CBSE Class 12 Sample Paper 2023 Solution Sanskrit Elective

कक्षा – द्वादशी
सं स्कृ तम् (ऐच्छिकम्, कोड सं .-022)
अङ्कयोजना उत्तरसङ्केताश्च
समयः – होरात्रयम् पूर्ााङ्काः – 80

अवधातव्यम् -
1. अस्याम् अङ्कयोजनायां प्रदत्तानन उत्तराणर् ननदशाात्मकानन सच्छि। प्रदत्तानन उत्तराणर् अनतररच्यानप सन्दर्ाानुसारम्

अन्यानन उत्तराणर् र्नवतुम् अहाच्छि।
2. यनद छात्रः अनतररक्त-प्रश्नानाम् उत्तराणर् णिखनत तनहा छात्रनहताय यत्र अणधकाः अङ्काः दातुं शक्यिे तादृशानां

प्रश्नानां मूल्याङ्कनं करर्ीयम्। यथा णित्रवर्ाने पञ्चवाक्यानां िेखनम् अर्ीष्टं परं छात्रः यनद सप्तवाक्यानन
णिखनत तनहा तत्र के विं प्रथम-पञ्चवाक्यानां न अनपतु यानन वाक्यानन उत्तमानन, तेषां मूल्याङ्कनं करर्ीयम्।
3. अनुिेदे श्लोके वा आधाररताः प्रश्नाः अवबोधात्मकाः सच्छि। अतः नवद्याणथानः अनुिेदे प्रदत्तशब्दानां स्थाने

समर्ाव-पयाायवाणि-शब्दानां प्रयोगं कतुुं शक्नुवच्छि। तदथाम् अङ्काः देयाः । यनद नवद्याणथानः उत्तरदान-समये
समुणितानां नवर्क्तीनां विनानां प्रयोगं न कु वाच्छि तनहा अंशतः अङ्काः कतानीयाः न तु सम्पूर्ााङ्काः ।
4. त्रुनिपूर्ावतान्यै व्याकरर्ात्मक-प्रयोगाय ि अनुपाततः अङ्काः कतानीयाः न तु सम्पूर्ााङ्काः ।

5. आं णशक-दृष्ट्या समुणितेभ्यः उत्तरेभ्यः अनप अङ्काः देयाः ।

6. ‘ख’ खण्डे (रिनात्मक-काये) वाक्यरिना प्रमुखा न तु वाक्यसौन्दया-तत्त्वम्। अतः आं णशकवाक्यशुद्धये अनप

अङ्काः देयाः ।
7. प्रश्नननमाार्स्य प्रश्ने ½ अङ्कः वाक्यिेखनाय अच्छि, ½ अङ्कश्च प्रश्नवािकणिह्नाय। परं सम्यक् -प्रश्नननमाार्ं
तदा एव प्रश्नवािकणिह्नस्य कृ ते अङ्काः प्रदे याः ।)

खण्डः - ‘क’
अपनित-अवबोधनम् 10 अङ्काः
1. अपनितगद्यांशाधाररतानन प्रश्नोत्तराणर् –
(अ) एकपदे न उत्तरत- (के विं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2

(क) स्वदेशम्
(ख) व्यवहारज्ञानम्

Page 1 of 8

(ग) कान्यकु ब्जम् (कन्नौजम्)
(आ) पूर्ावाक्येन उत्तरत- (के विं प्रश्नद्वयम्)
2×2=4
(क) ित्वारो जनाः नवद्योपाजानाय देशािरं गिुम् इिच्छि स्म।
(ख) जनाः कान्यकु ब्जे द्वादशवषााणर् यावत् अधीतविः ।
(ग) शास्त्रेषु कु शिाः अनप िोकािारनववणजाताः जनाः हास्यतां याच्छि।
अथवा
शास्त्रेषु कु शिाः अनप व्यवहारज्ञानं नवना जनाः हास्यतां याच्छि।
(इ) व्यवहारज्ञानं नूनमावश्यकम् / व्यवहारज्ञानं नवना शास्त्रज्ञानं हास्यकारर्मेव
1
अथवा अन्यत् नकमनप समुणितं शीषाकं छात्राः िेणखतुं शक्नुवच्छि।
(ई) ननदे शानुसारम् उणितम् उत्तरं णित्वा णिखत- (के विं प्रश्नत्रयम्) 1×3= 3

(क) (ii) याच्छि
(ख) (iii) पारङ्गताः
(ग) (i) शास्त्रज्ञानम्
(घ) (iv) ितुनमात्रेभ्यः

खण्डः - ‘ख’
रिनात्मक–कायाम् 10 अङ्काः
2. र्वान् र्वती वा गङ्गिोकनगरे वसनत। णसनिम–प्रदे शस्य प्राकृ नतकसौन्दयुं सम्पदां ि वर्ायन्/ 1×5=5
वर्ायिी नदल्लीवाणसनं स्वनमत्रं प्रनत मञ्जष
ू ायां प्रदत्तसङ्केतानां सहायतया पत्रमेकं णिखत।
छात्राः पूर्ुं पत्रं िेणखष्यच्छि। शुद्धपत्राय पूर्ााङ्काः प्रदेयाः । व्याकरर्सम्बद्ध–दोषेभ्यः
आं णशकरूपेर्ैव अङ्काः कतानीयाः न तु पूर्ााः ।
अथवा
स्वनवद्याियस्य प्रधानािायुं प्रनत पत्रं णिणखत्वा ननवेदयतु यत् पुिकािये सं स्कृ तिात्रेभ्यः
अनतररक्तपिनाय सं स्कृ तबािसानहत्यस्य िघुकथापुिकानां ि व्यवस्थां कारयतु।

3. प्रदत्ततथ्यानां सहातया अधोणिणखतं नवषयम् अणधकृ त्य सं स्कृ तेन अनुिेदं णिखत – 5
नवषयम् आधृत्य छात्राः सरिम् अनुिेदं िेणखष्यच्छि। नवषयसम्बद्धतायै 2½ अङ्काः
र्ानषकशुद्धतायै ि 2½ अङ्काः दातव्याः ।

Page 2 of 8

अथवा
नहन्दीर्ाषया आङ्ग्लर्ाषया वा णिणखतवाक्येषु के षाञ्चन पञ्चवाक्यानां सं स्कृ तेन अनुवादं 1×5=5
कु रुत।
1. कम्पमानेभ्यः वृक्षेभ्यः पत्राणर् पतच्छि।
2. सं स्कृ तर्ाषा सवाासां र्ाषार्ां जननी अच्छि।
3. रामायर्ं महार्ारतं ि र्ारतीयसानहत्यस्य मूिस्रोतसी िः ।
4. र्ारतस्य पुण्यर्ूमौ एव वेदानाम् आनवर्ाावः अर्वत्।
5. वयं नदीः रक्षेम।/अस्माणर्ः नद्यः रक्षर्ीयाः ।
6. यूयं नवद्याियं कदा गनमष्यथ?
7. सवे सुणखनः ननरामयाः ि र्विु।
(अनुवादे छात्राः पयाायपदानामनप प्रयोगं कतुुं शक्नुवच्छि णर्न्नप्रकारेर्ानप शुद्धवाक्येभ्यः पूर्ााः
अङ्काः प्रदेयाः )

खण्डः - ‘ग’
अनुप्रयुक्त–व्याकरर्म् 15 अङ्काः
4. अधोणिणखतवाक्येषु रेखानङ्कतपदानां सच्छधं सच्छधिे दं वा कृ त्वा णिखत। (के विं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(क) तपनत + आवरर्ाय
(ख) मध्येिरो र्वतु
(ग) सं + ियः / सम् + ियः
(घ) अग्रेऽकथयत्

5. रेखानङ्कतपदानां प्रकृ नतप्रत्ययौ सं योज्य नवर्ज्य वा उणितम् उत्तरं णित्वा णिखत। 1×3=3
(के विं प्रश्नत्रयम्)
(क) (iv) वि् +क्तवतु
(ख) (i) मृण्मये
(ग) (ii) महत् + ङ्गीप्
(घ) (iii) अणर्घ्ननिः

Page 3 of 8

6. मञ्जष
ू ायां प्रदत्तैः समुणितैः अव्ययपदै ः ररक्तस्थानानन पूरनयत्वा वाक्यानन णिखत। 1×3=3
(के विं प्रश्नत्रयम्)
(क) अद्य कक्षा नवशेषरूपेर् सुसच्छिता अच्छि।
(ख) पुत्तणिकायाः विनं श्रुत्वा राजा तूष्णीम् आसीत्।
(ग) िब्धानप खिु दुः खेन पररपाल्यते।
(घ) पुत्र! णिरं जीव।

7. कोष्ठके प्रदत्तशब्देषु समुणितां नवर्नक्तं प्रयुज्य वाक्येषु ररक्तस्थानानन पूरयत। 1×3=3
(के विं प्रश्नत्रयम्)
(क) पवातश्रेर्ीम् /पवातश्रेर्ीः
(ख) णििया
(ग) राज्ञे
(घ) राजविनम्
8. अधोणिणखतवाक्येषु रेखानङ्कतपदानां समुणितं नवग्रहं समासं वा णित्वा णिखिु। 1×3=3
(के विं प्रश्नत्रयम्)
(क) (iii) समाप्ता नवद्या येन, तेन
(ख) (i) नवनयेन णशणशरः
(ग) (ii) सनविरम्
(घ) (iv) दीघाावकाशम्

खण्डः - (घ)
(i) पनितावबोधनम् 25 अङ्काः

9. पनित–गद्यांशाधाररतानन प्रश्नोत्तराणर् – 5
(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) पत्रम्
(ii) पवातश्रेर्ीरुपयुापरर
(iii) णशववीरस्य

Page 4 of 8

(आ) पूर्ावाक्येन उत्तरत – (के विं प्रश्नद्वयम् ) 1×2=2
(i) सैननकस्य ििाि–कपोिौ दूरागमनायासवशेन सूक्ष्म–मौनक्तक–पििेनेव
स्वेदनबन्दु–व्रजेन आिानदतौ आिाम्।
(ii) गौरो युवा सैननकः षोडशवषादेशीय आसीत्।
(iii) सैननकस्य कपोिपािी श्याम–श्यामैगि
ुा –गुिैः कु णञ्चत–कु णञ्चतैः कि–किापैः
कमनीये िः ।
1×2=2
(इ) ननदे शानुसारम् उत्तरत – (के विं प्रश्नद्वयम्)
(i) गौरो युवा
(ii) युवा
(iii) हयेन

10. पनित–पद्यांशाधाररतानन प्रश्नोत्तराणर् - 5
(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) नृपः
(ii) अणर्नन्द्यसत्त्वौ
(iii) गुरुप्रदेयात्

(आ) पूर्ावाक्येन उत्तरत – (के विं प्रश्नद्वयम् ) 1×2=2
(i) रघु–कौत्सौ साके तननवाणसनः जनस्य अणर्नन्दनीयौ अर्वताम्।
(ii) नृपः कौत्साय अणथाकामादणधकं धनम् अयित्।
(iii) अथी ननः स्पृहः आसीत्।
(इ) ननदे शानुसारम् उत्तरत – (के विं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(i) अर्ूताम्
(ii) अणथाकामादणधकप्रदः
(iii) साके तननवाणसनः

11. पनित–नाट्ांशाधाररतानन प्रश्नोत्तराणर् – 5
(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) अनतजवेन

Page 5 of 8

(ii) वत्सस्य
(iii) अश्वः
(आ) पूर्ावाक्येन उत्तरत – ( के विं प्रश्नद्वयम् ) 1×2=2

(i) अरण्यगर्ारूपािापैः
(ii) प्रत्येकं शतसङ्ख्ाः कवणिनो दच्छण्डनो ननषनङ्गर्श्च अश्वस्य रणक्षतारः आसन्।
(iii) िवं पश्यिी कौशल्या वणञ्चता इव अर्वत्।
(इ) ननदे शानुसारम् उत्तरत – (के विं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2

(i) अश्वः
(ii) आश्वमेणधकः
(iii) मूखााः

12. अधोणिणखतवाक्येषु रेखानङ्कतपदानन आधृत्य प्रश्नननमाार्ं कु रुत – (के विं प्रश्नितुष्टयम्) 1×4=4
(क) नकम् ईशावस्यम् अच्छि?
(ख) कया अमृतम् अश्नुते?
(ग) का अतीव उपयोनगनी अच्छि?
(घ) कस्मात् अनुत्तमः सुखिार्ः र्वनत?
(ङ्ग) कच्छस्मन् योगस्य उपयोगः वताते?

13. अधोणिणखतस्य श्लोकस्य अन्वयं णिखत। 3
अन्वयः – श्रेष्ठः यत् यत् आिरनत इतरः जनः तत् तत् एव (आिरनत)। सः यत् प्रमार्ं कु रुते
िोकः तत् अनुवताते।

14. अधोणिणखतस्य श्लोकस्य र्ावाथुं सं स्कृ तर्ाषया णिखत। 3
छात्राः श्लोकस्य र्ावाथुं सं स्कृ तेन स्वयं िेणखष्यच्छि। समुणितर्ावाथााय पूर्ााः अङ्काः प्रदेयाः ।
व्याकरणर्काशुद्धीनां कृ ते आं णशकरूपेर् अङ्काः कतानीयाः ।
अथवा
‘दीनबधुः श्रीनायारः ’ इनत पािम् आधृत्य श्रीनायारमहोदयस्य िररत्रणित्रर्ं छात्राः सङ्क्षेपेर्
सं स्कृ तर्ाषया िेणखष्यच्छि। समुणिततथ्यानां कृ ते पूर्ााः अङ्काः प्रदेयाः । व्याकरणर्काशुद्धीनां
कृ ते आं णशकरूपेर् अङ्काः कतानीयाः ।

Page 6 of 8

खण्डः - (घ)
(ii) सं स्कृ त–सानहत्येनतहासस्य सामान्यः पररियः 10 अङ्काः
15. अधोणिणखतप्रश्नानाम् उत्तराणर् नवकल्पेभ्यः णित्वा णिखत। (के विं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(क) (iii) षष्ठे सगे
(ख) (i) माघः
(ग) (iv) णसधुराजस्य
(घ) (ii) हम्मीर–महाकाव्यम्

16. प्रश्नानाम् उत्तराणर् नवकल्पेभ्यः णित्वा णिखत। (के विं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(क) (iv) काणिदासः
(ख) (i) वासवदत्तायाम्
(ग) (iii) महार्ारतस्य
(घ) (ii) गद्यपद्यमयम्
17. प्रदत्तनवकल्पेभ्यः समुणितम् उत्तरं णित्वा णिखत। (के विं प्रश्नितुष्टयम्) 1×4=4
(क) (iv) दुष्यिः
(ख) (ii) नाट्शास्त्रम्
(ग) (iii) अश्वघोषः
(घ) (i) र्वर्ूनतः
(ङ्ग) (iii) वीररसः

खण्डः -‘ङ्ग’
छन्दोऽिङ्कारपररियः - 10 अङ्काः
18. (अ) अधोणिणखतप्रश्नानाम् उत्तराणर् णिखत। (के विं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(क) रसैः रुद्रैच्छिन्ना यमनसर्िागः णशखररर्ी।
(ख) वसिनतिका
(ग) ऽ।।
(घ) ‘तस्मादसक्तः सततं कायुं कमा समािर।’ अथवा अन्यदनप नकणञ्चत् श्लोकं
पनतं वा िेणखतुं शक्नुवच्छि छात्राः ।

Page 7 of 8

(आ) अधोणिखतासु श्लोकपनतषु प्रयुक्तं छन्दं पररिीय तस्य नाम णिखत। 1×2=2
(के विं प्रश्नद्वयम्)
(क) णशखररर्ी
(ख) मन्दाक्रािा
(ग) उपजानतः

19. (अ) अधोणिणखतप्रश्नानाम् उत्तराणर् णिखत। (के विं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(क) सत्यथे पृथगथाायाः स्वरव्यञ्जनसं हतेः ।
क्रमेर् तेनैवावृनत्तयामकं नवननगद्यते॥
(ख) अविम्बनाय नदनर्त्तुरा र्ून्न पनतष्यतः करसहस्रमनप।
(ग) रूपकस्य
(घ) साधम्याम् उपमा र्ेदे / साम्यं वाच्यमवैधम्युं वाक्यैक्य उपमा द्वयोः ।
(आ) अधोणिखतासु श्लोकपनतषु प्रयुक्तािङ्कारस्य नाम णिखत। (के विं प्रश्नद्वयम्) 1×2=2
(क) उपमा
(ख) अनुप्रासः
(ग) यमकः

*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*

Page 8 of 8