CBSE Class 10 Marking Scheme 2022 for Sanskrit Term 2

आदर्शप्रश्नपत्रम् 2021-22
द्वितीयं सत्रम्
कक्षा - दर्मी
सं स्कृ तम् (कोड सं ख्या - 122)
समयः – होराियम् अङ्कयोजना सम्पूर्ाशङ्काः – 40

अवधातव्यम् -

1. अङ्कयोजनायां प्रदत्ताद्वन उत्तराणर् द्वनदर्ाशत्मकाद्वन सन्ति। प्रदत्ताद्वन उत्तराणर् अद्वतररच्याद्वप सन्दर्ाशनस
ु ारम्
अन्याद्वन उत्तराणर् र्द्ववतुम् अहशन्ति।
2. आिररकद्ववकल्पात्मके षु प्रश्नेषु यद्यद्वप स्पष्टतया द्वनदेर्ः दत्तः अन्ति यत् के वलं प्रश्नियम् अथवा प्रश्नत्रयम्

इत्याद्वदकम् उत्तरं दातव्यं तथाद्वप यद्वद छात्रः अद्वतररक्त-प्रश्नानाम् उत्तराणर् णलखद्वत तद्वहश छात्रद्वहताय द्वनर्शयः
कत्तशव्यः। यथा णित्रवर्शने पञ्चवाक्यानां लेखनम् अर्ीष्टं परं छात्रः यद्वद सप्तवाक्याद्वन णलखद्वत तद्वहश तत्र के वलं
प्रथम-पञ्चवाक्यानां न अद्वपतु याद्वन वाक्याद्वन उत्तमाद्वन सन्ति तेषां मूल्याङ्कनं करर्ीयम्।
3. अनुच्छेदे श्लोके नाट्ांर्े वा पृष्टाः प्रश्नाः अवबोधात्मकाः सन्ति। अतः द्ववद्याणथशनः एतेषु प्रदत्तर्ब्दानां स्थाने

समर्ाव-पयाशयवाचि-र्ब्दानां प्रयोगं कतुुं र्क्नुवन्ति। तदथशम् अङ्काः देयाः। यद्वद द्ववद्याणथशनः उत्तरलेखन-
समये समुणितानां द्ववर्क्तीनां विनानां ि प्रयोगं न कु वशन्ति तद्वहश अंर्तः अङ्काः कतशनीयाः न तु सम्पूर्ाशङ्काः।
4. त्रुद्विपूर्शवतशन्यै व्याकरर्ात्मक-प्रयोगाय ि अनुपाततः अङ्काः कतशनीयाः न तु सम्पूर्ाशङ्काः।

5. आं णर्क-दृष्ट्या समुणितेभ्यः उत्तरेभ्यः अद्वप अङ्काः देयाः।

6. रिनात्मक-काये वाक्यरिना प्रमुखा न तु वाक्यसौन्दयश-तत्त्वम्। अतः आं णर्कवाक्यर्ुद्धये अद्वप अङ्काः देयाः।

वर्शनात्मकाः प्रश्नाः 40 अङ्काः
अपठितावबोधनम्
1 अपद्वित-गद्यांर्ः 10
अ. एकपदेन उत्तरत – (के वलं प्रश्नियम्)
1×2=2
(i) उलूकम्
(ii) वायसः
(iii) णर्णक्षतः/योग्यजनः

1

आ. पूर्शवाक्येन णलखत - (के वलं प्रश्नियम्) 2×2=4
(i) वायसः उलूकस्य राजपदे प्रठतष्ठापनठवषये अवदत् यत्-“यस्य देर्स्य राजा एवम्
अन्धो र्द्ववष्यद्वत तस्य प्रजा अद्वप तथैव र्द्ववष्यद्वत।”
(ii) लोकताणिकदेर्ष
े ु यथा राष्टरप्रमुखः सवशकारो वा तथा तस्य देर्स्य न्तस्थद्वतःर्वद्वत।
(iii) वायसः यदा उलूकस्य अणर्षेकोत्सवः प्रारब्धः तदैव तत्रागच्छत्।
इ. अस्य अनुच्छेदस्य कृ ते उपयुक्तं र्ीषशकं सं स्कृ तेन णलखत – 1
बुद्वद्धमान् वायसः/ितुरः वायसः / यथा राजा तथा प्रजा/ अथवा योग्यः राजा।
छात्रस्य उत्तरं दृष्ट्वा छात्रद्वहताय समुणितः द्वनर्शयः करर्ीयः।
ई. यथाद्वनदेर्म् उत्तरत (के वलं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(i) वायसः
(ii) वायसः
(iii) पुरातनी
(iv) द्वदवान्धः
रिनात्मकं काययम्
2. पत्रलेखनम् ½×10=5

गुरुग्रामात्,
द्वदनाङ्कः-05.03.22

द्वप्रय हाद्वदशक !
(i) स्नेहाणर्षः।
मात्रा णलणखतं पत्रं प्राप्तम्। तेन (ii) पत्रेर् मया ज्ञातं यत् र्वान् सिुणलतर्ोजनं
न (iii) सेवते, प्रद्वतद्वदनं ि ‘िाऊमीन-बगशर' इद्वत खादद्वत। (iv) ईदृर्ं र्ोजनं स्वास्थ्याय
सम्यक् न अन्ति। यदा कदा तु अस्य (v) सेवनं कतुुं र्क्यते, परं प्रद्वतद्वदनं
(vi) त्वररतर्ोजनस्य सेवनं स्वास्थ्याय हाद्वनकरम्।
स्वास्थ्याय तु सिुणलतर्ोजनं (vii) ग्रहीतव्यम् एव यतः 'स्वस्थर्रीरे एव स्वस्थमनसः
वासः' र्वद्वत। अतः र्वान् त्वररतर्ोजनस्य सेवनं (viii) त्यजतु करोतु। स्वास्थ्यवधशकं
र्ोजनमेव खादतु। अनेन र्वान् कदाद्वप (ix) रुग्णः न र्द्ववष्यद्वत। र्वान् स्वस्वास्थ्यद्ववषये
जागरुकः द्वतष्ठतु इद्वत मे अनुरोधः।

र्वदीया (x) अग्रजा,
द्वहमांर्ी

2

3. णित्रवर्शनम् 1×5=5
अत्र छात्रेभ्यः सं णक्षप्तवाक्यरिना अपेणक्षता वतशते। के वलं वाक्यर्ुद्वद्धः द्रष्टव्या। अस्य
प्रश्नस्य प्रमुखम् उद्दे श्यं वाक्यरिना अन्ति। वाक्यं दीर्शम् अन्ति अथवा लर्ु इद्वत महत्त्वपूर्ुं
नान्ति। प्रद्वतवाक्यम् अधशः अङ्कः र्ावस्य कृ ते अधशः अङ्कः ि व्याकरर्दृष्ट्या र्ुद्धताद्वनद्वमत्तं
द्वनधाशररतः अन्ति। मञ्जूषायां प्रदत्ताः र्ब्दाः सहायताथुं सन्ति। छात्रः तेषां वाक्येषु प्रयोगं
कु याशदेव इद्वत अद्वनवायुं नान्ति। छात्रः स्वमेधया अद्वप वाक्याद्वन द्वनमाशतुं र्क्नोद्वत। मञ्जूषायां
प्रदत्तानां र्ब्दानां द्ववर्द्वक्तं पररवतशनं कृ त्वा अद्वप वाक्यद्वनमाशर्ं कतुुं र्क्यते।
अथवा
अनुच्छेदलेखनम्
अयं द्ववकल्पः सवेभ्यः अन्ति। छात्राः मञ्जूषायां प्रदत्तानां र्ब्दानां द्ववर्द्वक्तं पररवतशनं
कृ त्वा अद्वप वाक्यद्वनमाशर्ं कतुुं र्क्नुवन्ति। अतः अङ्काः देयाः। अस्य मूल्याङ्कनाय
अन्ये द्वनयमाः णित्रवर्शनस्य अनुगुर्ं पालनीयाः।

4. अनुवादः (के वलं वाक्यपञ्चकम्) 1×5=5
(i) गृहात् बद्वहः िौ बालकौ क्रीडतः/खेलतः।
(ii) ‘मेर्दूतम्’ काणलदासस्य प्रणसद्धा कृ द्वतः/रिना अन्ति।
(iii) यूयं ह्यः द्वकमथुं न आगताः / आगतविः/ आगच्छत।
(iv) तौ तत्र गच्छताम्।
(v) पररश्रमी जनः सदैव सफलः र्वद्वत।
(vi) सवे छात्राः द्वनश्चयेन / ननु सफलाः र्द्ववष्यन्ति।
(vii) सा बाणलका पुिकम् अपित् / पद्वितवती।

पठितावबोधनम्
5. गद्यांर्ः 3
अ. एकपदेन उत्तरत। (के वलं प्रश्नियम्) ½×2=1
(क) द्वनधशनः / द्वनधशनजनः
(ख) आश्रयम्
(ग) छात्रावासे
आ. पूर्शवाक्येन उत्तरत। (के वलं प्रश्नियम्) 1×2=2
(क) द्वपता तनूजस्य रुग्णतामाकर्ण्श व्याकु लो जातः।
(ख) द्वनधशनः जनः अथशकाश्येन पदाद्वतरेव प्रािलत्।

3

(ग) 'द्वनर्ान्धकारे प्रसृते द्ववजने प्रदेर्े पदयात्रा न र्ुर्ावहा', एवं द्वविायश सः जनः
पार्श्शन्तस्थते ग्रामे राद्वत्रद्वनवासं कतुुं कणञ्चद् गृहस्थमुपागतः।

6. पद्यांर्ः
3
अ. एकपदे न उत्तरत - (के वलं प्रश्नियम्)
½×2=1
(क) मृगाः
(ख) सुणधयः
(ग) गोणर्ः
आ. पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के वलं प्रश्नियम्)
1×2=2
(क) समान-र्ील-व्यसनेषु सख्यं र्वद्वत।
(ख) तुरगाः तुरङ्ै ः सह अनुव्रजन्ति।
(ग) मूखाशः मूखखः सुणधयः सुधीणर्ः सह अनुव्रजन्ति।

7. नाट्ांर्ः
3
अ. एकपदे न उत्तरत। (के वलं प्रश्नियम्)
½×2=1
(क) वसिसमये
(ख) काकः
(ग) काकिेष्टः
आ. पूर्शवाक्येन उत्तरत। (के वलं प्रश्नियम्)
1×2=2
(क) अिे काकः द्वपकं प्रद्वत वदद्वत -“अरे परर्ृत्! अहं यद्वद तव सिद्वतं न
पालयाद्वम तद्वहश कु त्र स्युः द्वपकाः? अतः अहं एव करूर्ापरः पणक्षसम्राि्
काकः” इद्वत।
(ख) अनृतं वदणस िेत् काकः दर्ेत्।
(ग) काकः आत्मानं वनराजः र्द्ववतुं योग्यः णिियद्वत।

8. अन्वयः ½×4=2
द्वपता पुत्राय बाल्ये महत् द्ववद्याधनं यच्छद्वत, अस्य द्वपता द्वकं तपः तेपे इद्वत
उद्वक्तः तत्कृ तज्ञता।
अथवा
र्ावाथे ररक्तस्थानपूद्वतशः
½×4=2
अस्य र्ावोऽन्ति यत् यः मानवः (i) स्वकीयं कल्यार्म् अणधकं ि सुखम्
(ii) इच्छद्वत, सः कदाद्वप अन्येषां जनानां कृ ते अकल्यार्करं (iii) कमश न
कु याशत् अद्वपतु सवशदा (iv) कल्यार्करं कमश कु याशत।्

4

9. कथा-क्रमानुसार-लेखनम् – ½×8=4
(i) द्ववणित्रा दैवगद्वतः। तस्यामेव रात्रौ कश्चन िौरः गृहाभ्यिरं प्रद्ववष्टः।
(ii) तत्र द्वनद्वहतामेकां मञ्जूषाम् आदाय पलाद्वयतः।
(iii) िौरस्य पादध्वद्वनना प्रबुद्धोऽद्वतणथः िौरर्ङ्कया तमन्वधावत् अगृहर्ाच्च, परं
द्ववणित्रमर्ित।
(iv) िौरः एव उच्चैः क्रोणर्तुमारर्त – ‘िौरोऽयं िौरोऽयम्’ इद्वत।
(v) तस्य तारस्वरेर् ग्रामवाणसनः प्रबुद्धाः।
(vi) ग्रामवाणसनः स्वगृहाद् द्वनष्क्रम्य अद्वतणथमेव िौरं मत्वा अर्त्सशयन्।
(vii) यद्यद्वप ग्रामस्य आरक्षी एव िौरः आसीत्।
(viii) तत्क्षर्मेव रक्षापुरुषः तम् अद्वतणथं िौरोऽयम् इद्वत प्रख्याप्य कारागृहे प्राणक्षपत्।

-------------0000--------------

5