CBSE Class 10 Marking Scheme 2022 for Marathi Term 2

इय ता दहावी [STD- X] मराठ (००९)
वतीय स नमन
ु ा उ तर प का व आराखडा २०२१-२२

%&न उप%&न अपे)*त उ तरे गण
ु दान
.१ खाल.ल उतारा वाचून याखाल. वचारले1या %&नांची उ तरे 3लहा.
अ खाल.लपैक6 कोण याह. दोन %&नांची थोड9यात उ तरे 3लहा.. 4

१. व ृ व ल अ न, व , औषधे, सावल दे तात. घरासाठ फ नचर व ृ ांपासन
ू #मळते.
ाणवायू दे तात, दष
ू ण कमी करतात, बड
ु णा-या माणसाला वाचवू शकतात - अशा सव
कारे काळजी घेतात.
२. व ृ सव कारे उपय2
ु त, 4यां5यावर घाला घात यास मानवाला अ न, व याबरोबर
ाणवायू #मळू शकणार नाह . ज#मनीची धूप होईल, पयावरणाचा समतोल 9बघडेल, दष
ू ण
वाढे ल. जीवन धो2यात येईल.
३. माणसे व झाडे एकमेकांवर अवलंबन
ू आहे त. माणसांचा उ5छवास झाडांसाठ
उपय2
ु त तर झाडांनी सोडलेला ाणवायू माणसांसाठ जीवन. झाडे हवेतील काबन
शोषन
ू दष
ू ण कमी करतात. मानवाला अ न, व , सावल , अशी मदत करतात.
ब खाल.लपैक6 कोण याह. एका %&नाब<ल तम
ु चे वचार =य9त करा.. 3

१. उपाय- AवAवध Bठकाणी व ृ लागवड व संगोपन करावे, र ता Dं द करणासाठ ,
इमारतींसाठ वृ तोडताना आFण तेवढे च व ृ लावावेत. पयावरणपरू क व ृ ांची
लागवड करावी. श2य तेथे व ृ तोड न करता 4यां5यासोबत बांधकाम करावे. श2य
तेथे कागदाचा वापर कमी करावा.
२. मानवी शर रात Hदयाची मह44वाची जागा व काय, Hदया#शवाय मानवी जीवन
अश2य. 4याच कारे व ृ हे नसगाचे Hदय. व ृ सव पI
ृ वीला सव कारे उपय2
ु त
आहे त. 4यांना तोडणे Jहणजे शर रातन
ू Hदय काढून टाकणेच आहे .
%.२.. अ.. खाल.ल %&नांची सम
ु ारे ३० ते ४० शDदांत उ तरे 3लहा.(
.( कोणतेह. २)) 4

१. रघन
ु ाथ माशेलकरां5या आईला काँMेस हाऊसजवळ काम #मळू शकतं हे
समज यावर ती तेथे बराच वेळ ताटकळत रांगेत उभी राBहल पण तेथे फ2त
तसर Pकं वा 4यापे ा अQधक #शकले यांनाच काम Bदलं जाणार अस यामळ
ु ं आFण
ती वतः तेवढ #शकलेल नस यामळ
ु ं तला काम #मळू शकले नाह .
२. कथा Jहणजेच गोSट.... आकषक सD
ु वात, पTरणामकारक शेवट ह कथेची
वै#शSVये.... पर कथा, बोधकथा, AवWान कथा, ऐ तहा#सक कथा, साहसकथा हे तचे
कार, नाटक, मा#लका, Qच पट यांचा पाया Jहणजेच कथा. Aव.स. खांडक
े र,
Aवभावर #शDरकर, Zयंकटे श माडगळ
ू कर, व.प.ु काळे , शंकर पाट ल, द.मा. #मरासदार
असे कथालेखक #स[.
३. भडसावळे गD
ु जीनीं नरं जनचे थोरामो\यां5या घर वार लावन
ू Bदले. 4या5या व]या,
पु तकांचा खच गD
ु जी करायचे आFण नरं जनला 4यांनी ‘जोपय_त तझ
ु ा पBहला नंबर
येतो तोपय_तच सव खच कर न आFण वारह लावन
ू दे ईन’ असे आZहानह Bदले
होते. गD
ु जी नरं जनला अaयास कसा करावा, केZहा करावा असा योbय स ला दे त
असत.

४. वासवणनाची वै#शSVये - एखाdया Bठकाणी वास कeन आ यानंतर वासाची,
े णीय Bठकाणांची रोचक, मf
ू , जशी5या तशी माBहती पोहचवणारे पु तक
Jहणजे वासवणन. घरात बसन
ू ह दरू वर5या गावांमgये, दे श परदे शात Pफरवन
ू
आणणारे ते वास वणन. वासवणनात वासातील माBहतीबरोबरच लेखकाचे
वतःचे अनभ
ु व, भावना, नसग सhदय, Zयि2तAवशेषह आढळतात.
%..२.. ब. खाल.ल %&नांची सम
ु ारे ५० ते ६० शDदांत उ तरे 3लहा.. ( कोणतेह. २)) 6
१. तकूल पTरि थतीतन
ू िजfीने #श ण घेणारे रघन
ु ाथ माशेलकर आFण 4यांना
#श ण घेjयास व4ृ त करणा-या 4यां5या आई आFण #श कांबfल5या
माशेलकरां5या भावना पाठात Bदसन
ू येतात. यु नयन हाय कुलमध या भावे सरांनी
माशेलकरांना AवWानाची गोडी लावल . #भंगां5या सहाkयाने सय
ू Pकरणांची श2ती
दाखवणारा योग दाखवताना भावे सरांनी माशेलकरांना एकाMतेने, पण
ू नlचयाने
एखादे काम केले तर कोणतीह गोSट अश2य नसते, यश निlचत #मळते हे
जीवनाचे त4वWानच #शकवले.
२. तावना - रं ग साBह4याचे- मराठ भाषा AवAवध साBह4य कारांनी सम[
ृ आहे,
4या साBह4य कारांAवषयीची माBहती या नाटुकल मgये Bदल आहे.
आपले Aवचार, भावभावना योbय कारे आFण भावीपणे मांडाय5या असतील
तर भाषेवर भ4ु 4व हवे. AवAवध साBह4य कारां5या वाचनाने जीवनाचा अनभ
ु व
सम[
ृ होतो. िजतकं जा त वाचन केलं जाईल ततकm भाषा, Aवचार, शnदसमह
ू
सध
ु ारत जाईल आFण वतःचे लेखनह सध
ु ारे ल. शnदसंप4ती वाढे ल Jहणून ‘उत ्तम
लेखक होjयासाठ उ4तम वाचक होणे आवlयक असते’ असे Jहटले आहे.
३. आदश AवdयाIया_ची गण
ु वै#शSVये- हुशार बरोबरच नpता, मो\यांना आदर दे णारा,
सं कार , चांगला #म , सdवतनी, #श तA य, इतरां5या सख
ु दःु खात धावन
ू जाणारा,
सामािजक बांQधलकm मानणारा, मानवतावाद मू य जपणारा, संगावधान राखन
ू
काम करणारा इ.
%.३. अ. खाल.ल %&नांची सम
ु ारे ३० ते ४० शDदांत उ तरे 3लहा. (कोणतेह. २) 4
१. नवीन Aपढ चे, नवीन यग
ु ाचे वqन, दे शा5या उrrवल भAवSयाचे, मातीतन
ू मोती
Aपकवjयाचे वqन कवी पाहत आहे . नवनवीन यं ां5या मदतीने दे शाची गती
Zहावी, नवनवीन उdgयोगधंदे नमाण Zहावेत. sमांना योbय मान, तSठा
#मळावी, भारता5या उ4tांतीचा आवाज पण
ू जगात घम
ु ावा, सव भारतीयांनी एक
येऊन, एकजुट ने दे शाला वैभव #मळवन
ू dयावे असे वqन कवी पाहत आहे त.
कृAष धान, sम तSठा मानणार , राSu य एका4मता जपणार भावी Aपढ भारतात
ज माला यावी हे कवीचे वqन आहे.
२. सै नक आप या दे शा5या सीमेवर अहोरा तैनात राहून पहारा दे तात. येणा-या
श च
ू ा मक
ु ाबला करjयासाठ डोvयात तेल घालन
ू नजर ठे वतात. संगी ाणांची
बाजी लावन
ू दे शाचे र ण करतात. ते य[
ु ाची झळ भारतीय जनतेपय_त पोहोचू दे त
नाह त. केवळ सै नक सीमेवर जागत असतो Jहणून आपण सरु w त असतो, ]या
शnदांत कव य ी सै नकांAवषयीचा आदरभाव दाखवतात.

३. कव य ी इंBदरा संत दे शा5या र णासाठ सीमेवर सतत सस
ु rज रहाणा-या
जवानांबfल5या दे शवा#सयां5या भावना, 4यां5याAवषयीचा आदर Zय2त करतात.
सै नकां5या लढाऊव4ृ तीAवषयी, 4यां5या िजfीAवषयी, समोर म4ृ यू Bदसत असतानाह
ना डगमगता तोफांचा, बंदक
ु m5या गोvयांचा भxडमार होत असतानाह जराह न
घाबरता पढ
ु े पडणा-या सै नकां5या पावलांबfल अ#भमानाने बोलताना कव य ी
थकत नाह त.
%.३. ब. खाल.ल प यपं9तीचे संदभाIसGहत @पVट.करण करा. ( कोणतेह. १)) 3
१. संदभI- वqन कe साकार- कवी Pकशोर पाठक- नवीन यग
ु ातील नZया Aपढ 5या
मदतीने दे शा5या उrrवल भAवSयाचे वqन कवी पाहत आहे.
@पVट.करण- नवी Aपढ , नवयव
ु क, AवWान, तं Wानाचा जोडीने sमां5या आधारे
अनेक उyयोगधंदे, Zयवसाय वाढवन
ू दे शात औdयोQगक उ4tांती घडवन
ू आणणार
आहे त आFण पण
ू जगाला भारताचा उrrवल Aवकास दाखवन
ू दे णार आहे त.
२. संदभI- औ ण - कव य ी - इंBदरा संत. सीमेवर लढणा-या, संगी ाणांची बाजी
लावणा-या सै नकां त दे शवा#सयांना वाटणारा आदरभाव कव य ींनी Zय2त केला
आहे.
@पVट.करण- दे शाचे ाणपणाने र ण करणा-या सीमेवर ल जवानांAवषयी सर्व
जनतेला वाटणार कृतWता Zय2त करताना कव य ी इंBदरा संत Jहणतात, ' 4येक
भारतीयांचे डोळे तझ
ु ा Aवजय बघायला आसस ु ले आहे त. तझ
ु ा पराtम पाहून
सवा_5या डोvयात आनंदाsू उभे राBहले आहे त. या असं{य अsूं5या rयोतींनी तल
ु ा
आJह औ ण कeन त|
ु यासाठ यश Qचंतत आहोत.’
%.३. क. खाल.लपैक6 कोण याह. एका %&नाचे ५०--६० शDदांत उ तर 3लहा.. 3
१. Zय4ु प4ती कोशाचे काय - १) शnदाचे मळ
ू eप दाखवणे.
२) अथा_मधील बदल पSट करणे
३) उ5चारातील बदल व फरक दाखवणे.
४) बदलांचे कारण पSट करणे.
५) एका शnदाचे AवAवध भाषांमधील कोणते अथ होतात ते जाणून घेणे.
६) एका शnदांचे अनेक अथ जाणून घेणे..
२. काळानस
ु ार भाषेत बदल होतात-
उदा. ‘शहाणा’ शnदाचा पव
ू €चा अथ - हुशार, बAु [मान, चलाख असा होतो पण आता
मळ
ू अथा#शवाय ‘अ तशहाणा’ असा स[
ु ा eढ होत आहे . काळानस
ु ार, नवीन
तं Wानानस
ु ार नवनवीन शnद भाषेत eढ होतात. उदा. संगणक, मोबाईल इ.
%..४ अ. कंसातील सच
ू नांनस
ु ार उ तरे या.. (कोणते
( ह. १)) 2
१. सामा य नाम - काका
काकू अ#भषेक5या मागे धावत गेल /गे या.
२. राघवला कामासाठ घर सोडावे लागले Jहणून 4याला खूप वाईट वाटले.
३. राजा - सामा य नाम
कmत€ - भाववाचक नाम
%..४ ब. कंसातील सच
ु ार बदल कXन 3लहा.. (कोणते
( ह. १) 2
१. भत
ू काळ, अ र कुलप
ु ावरची अ रे उजेडात Bदसतात/Bदसत आहे त.

२. भत
ू काळ, नाटक सकाळी पाच वाजता आटपेल.
३. वतIमानकाळ, मला नसग ह एक कAवताच वाटायची/वाटत होती.
%..४ क.. कंसातील सच
ु ार बदल कXन 3लहा . (कोणते
( ह. १)) 2
१. आZाथ[ वा9य, उ4तम आरोbयासाठ Zयायाम करावा/ केला पाBहजे.
२. वधानाथ[ होकारा मक वा9य, पाचशे Dपये ह काह लहान/ छोट र2कम नाह .
३. वधानाथ[ नकारा मक वा9य, शाळे ची ह वेळ आम5या गैरसोयीची आहे.
४. वधानाथ[ वा9य, तJ
ु ह डोळे #मटाल का ?
%..४ ड. खाल.ल सामा3सक शDदांचा यो\य वKह कXन समास ओळखा.. (कोणते
( ह. १)) 2
१. याया याय - याय Pकं वा अ याय - वैकि पक dवंdव समास
२. पदोपद - 4येक पदावर - अZययीभाव समास
३. पंचारती - पाच आरतींचा समह
ू - dAवगू समास
ट.प - =याकरणातील सवI %&नांमEये Gदले1या % येक सच
ू नांसाठ % येक6 (१) गण
ु .
उदा. शDदांची जात ओळखणे (१गण
ु ) सां^गतले1या सच
ू ने%माणे बदल करणे (१गण
ु )
सामा3सक शDदांचा वKह (१गण
ु ) समास ओळखणे (१गण
ु )
%.. ५ खाल.लपैक6 कोणतेह. एक प 3लहा (3लफाफा आव&यक) 5
प लेखनासाठ आवlयक बाबी -
• Bदनांक प ा5या वर5या डाZया कोप-यात #लहावा.(उदा. ५ जून २०२१) (०.५गण
ु )
• मायना - rयांना प पाठवायचे 4यांना डावीकडे अ#भवादनासह संबोQधत
करावे. (१ गण
ु )
• Aवषय - मोज2या शnदात असावा. (०.५गण
ु )
• मजकूर - मजकूर Aवषयाशी संबQं धत ोटक व नेमका असावा, समपक, मf
ू
रचना असावी, पा हाळ नसावा, भाषा Zयावहार क व भारद त असावी.
(१.५ गण
ु )
• शेवट व वा र - प ाचा शेवट करताना डावीकडील खाल5या कोप-यात प
पाठवणा-याची नाव / वा र व प4ता असावा. (०.५गण
ु )
• ट प - #लफाफा आवlयक (१ गण
ु )