
3) ‘आपला प रसर व छ ठे वावा.’ – हा वा य कार आहे ....
क] व यथ
4) ‘ह क पना चांगल आहे .’ – हा वा य कार आहे .....
ड] होकाराथ
5) ‘तू नय मत सराव कर.’ - हा वा य कार आहे ......
क] आ ाथ
 येक यो य व अचक
ू उ र : येक 2 गुण

उ) खाल दले या वा यातील अधोरे खत श दसमूहाऐवजी कंसातील यो य अथा या वा चाराचा
उपयोग करा. (कोणतेह तीन) (3 x 2 = 6)
[वा चार - नजर ठे वणे, दात खळी बसणे, आभाळाकडे डोळे लावणे. दोघात स य नसणे.
बळ लावणे. जमीनअ मानाचे अंतर असणे. ]
1] मग
ृ न सु होताच शेतकर आभाळाकडे डोळे लावतो.
2] मुलांनी आपले बळ लावले अन ् शेवट ती खडक उघडल .
3] पि चमी सं कृती आ ण भारतीय सं कृती यात जमीनअ मानाचे अंतर आहे .
4] ती अवाढ य काळी आकृती पाहून उषाकाकूची तर दातखीळ बसल .
5] ता या बँकेतून र कम घेऊन बाहे र पडले, परशा यां यावर नजर ठे ऊन होताच.
 येक यो य व अचूक उ र : येक 2 गुण

वभाग : ड : ग य–प य पाठ आ ण उपयोिजत लेखन (25)
न 6: आप या ग य-पाठांधारे पढ
ु ल नांची उ रे लहा.
अ) यो य पयाय नवडून कोण याह तीन नांची उ रे लहा. (3)
1) ‘शोध’ कथेत कोण या नोटे चा शोध सु होता ?
ड] पेशट
ं मल
ु ने दले या एक पया या
2) मराठ भाषेला दातां वषयी आदर नाह .’ असे लेखकाचे मत आहे, कारण .....
क] मराठ त दातांसब
ं ध
ं ी मंगल भावना य त करणारा एकह श द योग नाह .
3) आनंद िजतका सहजपणे याल ततका तो .......

Std.XII Marathi (109)[Type text] Page 5

क] सहजपणे मळतो.
 येक यो य व अचूक उ र : येक 1 गुण

न 6:ब) पढ
ु लपैक कोण याह दोन नांची येक सम
ु ारे 35/40 श दांत उ रे लहा. [2x2= 4]
1) रे शीमबंध पाठात उ ररा ी या आगमनाची वै श ये –
रे शीमबंध’ एक ल लत लेख .. लेखक य.ू म.पठाण. ]... नसगाशी असणारे सद
ुं र नाते ......
i] रा ीची नीरव शांतता .. जग साखरझोपेत .. उ ररा मल
ु ायम पावलांनी हळुवार .. अलगद ...
यांची पंदने उमटतात ..
ii] पाखरांना जाग .. कुजबज
ु .. पहाट व पाखरे यांचा संवाद .. पाखरां या आवाजाने सायल , चाफा,
बोगनवेल यांना जाग ..
असा हा अनोखा, नाजूक, तरल, आ हाददायक अनुभव.
2) वाहनांचा वेग वाढ याने शर रावर द ु प रणाम ---
लेखक ा. शवाजीराव भोसले ... अ तवेगा या आहार गेले यांची मनो वकृती प ट केल ...
i] वेळ व अंतर वाचव यासाठ वाहन .. चालत जाऊन कामे कर याने शर राची हालचाल .. अ तवेगाने
अपघाताची भीती .. मनावर ताण ..
ii] अ त वेगाने कमरे ची .. पाठ ची दख
ु णी .. अनाव यक पंदने .. डो यांवर ताण.. हे द ु प रणाम ..
3) लेखक शवराज गोल यांनी ख या आनंदाची कोणती ल णे सां गतल आहेत ?
‘आयु य .. आनंदाचा उ सव’ एक बोधन लेख. लेखक शवराज गोल.
i] मनावरचे दडपण, ताण नाह से .. मन पसासारखे हलके होते.
ii] मनातील इषा, म सर, राग – वेष नाह से होऊन मन स न ..
ह ख या आनंदाची ल णे ..
4) अनच
ु ा घर सोड यामागचा वचार ‘शोध’ या कथे या आधारे थोड यात लहा.
सु स ध लेखक व. प.ु काळे यांची वै श यपण
ू कथा .. कथाना यका अनु पाच वष तर वतं
राह याचा वचार करते ..कारण ..
i] त या मते येकजण वतं मद ू घेऊन ज माला .. तसे वतं अि त व जप याचा य नह
आव यक
ii] व:ता या वतं नजरे ने जगातील घटनांचे मू यमापन करता यावे अशी नजर तयार करता यावी
यासाठ ...
 पाठाचा यो य संदभ [ पाठाचे नाव, लेखक, थोड यात पाठची म यवत क पना,]
 आव यक ते सव मु दे आ ण वतःची भाषा, शु धलेखन यानस
ु ार येक 2 पैक गण
ु
न 6:क) पढ
ु लपैक कोण याह दोन नांची उ रे सम
ु ारे 80 /90 श दांत लहा. [2x4 = 8]
1) स दय जसं पाहणा या या ट त तसं आनंद घेणा या या व ृ ीत असतो.’ असे का
हटले आहे ?
‘आयु य .. आनंदाचा उ सव’ एक बोधन लेख. लेखक शवराज गोल. आनंद नेमका कशात आ ण
तो कसा अनभ
ु वायचा याबाबत मा मक ववेचन.

Std.XII Marathi (109)[Type text] Page 6

i] येकाची आनंद मान याची आ ण तो मळव याचा माग वेगवेगळा .. आनंदा या अनेक त हा...
ii] नाणी त कटे जमवणे, सनेमा पाहणे ..इ. अनेक आनंदाचे माग ... य ती तत या कृती’
iii] हे ल ात घेऊन या व वधतेची बज
ू राखल ..तर सम या कमी .. समाजजीवन व वधते या
रं गाने बहरे ल ... हणून ..
2) आरं भी माणसे वाहनांवर मग वाहने माणसांवर वार होतात असे का हटले आहे ?
‘वेगवशता’ .. एक मा हतीपण
ू लेख... लेखक ा. शवाजीराव भोसले ... अ तवेगा या आहार
गेले यांची मनो वकृती प ट केल ...
i]अंतर व वेळ कमी कर यासाठ गाडी आव यक .. लोक सु वातीला गाडी जपन
ू ... पढ
ु े येक
छो या कामासाठ ह ...
ii] नंतर मौजमजा हणन
ू वापर ... पण
ू पणे गाडीवर अवलंबन
ू ...
iii] नंतर सगारे टसारखे यसनच.. मनाबर ताबा रहात नाह .. गाडीचे गल
ु ाम .. वापराबाबत तारत य
नाह .. हणून हटले आहे ....
3) दातदख
ु ीमळ
ु े लेखकाचे आ याि मक त व चंतन ----
लेखक वसंत सबनीस यांचा ल लत वनोद लेख ‘दं तकथा’ ... दातदख
ु ीची के वलवाणी अव था नम
वनोद शैल त ....
i] भारतीय आ याि मक वचार .. ‘ म एक स य, संसार माया, असार .. म या .. इ.
ii] दात दख
ु तो ते हा ल यावर एका .. जग म या ह जाणीव .. दस
ु या कामात ल नाह ..
सारा संसार असार ..
iii] खा या प या या इ छा-वासना न ट .. शगदाणे दगडा माणे बेचव .. बायको- मल
ु -ं केवळ भास ..
iv] दाताचा ठणका मांड दशन करवतो .. सारे मांड म या, एक दातच स य असे वाटते..
अशा कारे .
4) ‘रे शीमबंध’ या शीषकाची समपकता --
रे शीमबंध’ एक ल लत लेख .. लेखक य.ू म.पठाण.... उ ररा ी या समयाचे चैत यमय वणन .
i] पहाटे पानांपानांतून वाहणार हरवाई .. मंद सव
ु ास .. पाखरं , झाडेवेल ं यां या ग पागो ट ..
यांचे आपसातील बंध .. यांचा तहानलेला जीव शांत केला क जणू सवा सोडतात ..
ii] हसर फुले .. सग
ु ध
ं ाची पखरण ... यांचा मोह .. जुनं नातं अस याचं जाणवतं .. तक
ु ोबा या
‘व ृ व ल आ हा सोयर ’चा मनाला अथ समजतो व जाणवतो ..
एक आ दम बंध .. यग
ु ायग
ु ाचं नातं .. न तट
ु णारे .. हणन
ू ‘रे शीमबंध’ .
 या माणे पाठचा संदभ व उ राचा यो य समारोप. आ ण
 आव यक ते सव मु दे , यो य वतःची भाषा, शु ध लेखन, या सवा आधारे येक
4 पैक गण
ु .
न 7 : प य पाठां या आधारे पढ
ु ल नांची उ रे लहा.
अ) यो य पयाय नवडून कोणतीह दोन उ रे लहा. [2x1=2]
1) कवी बोरकरांनी व णलेल ‘...कोमल पाचच
ू ी शेते’ हणजे .....

Std.XII Marathi (109)[Type text] Page 7

ड] शेतातील पके
2) सरु े श भट ल खत ‘रं ग माझा वेगळा’ ह एक .....
ब] गज़ल आहे .
 येक यो य व अचूक उ र : येक 1गुण

न 7. ब) कोण याह दोन नांची उ रे सम
ु ारे 35/40 श दांत लहा. [2x 2 =4 ]
1) कव य ी हरा बनसोडे यांना ीम ये जाणवलेले बदल ----
‘आरशातील ी’ हरा बनसोडे यांची क वता .... ी या ि थ यंतराचे वणन ...
आरशातील ‘ती’ ... आज या ‘ती’चेच पव
ू प .. ते प बदल जाणवन
ू दे ते .. पव
ू चे आपले
व नील, येयवेडे प .. आज मा संसारातील जबाबदा या .. पारं पा रक ी वाचे ओझे यात
आपला वतःचा आनंद वसरल ... ि थत झाल ..
अशा रतीने ‘ती’ या’ ि थ यंतराचे वणन ...
2) ‘रोज मातीत’ या क वतेतील शेतकर ी कोणकोणती कामे करते ?
कव य ी क पना दध
ु ाळ यांची क वता ‘ रोज मातीत’ .. शेतकर ी या जीवनाचे वणन ..
सर वा यात कांदे, ऊस, लावते. का या आईला हरवं ग दते. खोल व हर चं पाणी शदते ...
झडू तोडते .. या या माळा घरादाराला लावते... घर सजवते ..
अशी संसारासाठ उ हाता हात सतत राबते.
3) कवी बा. भ. बोरकर आषाढ घनांना थांबायला सांगत आहे कारण ..
नसग कवी बा. भ. बोरकर .. ‘ रे थांब जरा आषाढ घना’.. आषाढातील नसगाचे र य वणन .
हरवीगार शेत,े इं नीळ वेळू, केवडा चाफा,जाई जई
ु .. ह सव आषाढातील पावसाचीच दया .. घन
थांबला तर आकाशातन
ू सोनेर करणे .. मग हे नसग स दय अनभ
ु वता येईल... हणून ..
4) ‘रं गन
ु ी रंगात सा या रं ग माझा वेगळा’ असे कवी हणतात ---
सरु े श भट यांची गजल ‘ रं ग माझा वेगळा’
कवी सव रं गात मसळून .. सव सामािजक, भाव नक ना यात गत
ुं तात ... तर ह आपले
यि तम व वेगळे आहे .. अनोखे आहे .... असे सांगायचे आहे हणून ..
 क वतेचा यो य संदभ [क वतेचे नाव, कवी, थोड यात म यवत क पना,]
 आव यक ते सव मु दे आ ण वतःची भाषा, शु धलेखन यानस
ु ार येक 2 पैक गण
ु

न 7 क) पढ
ु लपैक एका नाचे उ र सम
ु ारे 70/75 श दांत लहा. [1x4= 4]
1) संदभासह अथ प ट करा. –
उघड गगन ....... कोव या न या हळद ु या उ हा
नसग कवी बा. भ. बोरकर .. ‘ रे थांब जरा आषाढ घना’.. आषाढातील नसगाचे र य वणन ....
आषाढ घना या दयेने नसगात व वध कारचे स दय .... पाचूसारखी शेत,े गं धत केवडा, चाफा,
लाजर जाईजुई ... पा यातील मासो या इ. नसगाची र य पे .. पण संतत पाऊसधारांनी ते
अनभ
ु वता येत नाह .... या घनाने थांबावे, सय
ू ाचे घर मोकळे करावे ... सोनेर ऊन येईल ...

Std.XII Marathi (109)[Type text] Page 8

आषाढ मेघांचीच ह जाद ू .... नसगावर ती सोनेर करणे वाहू दे त.
क वतेत नसग वणनात मानवी भावभावना ... यामळ
ु े वातावरण चैत यमय व मधरु .
3) पढ
ु ल का यपं तीचा संदभासह आशय प ट करा.
‘नाह बेणं ग मन दाबते, बाई दाबते
कां याकां यानी संसार सांधते बाई सांधते
कव य ी क पना दध
ु ाळ यांची क वता ‘ रोज मातीत’ .. शेतकर ी या क टमय जीवनाचे
वणन ..
शेतकर रा ं दवस काम ... आप या संसारासाठ हे क ट ..शेतात बयाणं दाबते .. तसे
मनह दाबते .. मनातील इ छा दाबते. उसा या कां याकां या जोडत सर त लावते ... तसा आपला
संसार सांधते. .. आपले घर - संसार यापढ
ु े आप या इ छा सख
ु यांना मह व दे त नाह .
‘ मन दाबते’, ‘संसार सांधते’ श द योजनेमळ
ु े या ीचे समपण जाणवते.
 या माणे क वतेचा संदभ व उ राचा यो य समारोप. आ ण
 आव यक ते सव मु दे , यो य वतःची भाषा, शु ध लेखन, या सवा आधारे येक
4 पैक गण
ु

******************

Std.XII Marathi (109)[Type text] Page 9