Page 1
ANNUAL EXAMINATION
Question Paper
2025
NCERT BASED SYLLABUS
FOR CBSE AND STATE BOARD
FOLLOWING NCERT
KVS QUESTION PAPERS
Page 2
Series : 1GEFH SET~4
न-प कोड
Q.P. Code
52
रो नं. परी ा न-प कोड को उ र-पु का के
Roll No. मख
ु -पृ पर अव य ख ।
Candidates must write the Q.P. Code
on the title page of the answer-book.
नोट > NOTE
(I) कृ पया जाच कर क इस न-प म मु पृ (I) Please check that this question paper
15 ह । contains 15 printed pages.
(II) न-प म दा हने हा क ओर दए गए (II) Q.P. Code given on the right hand
न-प कोड को परी ा उ र-पु का के side of the question paper should be
written on the title page of the
मखु -पृ पर ख । answer-book by the candidate.
(III) कृ पया जाच कर क इस न-प म 18 न (III) Please check that this question paper
ह। contains 18 questions.
(IV) कृपया न का उ र ल खना शु करने से (IV) Please write down the Serial
पह े, उ र-पुल का म यथा थान पर न Number of the question in the
answer-book at the given place
का माक अव य ल ख । before attempting it.
(V) इस न-प को प ने के ए 15 मनट का (V) 15 minute time has been allotted to
समय दया गया है । न-प का व रण पवू ा read this question paper. The
question paper will be distributed
म 10.15 बजे कया जाएगा । 10.15 बजे से at 10.15 a.m. From 10.15 a.m. to
10.30 बजे क परी ा के व न-प को 10.30 a.m., the candidates will
प गे और इस अव के दौरान वे उ र-पु का read the question paper only and
पर कोई उ र नह खगे । will not write any answer on the
# answer-book during this period.
सं कृतम ्
SANSKRIT
Ad{Y : hmoamÌ`_² nyUm©‘>m… : 80
नि ध त समय : 3 घ टे अन कतम अंक : 80
Time allowed : 3 hours Maximum Marks : 80
*52* 1 # [ P.T.O. ]
Page 3
General Instructions :
This question paper is divided into 4 (Four) sections.
It has total 18 questions.
Section A – 1 Question no. 1 to 1
Section B – 3 Questions no. 2 to 4
Section C – 7 Questions no. 5 to 11
Section D – 7 Questions no. 12 to 18
Attempt questions as per specific instructions.
Write question no. in answer book before attempting it.
सामा य -नि शा:
अन मि् िप े च वार: ख डध: सन त ।
अन मि् िप े अ टधदश (18) िध: सन त ।
ख ड:‘क’ – 1 – िसं यध 1
ख ड:‘ख’ – 3 – िसं यध 2 – 4
ख ड:‘ग’ – 7 – िसं यध 5 – 11
ख ड:‘घ’ – 7 – िसं यध 12 – 18
न नश टनिदशधिसु ध ं िध: समध ेयध: ।
उ पनु तकधयधं लेखिधत् पू स थमं िसं यध लेखिीयध ।
ख ड: ‘क’ 10 अङ्का:
अपलि ावबोधनम्
1. अ ो ख ं ग ांशं प ि वा द नानाम् उ रा ण सं कृ ेन ख – 10
परोपकार: अ ा ् परे षाम् उपकार: अ । परोपकार य वृ या एव मनु य: पशु य: पृ क्
भव । आहारा द वृ षु पशव: मानवै: समं भव , परं मानव: व ववेकेन ानेन च आ मन: उ न ं
करो । अ प च, न के व ं मानवा: अ प ु अ माकं कृ : अ प परे य: एव अ । य ा वृ ा:
वफ ा न न खाद , े परे षां कृ े एव फ ा न छायां च य छ । न : परोपकाराय एव वह ।
गाव: अ ये य: एव दु ं य छ । अ माकं पु यभमू ौ अनेके महापु षा: अभवन् ये व ाणान्
प र य य देश य समाज य च र ाम् अकुवन् । राजा श व: शरणाग य कपो य र ायै वशरीर य
मांसं क य वा येनाय द वान् । ॠ ष: द ी च: अ प वृ ासरु व ाय वा ी न सहषम् अय छ ् ।
अ ा प ोके अनेके समाजसु ारका: स ये वा प र य य ोकक याणं कुव । अ : स यमेव
क म् —
अ ादशपरु ाणेषु यास य वचन यम् ।
परोपकार: पु याय पापाय परपीडनम् ।।
*52* 2 #
Page 4
(अ) एकपदेन उ र – (के व ं न यम)् 2×1=2
(i) का: परोपकाराय एव वह ?
(ii) के षु पशव: मानवै: समं भव ?
(iii) क: वृ ासरु व ाय वा ी न सहषम् अय छ ् ?
(आ) पणू वा येन ख – (के व ं न यम)् 2×2=4
(i) मनु य: पशु य: क ं पृ क् भव ?
(ii) राजा श व: शरणाग य कपो य र ायै कं कृ वान् ?
(iii) मानव: के न आ मन: उ न ं करो ?
(इ) अ य अनु छे द य कृ े उपयु ं शीषकं सं कृ ेन ख । 1
(ई) य ा नदशम् उ र – (के व ं न यम)् 3×1=3
(i) ‘गाव: अ ये य: एव दु ं य छ ’ अ कं क पदम
ृ ्?
(A) गाव: (B) अ ये य:
(C) यछ (D) एव
(ii) ‘द ी च:’ इ वशे यपद य वशेषणपदं कम् ?
(A) ॠ ष: (B) गाव:
(C) मानव: (D) पशव:
(iii) ‘ रव:’ इ पद य कं पयायपदं ग ांशे यु म् ?
(A) न : (B) वृ ा:
(C) गाव: (D) फ ान
(iv) ‘ े परे षां कृ े एव फ ा न छायां च य छ ’ अ मन् वा ये ‘ े’ इ पदं क मै
य ु म् ?
(A) जने य: (B) सव य:
(C) नदी य: (D) वृ े य:
*52* 3 # [ P.T.O. ]
Page 5
ख ड: ‘ख’ 15 अङ्का:
रचना मक कायम्
2. भव : नाम ुव: । भवान् उ र देश य एक मन् छा ावासे वस । भव : मा ा अ णा भव ं
1
अनश
ु ासन य मह वम् ाप य ंु प ं ख । वु ं ख ं प परू य वा पनु : ख । 10× =5
2
12, गगन वहार:,
द ी :
य वु !
(i) ______________ ।
अ (ii) ____________ ा ु । (iii) ____________ म ये व अ ययनं
स यक् च य : वम् अनश
ु ा स : छा : अ स । पु ! जीवन य येकं े े अनश
ु ासन य
(iv) ___________ आव यक ा भव । अनश
ु ासनं ह नाम क यपा नम् । सवषां कृ े
(v) ___________ आव यकम् । मानवजीवने क य-अक यबो : अनश
ु ासनेन एव
भव । परं च अ वे छा ेषु अनश
ु ासन य भाव: न य े । े (vi) ___________
अनश
ु ासनं न पा य । गु न् मा ा प नॄ ् च (vii) _________ । वं कदा प एवं न कु य :
अनश
ु ासनं वना जीवने (viii) ____________ न ा य े । वं व- वा यं अप
(ix) _________ भव । समयेन भोजनं कु , व ामम् अ प आव यकम् । शेषं सव कुश म् ।
भव : मा ा
(x) ____________
म जूषा
मह ी, साव ान:, र कुव , अनश
ु ासनम्, अहम्, चरंजीव, अ णा, साफ यम्,
व ा य य, कुश म् ।
*52* 4 #
Page 6
3. द ं च ं ट्वा म जषू ायां द श दानां सहाय या प च वा या न सं कृ ेन ख । 5×1=5
म जूषा
उपवनम्, म ह ा, वृ ा:, सयू दय:, व छम,् कृ षका:, हरी मा, बा का:, खगा:, उदे ,
यायाम:, प ा, बा का, पु पा ण, ाव , वा ावरणम,् आकाशे, स ।
अथवा
न न ख ं वषयम् अ कृ य म जषू ा द श दानां साहा येन यनू ा यनू ं प च भ: सं कृ वा यै:
एकम् अनु छे दं ख –
‘योग य ाभा:’
म जूषा
शरीरम,् व :, जना:, आन दम,् ा :का ,े मान सकम,् वा यम,् ू :, भव ,
अनभु व , सव, छा ा:, समयानसु ारम,् य ाश &
*52* 5 # [ P.T.O. ]
Page 7
4. अ ो ख ा न वा या न सं कृ भाषया अनू ख – (के व ं वा यप चकम)् 5×1=5
(i) हम सब सं कृ प े ह ।
We all study Sanskrit.
(ii) हम अपने वा य क र ा करनी चा हए ।
We should take care of our health.
(iii) सै नक ने देशर ा के ए यु कया ।
The soldiers fought for the defence of their country.
(iv) वे सब मैदान म खे ने जाएगे ।
They will go to play in the field.
(v) चार वेद ई र क वाणी ह ।
The four Vedas are words of God.
(vi) ब च ! मु वहा जाओ ।
Children ! You go there.
(vii) सबको सदैव स न रहना चा हए ।
All should be happy always.
ख ड: ‘ग’ 25 अङ्का:
अनु यु याकरणम्
5. अ ो ख वा येषु रे खाङ् क पदेषु स ं स छे दं वा कु – (के व ं नच ु टयम)् 4´1=4
(i) ना योजक: + दु भ: ।
(ii) ज नू ् पा व पेण स कृ ा ो न सश
ं य: ।
(iii) सव ा स यक् + उ ं संहमहोदयेन ।
(iv) कृ षक: े कषणं कुव नासी ् ।
(v) ए योजननी ेनावमा न ा नवा स ा ।
*52* 6 #
Page 8
6. रे खाङ् क पदानां समासं व हं वा द वक पे य: च वा ख – (के व ं नच ु टयम् ) 4×1=4
(i) ना क च ् नर कम् ।
(A) अ य यो यम्
(B) अ य
(C) अ य स ह म्
(D) अ य अभाव:
(ii) नैव जन सनम् ।
(A) जनेषु सनम्
(B) जनान् सनम्
(C) जनानां सनम्
(D) जने य: सनम्
(iii) सवषु अप येषु जननी ु यव स ा ।
(A) ु यं व स ं य या: सा
(B) ु यं व स ं य य स:
(C) ु यं व स म्
(D) ु यं व स ं सा
(iv) यो: एक: शरीरे ण दबु : आसी ् ।
(A) शरीरादबु :
(B) शरीरदबु :
(C) शरीदबु :
(D) शरीरे दबु :
(v) यकु प ामहयो: सयू च च े च को वा भव ोवश य क ा ।
(A) सयू च :
(B) सयू च यो:
(C) सयू च ा याम्
(D) सयू च ौ
*52* 7 # [ P.T.O. ]
Page 9
7. अ ो ख वा येषु रे खाङ् क पदानां कृ - ययौ संयो य वभ य वा उ च म् उ रं वक पे य:
च वा ख – (के व ं नच ु टयम)् 4×1=4
(i) कुसमु ाव : समीरचा ा मे वरणीया ।
(A) वरणीय + आ
(B) वरणीया + आ
(C) वरणीय + टाप्
(D) वरणीय + इन्
(ii) मम प ा म म् एकां सं कृ य मास + िक् प काम् आनी वान् ।
(A) मा सकम्
(B) मा सका
(C) मा सक म्
(D) मा सक:
(iii) आकार य घु + व कायबा क: न भव ।
(A) घु वम्
(B) घु व
(C) घु ा
(D) घु वा
(iv) जनै: गङ्गाया: शु ा करणीया ।
(A) शु + टाप्
(B) शु + ्
(C) शु + व
(D) शु + वा
(v) ा: क या: गणु व य: स ।
(A) गणु + म पु ्
(B) गणु + टाप्
(C) गणु + व
(D) गणु + व ु
*52* 8 #
Page 10
8. वा यानसु ारम् उ च पदै: र ाना न परू य वा अ ो ख ं सवं ादं पनु : ख – (के व ं
न यम)् 3×1=3
(i) वया च ा ण _________ ।
(A) य े
(B) ये
(C) ये े
(D) य े
(ii) ________ यानेन पिनं करो म ।
(A) म म्
(B) माम्
(C) अ मा भ:
(D) अहम्
(iii) सा नु ा ________ य े ।
(A) पजू ायाम्
(B) पजू ा
(C) पजू ाया:
(D) पजू ाम्
(iv) कं वया ाम: ___________ ?
(A) गय े
(B) ग ये े
(C) ग छा म
(D) गय े
*52* 9 # [ P.T.O. ]
Page 11
9. का बो कश दै: अ ो ख - दनचया परू य – (के व ं नच ु टयम)् 4×1=4
(i) मम म ं ा : (6:45) ावनं करो ।
(ii) दा स: (8:00) व ा यं ग छ ।
(iii) (1:30) व ा या ् गृहम् आग छ ।
(iv) सायंका े (4:15) के ट डां ड ।
(v) द रं स: (7:00) पिनं करो ।
10. म जूषायां द ै: उ च ै: अ ययपदै: अ ो ख वा येषु र ाना न परू य – (के व ं न यम)् 3×1=3
(i) व भोजनावकाश: __________ भ व य ?
(ii) __________ मम ज म दवसे मम गृहे य म् अभव ् ।
(iii) य द सव यासं न क र य __________ पयावरणं शु ं न भ व य ।
(iv) शश:ु __________ च वा मा :ु समीपम् आग छ ् ।
म जूषा
:, शनै:, ह, कदा ।
11. अ ो ख वा येषु रे खाङ् क -अशु पदाय उ च पदं च वा वा या न पनु : ख – (के व ं
न यम)् 3×1=3
(i) सा शोभना क या स ।
(A) आसम्
(B) :
(C) अ ु
(D) अ
(ii) नी : गगनं शोभ े ।
(A) नी ाम्
(B) नी म्
(C) नी ा
(D) नी य
*52* 10 #
Page 12
(iii) शाखेषु खगा: स ।
(A) शाखायाम्
(B) शाखे
(C) शाखा
(D) शाखया
(iv) प ा पु ाय न ।
(A) पु य
(B) पु ेण
(C) पु े
(D) पु ौ
ख ड: ‘घ’
पलि ावबोधनम् 30अङ्का:
12. अ ो ख ं ग ांशं प ि वा द नानाम् उ रा ण सं कृ ेन ख – 5
अ देउ ा यो ाम: । राज सहं : नाम राजपु : वस म । एकदा के ना प आव यककायण य
भाया बु म ी पु योपे ा प गु हृ ं च ा । माग गहनकानने सा एकं या ं ददश । सा
या माग छ ं ्वा ा ् या ् पु ौ चपेटया य जगाद – ‘‘क मेकैकशो या भ णाय क हं
कु : ? अयमेक ाव भ य भु य ाम् । प ाद् अ यो ीय: क य े ।’’
1
(i) एकपदेन उ र – (के व ं न यम)् 2´ =1
2
(क) राज सहं : कु वस म?
(ख) बु म ी पु योपे ा कु च ा?
(ग) सा कु एकं या ं ददश ?
*52* 11 # [ P.T.O. ]
Page 13
(ii) पणू वा येन उ र – (के व ं न यम)् 2×1=2
(क) सा पु ौ चपेटया य कम् जगाद ?
(ख) एकदा का प :ु गृहं च ा ?
(ग) बु म ी कम प गु हृ ं च ा ?
(iii) भा षककायम् – (के व ं न यम)् 2×1=2
(क) ‘जगाद’ इ यापद य क पद
ृ ं कम् ?
(ख) ‘ या म’् इ पद य वशेषणपदं कम् ?
(ग) अनु छे दे ‘अप य ’् इ य य पद य क: पयाय: यु : ?
13. अ ो ख ं प ांशं प ि वा द नानाम् उ रा ण सं कृ ेन ख – 5
रे रे चा क ! साव ानमनसा म णं यू ाम्
अ भोदा बहवो ह स गगने सवऽ प नै ा शा: ।
के चद् वृ भरा य वसु ां गज के चद् वृ ा,
यं यं प य स य य परु ो मा ू ह दीनं वच: ।।
1
(i) एकपदेन उ र – (के व ं न यम)् 2× =1
2
(क) अ मन् ोके क व: कं स बो य ?
(ख) क शं वच: न ू ह ?
(ग) अ भोदा: कु स ?
(ii) पणू वा येन उ र – (के व ं न यम)् 2×1=2
(क) बहव: के स ?
(ख) सव य परु : कं न व यम् ?
(ग) के वृ भ: वसु ां आ य ?
(iii) भा षककायम् – (के व ं न यम)् 2×1=2
(क) ‘के चद् वृ ा गज ।’ अ ‘के चद’् पदं के य: यु म् ?
(ख) ‘बहव: अ भोदा:’ अनयो: पदयो: वशेषणपदं कम् ?
(ग) ोके ‘सम म’् इ य य पद य क: पयाय: यु ोऽ ?
*52* 12 #
Page 14
14. ं ं प ि वा द
अ ो ख ं नाट्याश नानाम् उ रा ण सं कृ ेन ख – 5
सु न : – भो वासव ! पु य दै यं ्वा अहं रो द म । स: दीन इ जान न प कृ षक: ं बह ा
पीडय । स: कृ े ण भारमु ह । इ र मव रु ं वोढुं स: न श नो । ए ् भवान्
प य न ?’’ इ यवोच ् ।
‘‘भ े ! नूनम् । सह ा के षु पु ेषु स व प व अ म नेव ए ा शं वा स यं
क म् ?’’ इ इ ेण पृ ा सरु भ: यवोच ् – ‘‘बह यप या न मे स ी स यम्
ा यहमे मन् पु े व श य आ मवेदनामनभु वा म । य ो ह अयम ये यो दबु : ।
सव वप येषु जननी ु यव स ा एव । ा प दबु े सु े मा :ु अ य का कृ पा
सहजैव’’ इ । सरु भवचनं ु वा भृशं व म याख ड या प दयम व ् ।
स च ामेवमसा वय ् – ‘‘ग छ व से ! सव भ ं जाये ।’’
1
(i) एकपदेन उ र – (के व ं न यम)् 2× =1
2
(क) क य दै यं ्वा सा रो द ?
(ख) सव वप येषु का ु यव स ा ?
(ग) स: के न भारमु ह ?
(ii) पणू वा येन उ र – (के व ं न यम)् 2×1=2
(क) क मन् मा :ु अ य का कृ पा सहजैव ?
(ख) सरु भवचनं ु वा कम् अभव ् ?
(ग) आख ड : कं क य वा सरु भम् असा वय ् ?
(iii) भा षककायम् – (के व ं न यम)् 2×1=2
(क) ‘सु े’ इ पद य वशेषणपदं कम् ?
(ख) ‘पीडय ’ इ यापद य क पद
ृ ं कम् ?
(ग) ‘आक य’ इ पद य पयायपदं कं यु म् ?
*52* 13 # [ P.T.O. ]
Page 15
15. अ ो ख -रे खाङ् क पदा न आ ृ य न नमाणं कु – (के व ं नच ु टयम)् 4×1=4
(i) जनके न शैशवे सु ाय व ा नं दीय े ।
(ii) कृ या: स न ौ वा वकं सख ु ं व े।
(iii) ा रौ आवाम् सोदय व: ।
(iv) संह: वानरा यां वर ायाम् असम : एवासी ् ।
(v) राज सहं : नाम राजपु : वस म ।
16. म जषू ा : समु च पदा न च वा अ ो ख - ोक य अ वयं परू य वा पनु : ख – 4×1=4
दु करा य प कमा ण म वैभवशा न: ।
नी ं यु ं समा य ी यैव कुव े ।।
अ वय: –
म वैभवशा न: (जना:) (i) _________ यु ं (च) (ii) _________ दु करा ण
(iii) ________ कमा ण (iv) ________ एव कुव े ।
म जूषा
ी या, नी म्, अ प, समा य।
अथवा
अ ो ख ोक य भावा र ाना न म जषू ाया: साहा येन परू य वा पनु : ख –
काक: कृ ण: पक: कृ ण: को भेद: पककाकयो: ।
वस समये ा े काक: काक: पक: पक: ।।
भावाथ: –
अ य भावोऽ य ् काक य वण: (i) _________ व े (ii) _________अ प वण: कृ ण:
एव अ । अ : यो: (iii) ___________ म ये क: भेद: अ ? अ ा ् वण ्या यो:
क द् भेदो न य े । पर ु यदा (iv) __________ समय: आग छ दा यो: वरै: ाय े
य ् क: काक: अ क पको व े ।
म जूषा
वस य, पक य, पककाकयो :, कृ ण: ।
*52* 14 #
Page 16
1
17. अ ो ख ा न वा या न घटना मानसु ारं संयो य पनु : ख – 8× =4
2
(i) एक: संह: व ा य े म ।
(ii) : कृ मा ा वश ।
(iii) वानरा: ं दु म।
(iv) अ नु ा पश:ु राजा न भवे ् अ प ु कोऽ प प ी एव राजे न े यम् ।
(v) सव ा णन: संह य दशां ्वा हस ।
(vi) सवषां ा णनामेव य ासमयं मह वं व े ।
(vii) सव ा णन: पर परं ववादं कुव आ मानं यो यं च क य । अ े नणयं कुव य ्–
(viii) म वा एव मोद वं जीवनं च रसमयं कु वम् ।
18. अ ो ख वा येषु रे खाङ् क पदानां सङ्गानक
ु ू म् उ च ा च वा ख – (के व ं न यम)् 3×1=3
(i) अ दे ् ावने वीर: भार य वहने खर: ।
(A) गज: (B) सहं :
(C) गदभ: (D) या :
(ii) सवषु अप येषु जननी ु यव स ा ।
(A) स षु (B) पु ीषु
(C) श येषु (D) जनेषु
(iii) वायस: वस य गणु ं न जाना ।
(A) पक: (B) काक:
(C) मयरू : (D) शक
ु :
(iv) अनृ ं वद स चे ् काक: दशे ् ।
(A) उ चै: (B) शनै:
(C) स यम् (D) अस यम्
*52* 15 # [ P.T.O. ]
Page 17
Marking Scheme
Strictly Confidential (For Internal and Restricted use only)
Secondary School Examination, 2025
SUBJECT NAME SANSKRIT (Q.P CODE 52)
General Instructions: -
1 You are aware that evaluation is the most important process in the actual and correct assessment of
the candidates. A small mistake in evaluation may lead to serious problems which may affect the
future of the candidates, education system and teaching profession. To avoid mistakes, it is
requested that before starting evaluation, you must read and understand the spot evaluation
guidelines carefully.
2 “Evaluation policy is a confidential policy as it is related to the confidentiality of the examinations
conducted, Evaluation done and several other aspects. Its leakage to public in any manner could lead
to derailment of the examination system and affect the life and future of millions of candidates.
Sharing this policy/document to anyone, publishing in any magazine and printing in News
Paper/Website etc. may invite action under various rules of the Board and IPC.”
3 Evaluation is to be done as per instructions provided in the Marking Scheme. It should not be done
according to one’s own interpretation or any other consideration. Marking Scheme should be strictly
adhered to and religiously followed. However, while evaluating, answers which are based on latest
information or knowledge and/or are innovative, they may be assessed for their correctness otherwise
and due marks be awarded to them. In class-X, while evaluating two competency-based questions,
please try to understand given answer and even if reply is not from marking scheme but correct
competency is enumerated by the candidate, due marks should be awarded.
4 The Marking scheme carries only suggested value points for the answers.
These are in the nature of Guidelines only and do not constitute the complete answer. The students
can have their own expression and if the expression is correct, the due marks should be awarded
accordingly.
5 The Head-Examiner must go through the first five answer books evaluated by each evaluator on the
first day, to ensure that evaluation has been carried out as per the instructions given in the Marking
Scheme. If there is any variation, the same should be zero after deliberation and discussion. The
remaining answer books meant for evaluation shall be given only after ensuring that there is no
significant variation in the marking of individual evaluators.
6 Evaluators will mark( √ ) wherever answer is correct. For wrong answer CROSS ‘X’ be marked.
Evaluators will not put right (✓)while evaluating which gives an impression that answer is correct and
no marks are awarded. This is most common mistake which evaluators are committing.
7 If a question has parts, please award marks on the right-hand side for each part. Marks awarded for
different parts of the question should then be totaled up and written in the left-hand margin and
encircled. This may be followed strictly.
8 If a question does not have any parts, marks must be awarded in the left-hand margin and encircled.
This may also be followed strictly.
9 If a student has attempted an extra question, answer of the question deserving more marks should be
retained and the other answer scored out with a note “Extra Question”.
10 No marks to be deducted for the cumulative effect of an error. It should be penalized only once.
11 A full scale of marks __________(example 0 to 80/70/60/50/40/30 marks as given in Question Paper)
has to be used. Please do not hesitate to award full marks if the answer deserves it.
12 Every examiner has to necessarily do evaluation work for full working hours i.e., 8 hours every day
and evaluate 20 answer books per day in main subjects and 25 answer books per day in other
subjects (Details are given in Spot Guidelines).This is in view of the reduced syllabus and number of
questions in question paper.
52 1
Page 18
13 Ensure that you do not make the following common types of errors committed by the Examiner in the
past:-
● Leaving answer or part thereof unassessed in an answer book.
● Giving more marks for an answer than assigned to it.
● Wrong totaling of marks awarded on an answer.
● Wrong transfer of marks from the inside pages of the answer book to the title page.
● Wrong question wise totaling on the title page.
● Wrong totaling of marks of the two columns on the title page.
● Wrong grand total.
● Marks in words and figures not tallying/not same.
● Wrong transfer of marks from the answer book to online award list.
● Answers marked as correct, but marks not awarded. (Ensure that the right tick mark is correctly
and clearly indicated. It should merely be a line. Same is with the X for incorrect answer.)
● Half or a part of answer marked correct and the rest as wrong, but no marks awarded.
14 While evaluating the answer books if the answer is found to be totally incorrect, it should be marked
as cross (X) and awarded zero (0)Marks.
15 Any unassessed portion, non-carrying over of marks to the title page, or totaling error detected by the
candidate shall damage the prestige of all the personnel engaged in the evaluation work as also of
the Board. Hence, in order to uphold the prestige of all concerned, it is again reiterated that the
instructions be followed meticulously and judiciously.
16 The Examiners should acquaint themselves with the guidelines given in the “Guidelines for Spot
Evaluation” before starting the actual evaluation.
17 Every Examiner shall also ensure that all the answers are evaluated, marks carried over to the title
page, correctly totaled and written in figures and words.
18 The candidates are entitled to obtain photocopy of the Answer Book on request on payment of the
prescribed processing fee. All Examiners/Additional Head Examiners/Head Examiners are once
again reminded that they must ensure that evaluation is carried out strictly as per value points for
each answer as given in the Marking Scheme.
सामा$य िनद)श :
अ) अक ं योजना म* उ,र. के िलए के वल सझु ाए गए मान िबंदु होते ह<।
ब) ये के वल िदशािनद?श ह< और पणू D उ,र का गठन नहF करते ह<।
स) छाH. की अपनी अिभLयिM हो सकती है और यिद अिभLयिM सही है, तो उसी के अनसु ार अक ं िदए जाएगं े।
द) छाH. को िनधाDिरत QिRया शSु क के भगु तान एवं अनरु ोध पर उ,र पिु Tतका की फोटोकॉपी QाX करने की अनमु ित दी जाएगी।
सभी मSू यांकनकताDओ/ं अितिरM मZु य परी[क./Qधान परी[क. को एक बार िफर याद िदलाया जाता है िक वे यह सिु नि\त कर*
िक अकं योजना म* िदए गए Q]येक उ,र के िलए मSू य िबंदओ ु ं के अनसु ार मSू यांकन िकया जाता है।
इ) समTत Qधान परी[क./अितिरM Qधान परी[क./मSू यांकनकताDओ ं को िनद?िशत िकया जाता है िक उ,रपिु Tतकाओ ं का मSू यांकन
करते समय यिद उ,र पणू तD या गलत पाया जाता है तो गलत उ,र पर (X) अिं कत कर '0' अक ं Qदान िकया जाए।
52 2
Page 19
Series: EFHG4 Marking Scheme Sanskrit (Set 4) Q.P.Code 52
ख"ड: ‘क’ (अपिठतावबोधनम्) 10 अङ्का:
1. अधोिलिखतं ग`ांशं पिठ]वा Qद,Qaानाम् उ,रािण संTकृ तेन िलखत : 2x1=2
(अ) एकपदेन उ,रत - (के वलं Qdनeयम)्
(i) न`: (ii) आहारािदQवृि,षु (iii) ऋिष:/ दधीिच:
(आ) पणू वD ाjयेन िलखत - (के वलं Qaeयम)् 2x2=4
(i) परोपकारTय Qवृkया एव मनlु य: पशmु य: पृथक् भवित ।
(ii) राजा िशिव: शरणागतTय कपोतTय र[ायै TवशरीरTय मांसं कतDिय]वा dयेनाय द,वान् ।
(iii) मानव: Tविववेकेन / oानेन च आ]मन: उpनितं करोित ।
(इ) परोपकार:/परे षाम् उपकार: अथवा अpयत् िकमिप उपयjु तं शीषDकम् । 1
(ई) यथािनद?शम् उ,रत (के वलं QdनHयम)् 3x1=3
(i)(A) गाव: (ii)(A) ऋिष: (iii)(B) वृ[ा: (iv)(D) वृ[ेmय:
खrड: ‘ख’ (रचना]मकं-कायDम्) 15 अङ्का:
2. पHम् (i)िचरंजीव (ii)कुशलम् (iii)अहम् (iv)महती (v)अनशु ासनम् 10x½=5
(vi)िव`ालयTय (vii)ितरTकुवDिpत (viii) साफSयम् (ix)सावधान: (x)अwणा
3. छाHा: मxजषू ायां Qद,शyदानां सहायतया पxच वाjयािन लेिखlयिpत । 5x1=5
ब"च$ से सरल, सिं +, वा/यपिू त4 अपेि+त है। इस :; का :मखु उAेBय वा/य रचना है अत: के वल वा/य की शF ु ता देखी
जाए। वा/य लघु हो अथवा दीघ4 हो- यह महNवपणू 4 नहP, Qयाकरिणक RिS से शF ं िदए जाएँ। मUजषू ा मW िदए गए
ु होने पर अक
शYद सहायताथ4 हZ, ब"चे इन शYद$ का :योग करW या नहP- आवBयक नहP। वे अपने शYद$ का :योग कर सकते हZ और शYद$
की िवभि^ आिद भी बदल सकते हZ। _िु टय$ के अक ं अश
ं त: काटे जाएँ ।
अथवा ( अनुzछे द लेखन)
यह िवकaप सबके िलए है। मUजषू ा मW िदए गए शYद सहायताथ4 हZ, ब"चे इन शYद$ का :योग करW या नहP- आवBयक नहP।
ब"चे अपने शYद$ का :योग कर सकते हZ और शYद$ की िवभि^ आिद भी बदल सकते हZ। _िु टय$ के अकं अश ं त: काटे जाएँ ।
4. अधोिलिखतािन वाjयािन संTकृ तभाषया अन`ू िलखत । (के वलं वाjयपxचकम)् 5x1=5
(i) वयं/वयं सव? संTकृ तं पठाम: ।
(ii) वयं TवTवाT{यं र[ेम/वयं TवTवाT{यTय र[ां कुयाDम/अTमािभ: TवTवाT{यTय र[ा/TवाT{यर[ा करणीया/कतDLया ।
(iii) सैिनका: देशर[ायै य| ु म् अकुवDन् /अय}ु यन/् कृ तवpत: । अथवा सैिनकै : देशर[ायै य|
ु म् कृ तम।्
(iv) ते [ेHे / Rीडा[ेHे खेिलतमु ् / Rीिडतमु ् / Rीडनाय / खेलनाय गिमlयिpत /याTयिpत।
(v) च]वार: वेदा: ई~रTय वाणी सिpत /अिTत ।
(vi) बालका: ! ययू ं तH गzछत । अथवा भवpत: तH गzछpत।ु
(vii) सव? सवDदा/सदा Qसpना: Tय:ु / भवेय:ु । अथवा सव•: सवDदा/सदा Qसpन: भिवतLय:/ Qसpना: भिवतLया:।
खrड: ‘ग’ (अनुQयुM-Lयाकरणम्) 25 अङ्का:
5. सिpधं सिpधzछे दं वा कुwत-आिं शक €ि• से सही उ,र के िलए आिं शक अक ं अवdय िदए जाएँ। (के वलं Qdनचतlु टयम)् 4x1=4
(i) योजकTतH (ii) कृ ताpत: + न (iii) सƒयगM ु म् (iv) कुवDन् + आसीत् (v) एतयो: + जननी
52 3
Page 20
6. रे खािङ्कतपदानां समासं िव„हं वा Qद,िवकSपेmय: िच]वा िलखत (के वलं Qdनचतlु टयम)् 4x1=4
(i)(D)अथDTय अभाव: (ii)(C)जनानां „सनम(् iii)(A) तSु यं व]सलं यTया: सा (iv)(B)शरीरदबु Dल:(v)(B)सयू Dचp…यो:
7. Qकृ ित-Q]ययौ संयो‡य िवभ‡य वा उिचतम् उ,रं िवकSपेmय: िच]वा िलखत। (के वलं Qaचत•ु यम)् 4x1=4
(i)(C) वरणीय+ टाप् (ii)(C) मािसकीम् (iii)(A) लघ]ु वम् (iv)(B) श|ु +तल् (v)(A) गणु + मतपु ्
8. वाzयानसु ारं उिचतपदै: िरjतTथानािन परू िय]वा अधोिलिखतं संवादं पनु : िलखत - (के वलं QaHयम)् 3x1=3
(i)(A) €dयpते (ii)(D) अहम् (iii)(B) पज
ू ा (iv)(D) गƒयते
9. कालबोधकशYदै: िदनचयाc परू यत-आिं शक RिS से सही उdर के िलए आिं शक अक
ं अवBय िदए जाएँ। (के वलं :;चतSु यम)् 4x1=4
(i) पादोन-स‰तवादने (ii)अlटवादने (iii)साधD-एकवादने/साध•क (iv)सपाद-चतवु ाDदने (v)स‰तवादने
10. मxजषू ायां Qद,ै: उिचतै: अLययपदै: अधोिलिखतवाjयेषु िरjतTथानािन परू यत - (के वलं QaHयम)् 3x1=3
(i) कदा (ii) Š: (iii) तिहD (iv) शनै:
11. अधोिलिखतवाjयेषु रे खािङ्कत–अश| ु पदाय उिचतपदं िच]वा वाjयािन पनु : िलखत-(के वलं QaHयम)् 3x1=3
(i)(D) अिTत (ii)(B) नीलम् (iii)(A) शाखायाम् (iv)(C) पHु े
ख"ड: ‘घ’ पिठतावबोधनम् 30 अङ्का:
इस खrड का मल
ू उ‹ेdयपिठत अवबोधन अवबोधन परी[ण है।आिं शक €ि• से सही उ,र के िलए आिं शक अक
ं अवdय िदए जाएँ।
12. ग7ांश:- ब:चे पया>यवाची श@दB का Cयोग कर सकते हG। 5
(i) एकपदेन उKरत : (के वलं CMNयम)् 2x½=1
(क) „ामे/ देउलाZये/ देउलाZये „ामे (ख) िपतगु Dहृ म/् िपतगु Dहृ /े िपतगु Dहृ ं Qित (ग) गहनकानने / माग?
(ii) पणू व> ाQयेन उKरत : (के वलं CMNयम)् 2x1=2
(क) सा पHु ौ चपेटया QŒ]य जगाद- “कथमेकैकशो LयाŽभ[णाय कलहं कुwथ:? अयमेकTताविeभ‡य
भ‡ु यताम् । प\ाद् अpयो िeतीय: कि\Sल•यते ।”
(ख) एकदा राजिसंहTय भायाD/बिु |मती िपत:ु गृहं Qित चिलता ।
(ग) बिु |मती के नािप आवdयककाय?ण िपतगु Dहृ ं Qित चिलता ।
(iii) भािषककाय>म् (के वलं CMNयम)् 2x1=2
(क) सा/ बिु |मती (ख) एकम/् आगzछpतम् (ग) ददशD
13. प7ांश: - ब:चे पया>यवाची श@दB का Cयोग कर सकते हG। 5
(i) एकपदेन उKरत : (के वलं CMNयम)् 2x½=1
(क) चातकम् (ख) दीनम् (ग) गगने
(ii) पणू व> ाQयेन उKरत : (के वलं CMNयम)् 2x1=2
(क) बहव: अƒभोदा: सिpत ।
(ख) सवDTय परु त: दीनं वच: न वjतLयम् ।
(ग) अƒभोदा: वृि•िभ: वसधु ाम् आ…Dयिpत ।
(iii) भािषककाय>म् (के वलं CMNयम)् 2x1=2
(क) अƒभोदेmय: (ख) बहव: (ग) परु त:
52 4
Page 21
14. नाट्यांश:- ब:चे पया>यवाची श@दB का Cयोग कर सकते हG। 5
(i) एकपदेन उKरत : (के वलं CMNयम)् 2x½=1
(क) पHु Tय (ख) जननी (ग) कृ z‘े ण
(ii) पणू व> ाQयेन उKरत : (के वलं CMNयम)् 2x1=2
(क) दबु Dले सतु े मात:ु अmयिधका कृ पा सहजैव ।
(ख) सरु िभवचनं ’]ु वा भृशं िविTमतTयाखrडलTयािप Œदयम…वत् ।
(ग) आखrडल: इदं कथिय]वा सरु िभम् असाp]वयत-् “गzछ व]से ! सव“ भ…ं जायेत ।”
(iii) भािषककाय>म् (के वलं CMNयम)् 2x1=2
(क) दबु Dले (ख) कृ षक: (ग) ’]ु वा
15. QdनिनमाDणं कुwत : इस Qa म* बzचे के वल Qaवाचक शyद िलख सकते ह<। वतDनी की अश| ु ता के िलए 4x1=4
अनपु ातत: अक ं काटे जाएँ ।(के वलं Qaचत•ु यम)्
(i) कTमै/ कTय कृ ते (ii) कTया: (iii) कौ (iv) काmयाम् (v) क:
16. मxजषू ात: समिु चतपदािन िच]वा अधोिलिखत-dलोकTय अpवयं परू िय]वा पनु : िलखत - 4x1=4
अpवय:(i) नीितम् (ii) समालƒyय (iii) अिप (iv) लीलया
अथवा
भावाथD:(i) कृ lण: (ii) िपकTय (iii) िपककाकयो: (iv) वसpतTय
17. अधोिलिखतािन वाjयािन घटनाRमानसु ारं संयो‡य पनु : िलखत- 8x½=4
(i) एक: िसंह: िव’ाƒयते Tम ।
(ii) वानरा: तं तदु िpत Tम ।
(iii) सव? Qािणन: िसंहTय दशां €lट्वा हसिpत ।
(iv) सव? Qािणन: परTपरं िववादं कुवDिpत आ]मानं यो”यं च कथयिpत । अpते िनणDयं कुवDिpत यत् -
(v) अधनु ा पश:ु राजा न भवेत् अिपतु कोऽिप प[ी एव राजेित िन\ेतLयम् ।
(vi) तत: Qकृ ितमाता Qिवशित ।
(vii) सव?षां Qािणनामेव यथासमयं महkवं िव`ते ।
(viii) िमिल]वा एव मोद}वं जीवनं च रसमयं कुw}वम् ।
18. अधोिलिखतवाjयेषु रे खािङ्कतपदानां Qसङ्गानक ु ू लम् उिचताथ“ िच]वा िलखत - (के वलं QaHयम)् 3x1=3
(i)(C) गदDभ: (ii)(A) सpतितषु (iii)(B) काक: (iv)(D) अस]यम्
*********
52 5
Page 22
QUESTION PAPERS
GET PREVIOUS YEAR QUESTION PAPERS FOR ALL CLASSES FOR CBSE, ISCSE, ISC AND ALL ALL
STATE BOARDS HERE AT
Andhra Pradesh Board Question Papers
BOARD
WISE Assam Board Question Papers
Bihar Board Question Papers
Chhattisgarh Board Question Papers
Goa Board Question Papers
Gujarat Board Question Papers
Haryana Board Question Papers
Himachal Pradesh Board Question Papers
J&K State Board Question Papers
Jharkhand Board Question Papers
Karnataka Board Question Papers
Kerala Board Question Papers
Madhya Pradesh Board Question Papers
Maharashtra State Board Question Papers
Manipur Board Question Papers
Meghalaya Board Question Papers
Mizoram Board Question Papers
Nagaland Board Question Papers
Orissa Board Question Papers
Punjab Board Question Papers
Rajasthan Board Question Papers
Tamil Nadu Board Question Papers
Telangana State Board Question Papers
Tripura Board Question Papers
Uttarakhand Board Question Papers
Uttar Pradesh (UP) Board Question Papers
West Bengal (WB) Board Question Papers