CBSE Class 12 Sample Paper 2023 Solution Sanskrit Core

आदर्शप्रश्नपत्रम् 2022-2023
सं स्कृ तम् (के न्द्रिकम्)
Sanskrit Core (322)
कक्षा – XII
समयः – होरात्रयम् अङ्कयोजना उत्तरसङ्के ताश्च पूर्ाशङ्काः – 80

अवधातव्यम् -
1. अङ्कयोजनायां प्रदत्तानन उत्तरान्द्रर् ननदर्ाशत्मकानन सन्ति। प्रदत्तानन उत्तरान्द्रर् अनतररच्यानप सन्दर्ाशनस
ु ारम् अन्यानन
उत्तरान्द्रर् र्नवतुम् अहशन्ति।
2. आिररकनवकल्पात्मके षु प्रश्नेषु यद्यनप स्पष्टतया ननदेर्ः दत्तः अन्ति यत् के वलं प्रश्नद्वयम् अथवा प्रश्नत्रयम्

इत्यानदकम् उत्तरं दातव्यं तथानप यनद छात्रः अनतररक्त-प्रश्नानाम् उत्तरान्द्रर् न्द्रलखनत तनहश छात्रनहताय ननर्शयः
कत्तशव्यः । यथा न्द्रित्रवर्शने पञ्चवाक्यानां लेखनम् अर्ीष्टं परं छात्रः यनद सप्तवाक्यानन न्द्रलखनत तनहश तत्र के वलं
प्रथम-पञ्चवाक्यानां न अनपतु यानन वाक्यानन उत्तमानन सन्ति तेषां मूल्याङ्कनं करर्ीयम्।
3. अनुच्छेदे श्लोके नाट्ांर्े वा पृष्टाः प्रश्नाः अवबोधात्मकाः सन्ति। अतः नवद्यान्द्रथन
श ः एतेषु प्रदत्तर्ब्दानां स्थाने
समर्ाव-पयाशयवाचि-र्ब्दानां प्रयोगं कतुुं र्क्नुवन्ति। तदथशम् अङ्काः देयाः । यनद नवद्यान्द्रथनश ः उत्तरलेखन-समये
समुन्द्रितानां नवर्क्तीनां विनानां ि प्रयोगं न कु वशन्ति तनहश अंर्तः अङ्काः कतशनीयाः न तु सम्पूर्ाशङ्काः ।
4. त्रुनिपूर्शवतशन्यै व्याकरर्ात्मक-प्रयोगाय ि अनुपाततः अङ्काः कतशनीयाः न तु सम्पूर्ाशङ्काः ।

5. आं न्द्रर्क-दृष्ट्या समुन्द्रितेभ्यः उत्तरेभ्यः अनप अङ्काः देयाः ।

6. रिनात्मक-काये वाक्यरिना प्रमुखा न तु वाक्यसौन्दयश-तत्त्वम्। अतः आं न्द्रर्कवाक्यर्ुद्धये अनप अङ्काः देयाः ।

खण्डः – क
अपनित – अवबोधनम् - 10 अङ्काः
1. अधोन्द्रलन्द्रखतं गद्यांर्ं पनित्वा प्रदत्तप्रश्नानामुत्तरान्द्रर् सं स्कृ तेन न्द्रलखत - 10
(अ) एकपदे न उत्तरत - के वलं प्रश्नद्वयम् 1×2=2
(i) योगदर्शनस्य
(ii) महर्शिः पतञ्जच िः
(iii) अष्ट
(आ) पूर्शवाक्येन उत्तरत - के वलं प्रश्नद्वयम् 2×2=4
(i) योगस्य परिभा्ा अस्ति – “योगिः चित्तवृरत्तरनिोधिः ” |
(ii) अस्माचभिः जीवने सदा योगिः सेवनीयिः यतिः योगेन जीवने नीिोगता आयारत |

Page 1 of 7

(iii) योगस्य अष्ट अङ्गारन भवस्ति–यम-रनयम-आसन-प्राणायाम-प्रत्याहाि-धािणा-ध्यान-
समाधयिः िेरत।

(इ) अनुच्छेदस्य (नद्वनत्रर्ब्दात्मकं ) समुन्द्रितं र्ीषशकं न्द्रलखत। 1×1=1
योगदर्शनम्, योगदर्शनस्य महत्त्वम्, योगिः चित्तवृरत्तरनिोधिः
(अन्ये अनप उन्द्रितर्ीषशका: र्नवतुम् अहशन्ति।)

(ई) यथाननदे र्म् उत्तरत- के वलं प्रश्नत्रयम् 1×3=3
(i) (क) आरवभाशविः
(ii) (घ) अरतप्रािीनम्
(iii) (ख) भवरत
(iv) (ग) दर्शनम्
खण्डः – ख
रिनात्मक–कायशम् - 15 अङ्काः
2. र्वान् / र्वती िाघविः / र्ािा। र्ैन्द्रक्षक - भ्रमर् - दले समावेर्ाय प्रधानािायाुं प्रनत न्द्रलन्द्रखते ½×10=5
आवेदन पत्रे ररक्तस्थानानन मञ्जष
ू ातः न्द्रित्वा, पूरनयत्वा ि पुनः पत्रं न्द्रलखत –

सेवायाम्
(i) प्रधानािायाशः
राजकीयसवोदयसहन्द्रर्क्षानवद्यालयः , दन्द्रक्षर्-नदल्ली
नवषयः - (ii) र्ैन्द्रक्षकभ्रमर्दले समावेर्ाय ननवेदनम्।

मान्याः !

सादरं (iii) ननवेदनीयम् अन्ति यद् अहम् एतन्तिन् (iv) नवद्यालये एकादश्ां कक्षायाम् ‘अ’ वगे पिानम।
एवं मया श्रूयते यद् आगानमनन र्ीतकाले अिाकं नवद्यालयात् नकमनप (v) र्ैन्द्रक्षभ्रमर्दलं नैनीतालं
गनमष्यनत। नूतन-स्थलानां दर्शने, नूतन-तथ्यानां ज्ञानाजशने ि मम (vi) महती अन्द्रर्रुन्द्रिः । अतः अहम् अनप
(vii) अनेन दलेन सह गिुम् इच्छानम। एतदथुं मया माता-नपतृभ्याम् (viii) अनुमनतः अनप प्राप्ता। साग्रहं
(ix) प्राथशयानम यद् एतदथशम् अनुमनतं प्रदाय (x) कृ ताथीकरर्ीयः अयं जनः ।

सधन्यवादम्,

र्वतां न्द्रर्ष्यः / न्द्रर्ष्या,
राघवः / र्ािा
3. मञ्जष
ू ाप्रदत्त-पदसहायतया अधोन्द्रलन्द्रखतां कथां पूरयत - ½×10=5
एकदा र्गवान् बुद्धः राजमागे गच्छन् अपश्त् यत् सरोवरतिे कश्िन न्द्रर्क्षुः स्नात्वा र्ूयो-र्ूयः हिौ सं योज्य
षनिर्ः प्रर्मनत ि। बुद्धः तमुपगम्य अपृच्छत् – महार्य ! नकं र्वान् जानानत यत् नदग्भ्यः प्रर्ामननवेदनस्य

Page 2 of 7

कः अन्द्रर्प्रायः अन्ति? न्द्रर्क्षुः उदतरत् - र्गवन् ! नाहं जाने अस्य अन्द्रर्प्रायम्। कृ पया र्वान् एव
अन्द्रर्ज्ञापयतु। बुद्धः अकथयत् – पूवनश दन्द्रर् कृ तः नमस्कारः तु मातानपतृभ्यां गृहस्वानमने ि र्वनत।
दन्द्रक्षर्नदक् आिायाशय, पन्तश्िमनदक् स्त्रीपुत्रानदभ्यः , उत्तरनदक् ि नमत्रादीनां कृ ते र्वनत। एवमेव ऊर्ध्शनदक्
श्रमर्ब्राह्मर्ेभ्यः अधोनदक् ि सेवके भ्यः र्वनत। इदं श्रुत्वा न्द्रर्क्षुः अब्रवीत् – सेवके भ्यः नकमथुं प्रर्ामः ? वयं
तु श्रेष्ाः अतः सेवकाः एव अिान्नमेयुः । तदा तथागतः अकथयत् – सेवकाः अनप अिद्वत् मनुष्याः सन्ति।
तान् प्रनत प्रर्ामः अित्सस्नेहं वात्सल्यं सौहादशञ्च सूियनत।

अथवा
अधोच चितसं वादे रिक्तस्थानारन पूियिु। 1×5=5
िमा - तव रवद्या यिः कु त्र अस्ति ?
गीता - मम नवद्यालयः नदल्ली नगरेऽन्ति।
िमा - रकं तव रवद्या ये पुिका यिः अरप अस्ति?
गीता - आम्, मम नवद्यालये एकः वृहद् पुिकालयोऽन्ति।
िमा - त्वं प्ररतरदनं पुिका यं गच्छचस?
गीता - अहं यदा-कदा पुिकालयं गच्छानम।
िमा - त्वं तत्र समािािपत्राचण अरप पठचस?
गीता – आम्, अहं समािािपत्राचण पिानम।
िमा - रकं तत्र परत्रकािः अरप भवस्ति?
गीता - आम्, तत्र कान्द्रश्चत् पनत्रकाः अनप आगच्छन्ति।
4. ननम्नन्द्रलन्द्रखतवाक्येषु के षाञ्चन पञ्चवाक्यानां सं स्कृ तेन अनुवादं कु रुत – 1×5=5
1. नकं त्वं तत्र न अगच्छः /गतवान्।
2. राजा प्रजायाः रक्षाम् अकरोत्।/ राजा प्रजाम्/ प्रजाः अरक्षत्।
3. र्ारतदेर्े सवेषां समानरूपेर् नवकासः र्वेत।्
4. पन्द्रक्षर्ः वृक्षे वसन्ति।
5. पृन्द्रथवी सववः रत्ैः युक्ता अन्ति।
6. छात्रार्ां प्रनतवषुं र्ैक्षन्द्रर्की यात्रा र्वनत।

खण्डः - ग
अनुप्रयुक्तव्याकरर्म् 20 अङ्काः
5. अधोन्द्रलन्द्रखतवाक्येषु रेखानङ्कतपदानां सन्तधं सन्तधच्छे दं वा कृ त्वा न्द्रलखत- 1×6=6
(के वलं प्रश्नषि् कम्)
(i) सत्यात्+न
(ii) इत्युक्‍तत्वा
(iii) तदुत्सङ्गे

Page 3 of 7

(iv) र्ब्दो मे
(v) व्यवच्छे त्सीः
(vi) सं न्यान्द्रसना+उक्‍ततम्
(vii) पुनः +आयास्यानम

6. अधोन्द्रलन्द्रखत-वाक्येषु रेखानङ्कतपदानां समुन्द्रितं समिपदं नवग्रहवाक्यं वा प्रदत्तनवकल्पेभ्यः 1×5=5
न्द्रित्वा न्द्रलखत – (के वलं प्रश्नपञ्चकम्)
(i) (घ) सवशनवद्याननष्णाता
(ii) (क) समानः पनतः यस्याः सा
(iii) (ग) क्रोधेन सनहतम्
(iv) (क) न अवद्यानन
(v) (क) यथेच्छम्
(vi) (घ) कामक्रोधलोर्ान्

7. अधोन्द्रलन्द्रखत-वाक्येषु रेखानङ्कतपदानां समुन्द्रितं सं योन्द्रजतं नवभान्द्रजतं वा प्रकृ नतं प्रत्ययं 1x6=6
प्रदत्तनवकल्पेभ्यः न्द्रिनुत – (के वलं प्रश्नषट्कम्)
(i) (क) अन्द्रर्+धा+क्‍तत
(ii) (घ) ननर्+ईक्ष्+र्ानि्
(iii) (घ) सेवनीयानन
(iv) (ग) बल+मतुप्
(v) (ख) सं न्यासी
(vi) (क) व्यवन्तस्थता
(vii) (घ) पुत्रवत्+ङीप्
8. कोष्कप्रदत्तपदै ः सह समुन्द्रितां नवर्नक्तं प्रयुज्य ररक्तस्थानपूनतुं कृ त्वा न्द्रलखत – 1×3=3
(के वलं प्रश्नत्रयम्)
(i) (ख) स्वाध्यायात्
(ii) (ख) र्क्रेर्
(iii) (ग) नदवङ्गते
(iv) (क) क्षर्ात्
खण्डः – घ र्ाग - I
पनितावबोधनम् 25 अङ्काः

9. अधोन्द्रलन्द्रखतं गद्यांर्ं पनित्वा तदाधाररतान् प्रश्नान् यथाननदे र्ं सं स्कृ तेन उत्तरत - 5
अ. एकपदे न उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1

Page 4 of 7

(i) वनम्
(ii) वत्सिाजस्य
(iii) मिकम्
आ. पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) िाजा भोजवधं ज्ञात्वा तं पृष्टवान्-वत्सिाज! िड्गप्रहािसमये तेन रकमुक्तम्?
(ii) वैिाग्यमापन्नो वत्सिाजिः तं न हतवान्, अरपतु गृहमागत्य भोजं गृहाभ्यििे भूमौ
रनचिप्य ििि।
(iii) वत्सिाजिः िाजाज्ञा पा नीयैवरे त मत्वा तूष्ीं बभूव।
इ. यथाननदेर्म् उत्तरत - (के वलं प्रश्नितुष्टयम्) 1×2=2
(i) वैिाग्यमापन्नः
(ii) िाजा
(iii) भोजाय

10. अधोन्द्रलन्द्रखतं पद्यांर्ं पनित्वा तदाधाररतान् प्रश्नान् यथाननदे र्ं सं स्कृ तेन उत्तरत - 5
अ. एकपदे न उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) रवद्यावताम्
(ii) बुधाः
(iii) जगत्याम्

आ. पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) रूपवताम् अपेक्षया बुधाः नवद्यामानं लर्ि।
(ii) रूपं प्रचसद्धं न रवद्यावतां एव विुतः रूपं बुधाः आहः ?
(iii) जनािः रवद्यया मानं लर्िे।

इ. यथाननदेर्म् उत्तरत - (के वलं प्रश्नितुष्टयम्) 1×2=2
(i) बुधाः
(ii) जगत्याम्
(iii) बुधाः
11. अधोन्द्रलन्द्रखतं नाट्ांर्ं पनित्वा तदाधाररतान् प्रश्नान् यथाननदे र्ं सं स्कृ तेन उत्तरत - 5
अ. एकपदे न उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) परिष्कृ तपािदभस्म
(ii) गूढििम्
(iii) रात्रौ

आ. पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) सं न्यासी दौवाररकस्य कर्े कथयनत यत् यरद त्वं मां प्ररवर्िं न प्ररतरुन्ेिः तदधुनैव

Page 5 of 7

परिष्कृ तपािदभस्म तुभ्यं दद्याम् यथा त्वं गुञ्जामात्रेणारप द्वापञ्चार्त्सं ख्याकतु ापरिरमतं
ताम्रं सुवणं रवधातुं र्क्नुयािः ।
(ii) उत्कोि ोभेन स्वारमनं वञ्चरयत्वा आत्मानम् अन्तमचस पातयस्ति ते नीिाः र्वन्ति।
(iii) दौवाररकः (साक्षेपम्) कथयनत यत् कोऽरप कथं न प्ररवर्रत? परिचिता वा,
प्राप्तपरिियपत्रा वा, आहूता वा प्ररवर्स्ति, न तु ये के ऽरप समागता भवादृर्ािः ।
इ. यथाननदेर्म् उत्तरत - (के वलं प्रश्नितुष्टयम्) 1×2=2
(i) सं न्यान्द्रसने
(ii) त्वम्
(iii) रात्रौ
12. अधोन्द्रलन्द्रखतस्य पद्यस्य र्ावाथुं मञ्जष
ू ाप्रदत्तपदै ः पूरनयत्वा पुनः न्द्रलखत – 1×3=3
असौ मया हतिः र्त्रुहशरनष्ये िापिानरप।
ईश्विोऽहमहं भोगी चसद्धोऽहं ब वान् सुिी॥
र्ावाथशः –
अहम् एनं र्त्रुं (i) मारितवान्, अन्यान् र्त्रून् अरप मािरयष्यारम। अहं सवशसमथशिः ,
(ii) भोग्यसामग्रीयुक्तिः सवं साधरयतुं (iii) समथशिः , र्रक्तर्ा ी, प्रसन्निः , सुरवधासम्पन्निः ि अस्तस्म
(इरत अज्ञानमोरहतैिः कथ्यते।)
अथवा
प्रदत्ते र्ावाथशत्रयात् र्ुद्धं र्ावाथुं न्द्रित्वा न्द्रलखत- 1×3=3
(क) (iii) दुष्टानां प्रयासः सुविनं त्यक्‍तत्वा दोषेषु/व्यसनेषु र्वनत।
(ख) (i) ज्येष्ठ पाण्डु पुत्रस्य ईदृर्ी एव रविािधािा।
(ग) (iii) र्ास्त्रार्ां ज्ञानं सवेषां लोिनं र्वनत।

13. अधोन्द्रलन्द्रखत- श्लोकस्य प्रदत्ते अन्वये ररक्तस्थानपूनतुं कु रुत – 1×3=3
आकािसदृर्प्रज्ञिः प्रज्ञया सदृर्ागमिः ।
आगमैिः सदृर्ािम्भ आिम्भसदृर्ोदयिः ॥
अन्वयः –
(रद ीपिः ) (i) आकािसदृर्प्रज्ञिः प्रज्ञया सदृर्ागम: (ii) आगमैिः सदृर्ािम्भिः (iii) आिम्भसदृर्िः
उदयिः (ि आसीत्)।
14. ‘क’ िम्भस्य वाक्यांर्स्य ‘ख’ िम्भस्य वाक्यांर्न
े सह मेलनं कु रुत - ½×4=2
‘क’ िम्भः ‘ख’ िम्भः
(i) वेदमनूच्यािायशिः (घ) अिेवाचसनमनुर्ास्ति।
(ii) यान्यनवद्यारन कमाशचण (ग) तारन सेरवतव्यारन।
(iii) आिायाशय रप्रयं धनमाहृत्य (क) प्रजातिुं मा व्यवच्छे त्सीिः ।
(iv) यरद ते कमशरवचिरकत्सा वा (ख) वृत्तरवचिरकत्सा वा स्यात्।

Page 6 of 7

15. अधोन्द्रलन्द्रखतेषु वाक्येषु रेखानङ्कतपदानां प्रसं गनुसारं र्ुद्धम् उत्तरं न्द्रित्वा न्द्रलखत – ½×4=2
(i) नमतर्ानषर्ाम् - अल्पभार्णाम्
(ii) वाधशके - जिायाम्
(iii) र्ूत्यथुं - कल्याणाथशम्
(iv) वहामः - पा यामिः
(v) पुिस्काि-भाजनारन - पात्राचण
खण्डः – घ र्ागः - ii
सामान्यसं स्कृ तसानहत्यस्य सामान्यः पररियः 10 अङ्काः
16. समुन्द्रितस्य रिनायाः कवेः वा अन्द्रर्धानं न्द्रलखत- (के वलं प्रश्नत्रयम् ) 1×3=3
(i) र्ोजप्रबध: इनत ग्रन्थात्
(ii) न्द्रर्वराजनवजयम्
(iii) श्रीमद्भगवद्गीता इनत ग्रन्थात्
(iv) महाकनव: कान्द्रलदास:
17. गद्य-पद्य-िम्पूकाव्यस्य ि नवधानां समुन्द्रितं वैन्द्रर्ष्ट्यं न्द्रित्वा- (के वलं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3

(i) पद्यकाव्यस्य
(ii) गद्यकाव्यम्
(iii) गेयता
(iv) गद्यपद्यमयम्
18. नाट्तत्त्वानामाधारेर् प्रश्नानाम् उत्तरं न्द्रलखत- (के वलं प्रश्नितुष्टयम्) 1×4=4
‘क’र्ागः ‘ख’र्ागः
(i) काव्ये्ु िम्यम् नािकम्
(ii) अन्द्रर्ज्ञानर्ाकुं तलम् काच दासस्य प्रन्द्रसद्धा रिना
(iii) नाट्यर्ास्त्रस्य कताश र्रतमुननः
(iv) मुद्राराक्षसम् िाजनैरतकं नाटकम्

-----------******** ------------***************------------------********-----------

Page 7 of 7