CBSE Class 12 Sample Paper 2022 for Sanskrit Core Term 2

आदर्शप्रश्नपत्रम् – 2021-22
द्वितीयं सत्रम्
कक्षा – िादशी
सं स्कृ तम् (के न्द्रिकम्) (कोड सं .-322)

समयः – होराियम् सम्पूर्ाशङ्ाः – 40

सामान्यद्विदे शााः –
• कृ पया सम्यक्तया परीक्षणं कु र्वन्तु यत् अस्मिि् प्रश्नपत्रे 8 पृष्ठाद्वि मुद्विताद्वि सस्मन्त।
• कृ पया सम्यक्तया परीक्षणं कु र्वन्तु यत् अस्मिि् प्रश्नपत्रे 10 प्रमुखााः प्रश्नााः सस्मन्त।
• उत्तरलेखिात् पूर्ं प्रश्नस्य क्रमाङ्काः अर्श्यं लेखिीयाः।
• प्रश्नसङ्ख्या प्रश्नपत्रािुसारम् अर्श्यमेर् लेखिीया।
• सर्ेषां प्रश्नािाम् उत्तरान्द्रण सं स्कृ तेि लेखिीयाद्वि।
• प्रश्नािां द्विदेशााः ध्यािेि अर्श्यं पठिीयााः।

1

र्णविात्मकााः प्रश्नााः 40 अङ्कााः

अपठितावबोधनम्
1. अधोलिलितं गद्ांर्ं पठित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् सं स्कृ तेन उत्तरत - 10
अधुना योगदर्शनस्य चचाश सवशत्र भवठत। एतद् दर्शनं न के विम् अठतप्राचीनम् अठपतु ठनतान्तं
वैज्ञाठनकं दर्शनम्’ अस्ति। महठ्शः पतञ्जलिः योगदर्शनम् उपठदष्टवान्। भारते एव
योगदर्शनस्य आठवभाशवः अभवत्। योगः देहात्मनोः प्रत्यक्षं वैज्ञाठनकं साधनमस्ति। एतद्दर्शने
र्रीरस्य मनसः अठप ठनयमनं वलर्शतम्। योगस्य पररभा्ा अस्ति– “योगः लचत्तवृठत्तठनरोधः”।
लचत्तवृत्तीनाम् अवरोधनेनव
ै योगस्य सं लसठधः। अस्याम् अवस्थायां जीवः स्वरूपम्
अलधगच्छठत। योगस्य अष्ट अङ्गाठन भवस्तन्त – यम-ठनयम-आसन-प्रार्ायाम-प्रत्याहार-धारर्ा-
ध्यान-समाधयः चेठत। अस्मालभः जीवने सदा योगः सेवनीयः यतः योगेन जीवने नीरोगता
आयाठत।

(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नचतुष्टयम्)
½×4=2
(i) अधुना कस्य दर्शनस्य चचाश सवशत्र भवठत?
(ii) योगदर्शनं कः उपठदष्टवान्?
(iii) योगस्य कठत अङ्गाठन सस्तन्त?
(iv) योगदर्शनस्य आठवभाशवः कु त्र अभवत्?
(v) के ्ाम् अवरोधनेन योगस्य सं लसठधः भवठत?

(आ) पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4
(i) योगस्य पररभा्ा का अस्ति?
(ii) अस्मालभः जीवने ठकमर्थं योगः सेवनीयः?
(iii) योगस्य अष्टाङ्गानां नामाठन लिित?

(इ) अस्य अनुच्छेदस्य समुलचतं र्ी्शकं लिित। 1×1=1

(ई) यर्थाठनदे र्म् उत्तरत - (के विं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(i) “ठतरोभावः” इत्यस्य ठविोमपदं ठकम्?
(ii) “पुरातनम्” इत्यर्थे कः र्ब्दः अत्र प्रयुक्तः?
(iii) “अधुना योगदर्शनस्य चचाश सवशत्र भवठत” अत्र ठियापदं ठकम्?
(iv) “वैज्ञाठनकं साधनम्” अत्र ठवर्े्र्पदं ठकं ?

2

रचनात्मककायशम्
2. भर्ाि् सर्ेशाः उदयपुरे र्सद्वत। भर्ाि् उदयपुरस्य सौन्दयं िष्ं ु स्वद्वमत्रं चिे शम् आमन्त्रयद्वत। ½×10=5
अत्र मञ्जष
ू ापदािां सहायतया इदं पत्रं सम्पूयव पुिाः न्द्रलखतु -

द्वदिाङ्काः...................
10/15, द्वहरण्यिगरी
(i) ...................

द्वप्रय सुहृद् (ii) ..................... !
सप्रेम िमाः।
अत्र सवं कु शिं र्तवते, भर्ताः कु शलताम् अद्वप इच्छाद्वम। द्वमत्रर्र! इदम् उदयपुरिगरम्
अतीर् (iii) ......................... स्थािं र्तवते । इदं िगरं महाराणा-उदयन्द्रसंह-
राजान्द्रिराजेि (iv) ............................... आसीत्। इदं प्रतीयते यत् एतत् िगरं
िरायााः (v) .................................. अस्मि। इदं सरोर्राणां िगरमद्वप कथ्यते।
यताः अत्र अिेके सरोर्रााः सस्मन्त। अिेि अत्र ग्रीष्मस्य अिुभर्ाः अद्वप ि भर्द्वत। द्विकटे एर्
महाराणा-प्रताप-महाभागािां िरणं कारयन्ती (vi) …..............अद्वप र्तवत।े अत्र भूद्वमाः
रक्तर्णाव अस्मि । समीपे एर् स्मस्थतं र्ैष्णर्-सम्प्रदायस्य प्रन्द्रसद्धं (vii) ...............
िाथिारा अद्वप अस्मि। यत्र जिााः अहद्विवशं तीथवयात्रां कतुवम् आगच्छस्मन्त। एकन्द्रलङ्ग-महादेर्स्य
(viii) ................... आयव-समाजस्य प्रर्तवकस्य महद्वषव-दयािन्दस्य सं िरणं कारयद्वत।
यत्र महद्वषवाः दयािन्दाः सत्याथवप्रकाश-महाग्रन्थं रन्द्रचतर्ाि् । द्वमत्र ! मम अतीर् अन्द्रभलाषा
र्तवते यत् भर्ाि् अर्श्यमेर् अस्य िगरस्य (ix) .................... अत्र आगच्छे त्। ।
शीघ्रं स्वागमिस्य सूचिां यच्छतु भर्ाि् ।
भर्दीयं द्वमत्रम्
(x) ....................
ू ा-

देर्ालयाः, हल्दीघाटी, चिे श, स्थाद्वपतम् दशविाथवम्,
उदयपुरतः, सर्ेशाः, स्वगवम,् सौन्दयवयुक्तम्, तीथवम् ।

3

3. मञ्जष
ू ाप्रदत्त-पदसहायतया अिोन्द्रलन्द्रखतां कथां पूरयत - ½×10=5
एकदा एक: (i)............ काष्ठान्यानेतुं वनमगच्छत्। तत्र सहसैव र्ृक्षस्य करुणध्वद्विं
(ii)............. ठतष्ठठत। वृक्ष: समीपस्थं कठतशतं वृक्षं दृष्ट्वा रुदठिव वदठत स्म, ह्य: एक:
काष्ठहार: काष्ठाय (iii)......... ठमत्रस्य र्रीरमस्तच्छनत्। छे दनेनास्य र्रीरे व्रर्ान् दृष्ट्वा अतीव
दुःलितोऽहम्। (iv)......... नीत्वा सः तु आपर्ं गतवान् परं अत्र कोऽठप नास्ति योऽस्य
व्रर्ानामुपचारं कु यावत्। ठकमर्थं (v).......... जना: यदस्माकं र्रीरं न के विं काष्ठठवियर्ाय
एवास्ति अठपतु वायोः (vi)..........., कू हानार्नाय, आतपेन श्रान्तेभ्यः पलर्थके भ्यः,
पर्ुभ्यश्च छायाप्रदानाय, िगेभ्यः (vii).........., व्यालधतेभ्यः औ्धये, बुभुलक्षतेभ्यः
फिप्रदानाय चाप्यस्ति। काष्ठठवियेर् तु के विमेकवारमेव एकस्यैव िाभ: जायते परमनेन
लचरकािपयशन्तं ठवठवधा: प्रालर्नः (viii).......... भवस्तन्त। फिौ्धीनां प्राठिरठप दुिशभा
भवठत। एवमेव एकै कं कृ त्वाऽस्माकं सवे्ां कतशनन
े वसन्तादीनां (ix)......... महत्त्वमठप
ठविुिं भठवष्यठत। इदं श्रुत्वा लििमनः काष्ठहरः वृक्षकतशनात् ठवरम्य (x)...........
आरब्धवान्।
ू ा-
मम, ठवस्मरस्तन्त, ऋतूनाम्, ठनरालश्रताः, काष्ठहारः,
र्ृक्षारोपणम्, ठनवासाय, काष्ठाठन, श्रुत्वा, र्ुधीकरर्ाय।

अथर्ा
अधोलिलितसं वादे ररक्तस्थानाठन पूरयन्तु। 1×5=5

र्ैद्याः - आगच्छ पुत्र। ठकं जातम् ? ज्वरः अस्ति ठकम्?
राजीर्ाः - (i).........................................................।
वैद्ः - एवम्। ज्वरः न अस्ति । उदरे पीडा वतशत।े ह्यः ठकं भलक्षतम्?
राजीवः - (ii) ………………………………………..।
वैद्ः - अहो! आपर्े आिुकस्य वटका: िाठदताः। ठकं न जानालस? अधुना बठहः
िाद्विूठन न िाठदतव्याठन। एतत् चूर्ं स्वीकरोतु।
राजीर्ाः - (iii).......................................................................।
वैद्ः - अरे नठह! कटुाः नास्ति। पुनरठप औ्धेः कृ ते स्वादः न गर्नीयः।
राजीवः - (iv) ………………………………………………।
वैद्ः - ठदने ठत्रवारम् एकचमसमात्रम् उष्णजिेन ग्रहीतव्यम्।
राजीवः - (v) …………………………………………… ।

4

वैद्ः - पुन: आगमनस्य आवश्यकता एव न भठवष्यठत । स्वास्थ्यं प्रठत भठवष्ये
जागरूकः भव। आरोग्यं परमं सुिम्।
राजीवः - धन्यवादः। प्रर्माठम।

4. ‘द्वहमालयाः’ इद्वत द्वर्षये प्रदत्तशब्दसहायतया पञ्चर्ाक्येषु एकम् अिुच्छेदं न्द्रलखत । 1×5=5
(मञ्जष
ू ाप्रदत्तपदािां सहायता अपेन्द्रक्षता चेत् ग्रहीतव्या अन्यथा स्वयं न्द्रचन्तद्वयत्वा स्वतन्त्ररूपेण
लेन्द्रखतव्यम्।)
ू ा-
प्रहरी, उत्तरस्यां द्वदन्द्रश, िद्याः, र्ृद्वष्ाः, मेघााः, द्वहमच्छाद्वदताद्वि,
न्द्रशखरान्द्रण, भूद्वमाः, उर्वरा , न्द्रसञ्चस्मन्त, शस्यश्यामला।

अर्थवा

ठनम्नलिलितवाक्ये्ु के ्ाञ्चन पञ्चवाक्यानां सं स्कृ तेन अनुवादं कु रुत -(के विं वाक्यपञ्चकम्) 1×5=5
(i) अरठवन्द पत्र लििता है।
Arvind writes letter.
(ii) वह कक्षा में प्रर्थम स्थान प्राि करेगा।
He will be securing first position in the class.
(iii) गााँ व के दोनों ओर वृक्ष हैं।
There are trees on both the sides of the village.
(iv) मेरे घर सं गीत का कायशिम हुआ र्था।
There was a music program at my place.
(v) गं गा ठहमािय से प्रकट होती है।
Ganga originates from Himalayas.
(vi) कठवयों में कालिदास श्रेष्ठ है।
Kalidas is best of all the poets.
(vii) लर्क्षक छात्र को पुिक देता है।
Teacher gives book to child.

5

पठितावबोधनम्
5. अधोलिलितं गद्ांर्ं पठित्वा तदाधाररतान् प्रश्नान् सं स्कृ तेन उत्तरत – 3
वत्सराजस्य इदं वचनमाकर्ण्श कु ठपतो राजा प्राह - त्वं मम सेवकोऽलस, मया यत्कथ्यते त्वया
तद् ठवधेयम्। पुनः वत्सराजः राजाज्ञा पािनीयैवेठत मत्वा तूष्णीं बभूव। अनन्तरम्
अठनच्छिठप वत्सराज: भोजं रर्थे ठनवेश्य रात्रौ वनं नीतवान्। तत्र आत्मनो वधयोजनां ज्ञात्वा
भोज: ठकमठप वत्सराजं कलर्थतवान्। तद्वचनैः वैराग्यमापिो वत्सराजः तं न हतवान्, अठपतु
गृहमागत्य भोजं गृहाभ्यन्तरे भूमौ ठनलक्षप्य रक्ष। पुनः कृ ठत्रमरूपेर् भोजस्य मिकं
कारठयत्वा, राजभवनं गत्वा वत्सराजो राजानं प्राह- श्रीमता यदाठदष्टं तत्सालधतठमठत। ततो
राजा भोजवधं ज्ञात्वा तं पृष्टवान्- वत्सराज! िड्गप्रहारसमये तेन ठकमुक्तम् ?

(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) कु द्वपतराज्ञाः र्चिं श्रुत्वा क: तूष्णीं बभूव?
(ii) अठनच्छन् अठप वत्सराजः भोजं कु त्र नीतवान्?
(iii) वत्सराजः कस्य मिकं काररतवान्?
2×1=2
(आ) पूणवर्ाक्येि उत्तरत – (के र्लं प्रश्नैकम्)
(i) कु ठपतो राजा ठकं प्राह?
(ii) राजा भोजवधं ज्ञात्वा ठकं पृष्टवान्?

6. अधोलिलितं पद्ं पठित्वा तदाधाररतान् प्रश्नान् सं स्कृ तेन उत्तरत – 3
गुर्ी गुर्ं वेठत्त न वेठत्त ठनगुर्
श ः
बिी बिं वेठत्त न वेठत्त ठनबशिः।
ठपको वसन्तस्य गुर्ं न वायसः
करी च लसंहस्य बिं न मू्कः॥
(अ) एकपदे ि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नियम्) ½×2=1
(i) कः गुर्ं वेठत्त?
(ii) लसंहस्य बिं कः न जानाठत?
(iii) वायसः कस्य गुर्ं न जानाठत?
(आ) पूणवर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नैकम्) 1×2=2
(i) बिस्य महत्त्वं कः जानाठत कः च न जानाठत?
(ii) ठनगुशर्ः जनः द्वकं ि र्ेद्वत्त?

6

7. अधोलिलितं नाट्ांर्ं पठित्वा तदाधाररतान् प्रश्नान् सं स्कृ तेन उत्तरत – 3
कु ण्डिा - सन्द्रख मदालसे! त्वं तु के र्लं द्वर्द्याध्ययिे एर् रता द्वकयन्तं कालं यार्त् ब्रह्मचयवव्रतं
िारद्वयष्यन्द्रस?
मदािसा - ज्ञािोदन्द्रििु अिन्तपारो गभीरश्च। मया सागरतटे स्मस्थत्वा कद्वतपयद्विन्दर् एर्
प्राप्ता अद्यार्न्द्रि।
कु ण्डिा - ज्ञािोदन्द्रििु अिन्तपारो गभीरश्च। मया सागरतटे स्मस्थत्वा कद्वतपयद्विन्दर् एर्
प्राप्ता अद्यार्न्द्रि।
मदािसा - द्वकं श्रुतं त्वया यत् गुरुर्यै: मामन्द्रिकृ त्य द्वपत्रे कन्द्रथतम्?
कु ण्डिा - अथ द्वकम्! राजकु मारी मदालसा सर्वद्वर्द्याद्विष्णाता जाता,परं तया स्वयं र्र: ि
प्राप्ताः अताः तस्यै योग्यर्रस्य अन्वेषणं कायवम् इत्यासीद् गुरुपादािां मतम्।
मदालसा - (हन्द्रसत्वा) िद्वह जािस्मन्त ते यदहं द्वर्र्ाहिन्धिं स्वीकतुं ि इच्छाद्वम।
(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्)
½×2=1
(i) अनन्तपाराः काः?
(ii) का सवशठवद्ाठनष्णाता जाता?
(iii) मदािसा ठकं स्वीकतुं न इच्छठत?

(आ) पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के र्लं प्रश्नैकम्) 2×1= 2
(i) कु िगुरु: मदािसायाः ठव्ये द्वपतरं प्रद्वत द्वकं कन्द्रथतर्ाि्?
(ii) गुरुपादािां मतं द्वकम् अस्मि?

8. अिोन्द्रलन्द्रखतस्य पद्यस्य भार्ाथं मञ्जष
ू ाप्रदत्तपदै ाः पूरद्वयत्वा पुिाः न्द्रलखत – ½×4=2
न दुजशन: सज्जनतामुपैठत र्ि: सहस्रैरठप लर्क्ष्यमार्ः
लचरं ठनमग्नोऽठप सुधा-समुद्रे न मन्दरो मादश वमभ्युपठै त॥

भार्ाथवाः– दुजशन: र्ि: (i) ----------- सज्जनै: अठप लर्क्ष्यमार्: कदालचत् (ii) ----------
न प्राप्नोठत। यर्था अमृतस्य समुद्रे लचरकािं यावत् (iii) ----------- मन्दर:
पवशत: (iv) ---------- न प्राप्नोठत। अतः र्िस्य अवबोधनं तु सवशर्था व्यर्थशमेव।
ू ा

सज्जनताम्, कोमित्वम्, सहस्रैः, ठनमग्नः

7

अर्थवा
प्रदत्त-भार्ाथवत्रयात् शुद्धं भार्ाथं न्द्रचत्वा न्द्रलखत-
(क) कमाशर्ण्ारभमार्ं ठह पुरु्ं श्रीठनश्ेवते। 1×2=2
(i) य: मनुष्य: कमाशलर् आरभते स: समृठधं प्राप्नोठत।
(ii) पुरु्: लश्रयं न प्राप्नोठत।
(iii) कमशर्ा पुरु्: िक्ष्ीं न ठन्ेवते।

(ख) ‘द्वत्रद्वर्िं िरकस्येदं िारं िाशिमात्मिाः’
(i) िरकस्य िारं द्वत्रद्वर्िम् उच्यते लोभाः असत्यम् श्रमाः च।
(ii) िरकस्य िारेषु प्रर्ेशाः कद्वठितमाः इत्यजुि
व ाः कथयद्वत।
(iii) मािर्स्य आत्मिाः िाशाय कामाः क्रोिाः लोभाः च एताद्वि त्रीन्द्रण िरकस्य िारान्द्रण
एर्।

9. अधोलिलित-अन्वये मं जूषायााः साहाय्येि ररक्तस्थानाठन पूरयत – ½×4=2
कर्ाशमृतं सूठक्तरसं ठवमुच्य दो्े्ु यत्न: सुमहान् ििानाम्।
ठनरीक्षते के लिवनं प्रठवश्य िमेिक: कण्टकजािमेव॥

अन्वयाः – ििानां (i) ----------- सूठक्तरसं ठवमुच्य दो्े्ु (ii)------- यत्न: (भवठत)
यर्था िमेिक: (iii) --------- प्रठवश्य कण्टकजािम् एव (iv)---------।

ू ा- के न्द्रलर्िम् , कणावमृतम् , द्विरीक्षते , सुमहाि् ।

10. ‘क’ िम्भस्य र्ाक्यांशस्य ‘ख’ िम्भस्य र्ाक्यांशि
े सह मेलिं कु रुत - ½×4=2
‘क’ िम्भाः ‘ख’ िम्भाः
(i) ज्ञाने मौनं क्षमा शक्तौ - ठवभू्र्ं मौनमपस्मितानाम्
(ii) कांस्यं यर्था ठह कु रुते - त्यागे श्लाघाठवपयशय:
(iii)रूपं प्रलसधं न बुधािदाहु: - अठततरां ठननादं
(iv)ठवर्े्त: सवशठवदां समाजे - ठवद्ावतां विुत एव रूपम्

------------------ ------------------
8