CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective
Get here latest CBSE Class 12 2021 Sample Papers for Sanskrit Elective. It will help you to score well and prepare for the final examination according to a latest pattern.We have also provided you with the latest marking scheme for this sample paper, as it would help you understand the pattern and division of sections.
More Detail
Latest News
Finished viewing? Save it for later —
Download CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective (PDF · 10 pages)Downloaded 11 times
About CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective
CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective is available here for free download. Published by CBSE for Class 12, this sample paper can be viewed online or downloaded as a PDF (10 pages). Candidates preparing for Class 12 can use CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective to understand the exam pattern, the type of questions asked, and the overall difficulty level.
Frequently Asked Questions
How can I download CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective?
Open this page and click the Download button to save CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective as a PDF. It is completely free on AglaSem Docs.
Is CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective free to download?
Yes. CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective can be viewed online and downloaded as a PDF free of cost on AglaSem Docs.
How many pages does CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective have?
CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective contains 10 pages, which you can read online or download together as a single PDF.
Where can I find more Class 12 study material?
You can find more Class 12 question papers, sample papers, syllabus, and answer keys on AglaSem Docs.
CBSE Class 12 Sample Paper 2021 for Sanskrit Elective – Text
Read the full text of this sample paper below — useful to quickly search, copy and reference the content online without downloading the PDF.
📄 View text version (10 pages)
Page 1
आदर्शप्रश्नपत्रम –् 2020-21
कक्षा – XII
् िकम)् कोड सं – 022)
संस्कृतम (ऐच्छ
Sanskrit Elective (022)
समयः – होरात्रयम ् पूर्ाशङ्ाः – 80
सामान्यच्छिदेर्ाः –
• कृ पया सम्यक्तया परीक्षर्ं कुर्शन्त ु यत अच्छ ्
् िि प्रश्नपत्रे 10 पृष्ठाच्छि मच्छु िताच्छि सच्छन्त।
• कृ पया सम्यक्तया परीक्षर्ं कुर्शन्त ु यत अच्छ ्
् िि प्रश्नपत्रे ु ाः प्रश्नाः सच्छन्त।
15 प्रमख
् र्ं प्रश्नस्य क्रमाङ्ः अर्श्यं लेखिीयः।
• उत्तरलेखिात पू
्
• अस्य प्रश्नपत्रस्य पठिाय 15 च्छिमेषाः च्छिर्ाशच्छरताः सच्छन्त। अच्छिि अर्र्ौ के र्लं प्रश्नपत्रं
्
पठिीयम उत्तरप च्छु िकायां च च्छकमच्छप ि लेखिीयम।्
प्रश्नपत्रस्वरूपम -्
‘अ’ - भागः (बहुच्छर्कल्पात्मकः) - 40 अङ्ाः
‘आ‘ - भागः (र्र् शिात्मकः) - 40 अङ्ाः
(i) ्
अच्छिि प्रश्नपत्रे द्वौ भागौ िः।
(ii) ‘अ’- भागः बहुच्छर्कल्पात्मकः अच्छि।
(iii) ‘आ’- भागः र्र्शिात्मकः अच्छि।
(iv) प्रश्नािां च्छिदेर्ाः ध्यािेि अर्श्यं पठिीयाः।
(v) ु
प्रश्नसङ्ख्या प्रश्नपत्रानसारम ्
अवश्यं लेखनीया।
(vi) ्
सर्ेषां प्रश्नािाम उत्तराच्छर् संस्कृतेि लेखिीयाच्छि।
1
कक्षा – XII
् िकम)् कोड सं – 022)
संस्कृतम (ऐच्छ
Sanskrit Elective (022)
समयः – होरात्रयम ् पूर्ाशङ्ाः – 80
सामान्यच्छिदेर्ाः –
• कृ पया सम्यक्तया परीक्षर्ं कुर्शन्त ु यत अच्छ ्
् िि प्रश्नपत्रे 10 पृष्ठाच्छि मच्छु िताच्छि सच्छन्त।
• कृ पया सम्यक्तया परीक्षर्ं कुर्शन्त ु यत अच्छ ्
् िि प्रश्नपत्रे ु ाः प्रश्नाः सच्छन्त।
15 प्रमख
् र्ं प्रश्नस्य क्रमाङ्ः अर्श्यं लेखिीयः।
• उत्तरलेखिात पू
्
• अस्य प्रश्नपत्रस्य पठिाय 15 च्छिमेषाः च्छिर्ाशच्छरताः सच्छन्त। अच्छिि अर्र्ौ के र्लं प्रश्नपत्रं
्
पठिीयम उत्तरप च्छु िकायां च च्छकमच्छप ि लेखिीयम।्
प्रश्नपत्रस्वरूपम -्
‘अ’ - भागः (बहुच्छर्कल्पात्मकः) - 40 अङ्ाः
‘आ‘ - भागः (र्र् शिात्मकः) - 40 अङ्ाः
(i) ्
अच्छिि प्रश्नपत्रे द्वौ भागौ िः।
(ii) ‘अ’- भागः बहुच्छर्कल्पात्मकः अच्छि।
(iii) ‘आ’- भागः र्र्शिात्मकः अच्छि।
(iv) प्रश्नािां च्छिदेर्ाः ध्यािेि अर्श्यं पठिीयाः।
(v) ु
प्रश्नसङ्ख्या प्रश्नपत्रानसारम ्
अवश्यं लेखनीया।
(vi) ्
सर्ेषां प्रश्नािाम उत्तराच्छर् संस्कृतेि लेखिीयाच्छि।
1
Page 2
‘अ’ भागः
(बहुच्छर्कल्पात्मकाः प्रश्नाः) 40 अङ्ाः
पठितावबोधनम ्
1. अर्ोच्छलच्छखतेष ु र्ाक्येष ु रेखाच्छङ्तपदाच्छि आर्ृत्य समच्छु चतं प्रश्नर्ाचकं पदं 1×6=6
ु
प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचित– (के र्लं प्रश्नषट्कम)्
(i) कौत्सः र्रतन्तोः च्छर्ष्यः।
(क) कस्य (ख) कयोः (ग) कौ
(ii) योगः स्वास्थ्यकरः।
(क) च्छकम ् (ख) कः (ग) कीदृर्ः
(iii) मरालस्य मािसं मािसं च्छर्िा ि रमते।
(क) काम ् (ख) च्छकम ् (ग) कम ्
(iv) ्
ु लका राजािम अर्दत
पत्तच्छ ।्
(क) च्छकम ् (ख) का (ग) कया
(v) कक र्ि ु च्छर्द्वि! ् गरर्े
ु प्रदेयम।्
(क) कच्छिि ् (ख) के भ्यः (ग) किै
(vi) ्
तस्य राज्येि सह कच्छित सम्पकश ः िाच्छि।
(क) के ि (ख) काि ् (ग) किात ्
(vii) ् च्छर्रमच्छत।
च्छर्र्र्ीरचरः च्छिजकायाशत ि
(क) किै (ख) किात ् (ग) कच्छिि ्
(viii) एकै कस्य र्ब्दस्य बहर्ः अपभ्रंर्ाः सच्छन्त।
(क) के (ख) काः (ग) कस्याः
2. ् चतम उत्तरं
यथाच्छिदेर्म उच्छ ् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु – (के र्लं प्रश्नपञ्चकम)् 1×5=5
(i) ‘च्छियतं कुरु कमश त्वं कमश ज्यायो ह्यकमशर्ः‘ अत्र ‘कुरु’ इच्छत च्छक्रयापदस्य
कतृपश दं च्छकम?्
(क) च्छियतं (ख) कमश (ग) त्वम ्
(ii) ‘स च्छर्क्रमो राजा एकदा स्वमिस्यच्छचन्तयत‘् अत्र ‘च्छर्क्रमः’ इच्छत कतृपश दस्य
च्छक्रयापदं च्छकम?्
(क) अच्छचन्तयत ् (ख) एकदा (ग) स्वमिच्छस
्
ु त बच्छु धः‘ अच्छिि र्ाक्ये
(iii) ‘र्ास्त्रजलप्रक्षालि-च्छिमशलाच्छप कालुष्यमपयाच्छ
च्छर्र्ेष्यपदं च्छकम ?्
(क) च्छिमशला (ख) कालुष्यम ् (ग) बच्छु धः
2
(बहुच्छर्कल्पात्मकाः प्रश्नाः) 40 अङ्ाः
पठितावबोधनम ्
1. अर्ोच्छलच्छखतेष ु र्ाक्येष ु रेखाच्छङ्तपदाच्छि आर्ृत्य समच्छु चतं प्रश्नर्ाचकं पदं 1×6=6
ु
प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचित– (के र्लं प्रश्नषट्कम)्
(i) कौत्सः र्रतन्तोः च्छर्ष्यः।
(क) कस्य (ख) कयोः (ग) कौ
(ii) योगः स्वास्थ्यकरः।
(क) च्छकम ् (ख) कः (ग) कीदृर्ः
(iii) मरालस्य मािसं मािसं च्छर्िा ि रमते।
(क) काम ् (ख) च्छकम ् (ग) कम ्
(iv) ्
ु लका राजािम अर्दत
पत्तच्छ ।्
(क) च्छकम ् (ख) का (ग) कया
(v) कक र्ि ु च्छर्द्वि! ् गरर्े
ु प्रदेयम।्
(क) कच्छिि ् (ख) के भ्यः (ग) किै
(vi) ्
तस्य राज्येि सह कच्छित सम्पकश ः िाच्छि।
(क) के ि (ख) काि ् (ग) किात ्
(vii) ् च्छर्रमच्छत।
च्छर्र्र्ीरचरः च्छिजकायाशत ि
(क) किै (ख) किात ् (ग) कच्छिि ्
(viii) एकै कस्य र्ब्दस्य बहर्ः अपभ्रंर्ाः सच्छन्त।
(क) के (ख) काः (ग) कस्याः
2. ् चतम उत्तरं
यथाच्छिदेर्म उच्छ ् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु – (के र्लं प्रश्नपञ्चकम)् 1×5=5
(i) ‘च्छियतं कुरु कमश त्वं कमश ज्यायो ह्यकमशर्ः‘ अत्र ‘कुरु’ इच्छत च्छक्रयापदस्य
कतृपश दं च्छकम?्
(क) च्छियतं (ख) कमश (ग) त्वम ्
(ii) ‘स च्छर्क्रमो राजा एकदा स्वमिस्यच्छचन्तयत‘् अत्र ‘च्छर्क्रमः’ इच्छत कतृपश दस्य
च्छक्रयापदं च्छकम?्
(क) अच्छचन्तयत ् (ख) एकदा (ग) स्वमिच्छस
्
ु त बच्छु धः‘ अच्छिि र्ाक्ये
(iii) ‘र्ास्त्रजलप्रक्षालि-च्छिमशलाच्छप कालुष्यमपयाच्छ
च्छर्र्ेष्यपदं च्छकम ?्
(क) च्छिमशला (ख) कालुष्यम ् (ग) बच्छु धः
2
Page 3
(iv) ‘अहो! सन्दीपिान्यक्षराच्छर्‘ अत्र च्छर्र्ेषर्पदं च्छकम?्
(क) अक्षराच्छर् (ख) सन्दीपिाच्छि (ग) अहो
ु स्वभार्र्ृत्तोऽन्धकारः स च च्छद्वगच्छु र्तो
(v) ‘एकः सायं समयप्रयक्तः
ु म ?्
मेघमालाच्छभः‘ अत्र ‘सः’ इच्छत सर्शिामपदं किै प्रयक्त
(क) अन्धकाराय (ख) स्वभार्र्ृत्ताय (ग) च्छद्वगच्छु र्ताय
ु
ु िोपदेर्गर्ाः‘
(vi) ‘अपगतमले च्छह मिच्छस च्छर्र्च्छन्त सखे इच्छत र्ाक्यं किात ्
ग्रन्थात ् गृहीतम?्
(क) च्छर्र्राजच्छर्जयः (ख) कादम्बरी (ग) रघर्ंु र्म ्
(vii) ‘िूिमाश्वमेच्छर्कोऽयमश्वः‘ इच्छत र्चिं कः कथयच्छत ?
(क) लर्ः (ख) जिकः (ग) च्छर्र्र्ीरचरः
3. अर्ोच्छलच्छखतर्ाक्येष ु रेखाच्छङ्तपदािां प्रसङ्गािसारं ्
ु समच्छु चतम अथं ु
च्छर्कल्पेभ्यः च्छचित- 1×6=6
(के र्लं प्रश्नषट्कम)्
(i) कुर्शन्नर्े हे कमाशच्छर् च्छजजीच्छर्षेितं समाः।
(क) समािाः (ख) र्षाशच्छर् (ग) कामिाः
(ii) एष रोच्छहतािां मध्येचरो भर्त।ु
(क) मत्स्यािाम ् (ख) अङ्ुरार्ाम ् (ग) मृगार्ाम ्
(iii) ु
परुषः ्
कमशर्ाम अिारम्भात ि् ैष्कम्यं ि अश्नतेु ।
(क) प्राप्नोच्छत (ख) खादच्छत (ग) शृर्ोच्छत
(iv) तटाकोदरसंस्थािां परीर्ाह इर्ाम्भसाम।्
(क) च्छर्द्यालयािाम ् (ख) च्छस्थतािाम ् (ग) प्रच्छतष्ठािािाम ्
(v) कलच्छर्ङ्ाः चाटकै र–रुतैः पच्छरपूर्षे ु िीडेष ु प्रच्छतच्छिर्तशन्त।े
(क) चटकसन्तच्छतः (ख) चटकः (ग) चाटुकारः
(vi) श्वापदािां कहसाकमश च्छकल जठरािलच्छिर्ाशर्मात्रप्रयोजकम।्
(क) श्वािािाम ् (ख) अश्वािाम ् (ग) र्न्यपर्ूिाम ्
ु इर्ेच्छियार्ां प्रत्याहारः।
(vii) स्वच्छर्षयसम्प्रयोगे च्छचत्तस्वरूपािकार
(क) भोजिम ् (ख) इच्छियदमिम ् (ग) स्वीकरर्म ्
(viii) कथं तर्हीमे र्ब्दाः प्रच्छतपत्तव्ाः?
(क) ज्ञातव्ाः (ख) पच्छठतव्ाः (ग) प्रकच्छटतव्ाः
4. ्
अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छ ् प्रश्नाः)
र् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु – (के र्लम अष्ट 1×8=8
(i) ु चच्छरतम’् इच्छत काव्ं कः अरचयत?्
‘बध
3
(क) अक्षराच्छर् (ख) सन्दीपिाच्छि (ग) अहो
ु स्वभार्र्ृत्तोऽन्धकारः स च च्छद्वगच्छु र्तो
(v) ‘एकः सायं समयप्रयक्तः
ु म ?्
मेघमालाच्छभः‘ अत्र ‘सः’ इच्छत सर्शिामपदं किै प्रयक्त
(क) अन्धकाराय (ख) स्वभार्र्ृत्ताय (ग) च्छद्वगच्छु र्ताय
ु
ु िोपदेर्गर्ाः‘
(vi) ‘अपगतमले च्छह मिच्छस च्छर्र्च्छन्त सखे इच्छत र्ाक्यं किात ्
ग्रन्थात ् गृहीतम?्
(क) च्छर्र्राजच्छर्जयः (ख) कादम्बरी (ग) रघर्ंु र्म ्
(vii) ‘िूिमाश्वमेच्छर्कोऽयमश्वः‘ इच्छत र्चिं कः कथयच्छत ?
(क) लर्ः (ख) जिकः (ग) च्छर्र्र्ीरचरः
3. अर्ोच्छलच्छखतर्ाक्येष ु रेखाच्छङ्तपदािां प्रसङ्गािसारं ्
ु समच्छु चतम अथं ु
च्छर्कल्पेभ्यः च्छचित- 1×6=6
(के र्लं प्रश्नषट्कम)्
(i) कुर्शन्नर्े हे कमाशच्छर् च्छजजीच्छर्षेितं समाः।
(क) समािाः (ख) र्षाशच्छर् (ग) कामिाः
(ii) एष रोच्छहतािां मध्येचरो भर्त।ु
(क) मत्स्यािाम ् (ख) अङ्ुरार्ाम ् (ग) मृगार्ाम ्
(iii) ु
परुषः ्
कमशर्ाम अिारम्भात ि् ैष्कम्यं ि अश्नतेु ।
(क) प्राप्नोच्छत (ख) खादच्छत (ग) शृर्ोच्छत
(iv) तटाकोदरसंस्थािां परीर्ाह इर्ाम्भसाम।्
(क) च्छर्द्यालयािाम ् (ख) च्छस्थतािाम ् (ग) प्रच्छतष्ठािािाम ्
(v) कलच्छर्ङ्ाः चाटकै र–रुतैः पच्छरपूर्षे ु िीडेष ु प्रच्छतच्छिर्तशन्त।े
(क) चटकसन्तच्छतः (ख) चटकः (ग) चाटुकारः
(vi) श्वापदािां कहसाकमश च्छकल जठरािलच्छिर्ाशर्मात्रप्रयोजकम।्
(क) श्वािािाम ् (ख) अश्वािाम ् (ग) र्न्यपर्ूिाम ्
ु इर्ेच्छियार्ां प्रत्याहारः।
(vii) स्वच्छर्षयसम्प्रयोगे च्छचत्तस्वरूपािकार
(क) भोजिम ् (ख) इच्छियदमिम ् (ग) स्वीकरर्म ्
(viii) कथं तर्हीमे र्ब्दाः प्रच्छतपत्तव्ाः?
(क) ज्ञातव्ाः (ख) पच्छठतव्ाः (ग) प्रकच्छटतव्ाः
4. ्
अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छ ् प्रश्नाः)
र् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु – (के र्लम अष्ट 1×8=8
(i) ु चच्छरतम’् इच्छत काव्ं कः अरचयत?्
‘बध
3
Page 4
(क) माघः (ख) अश्वघोषः (ग) काच्छलदासः
(ii) ‘रघर्ंु र्म’् इच्छत काव्स्य रचच्छयता कः?
(क) काच्छलदासः (ख) भारच्छर्ः (ग) अश्वघोषः
(iii) ् त अध्यायाः सच्छन्त?
गीतायाम कच्छ
(क) षोडर् (ख) चतदु र्
श (ग) अष्टादर्
(iv) ‘गीतगोच्छर्न्दस्य’ रचिाकारः कः अच्छि?
(क) माघः (ख) भतृहश च्छरः (ग) जयदेर्ः
(v) ‘महार्ीरचच्छरतम’् कः अरचयत?्
(क) श्रीहषशः (ख) भासः (ग) भारच्छर्ः
(vi) ‘च्छर्र्पु ालर्र्म’् कस्य रचिा अच्छि?
(क) माघस्य (ख) बार्भट्टस्य (ग) भतृहश रेः
(vii) रामायर्े कच्छत काण्डाच्छि सच्छन्त?
(क) अष्ट (ख) सप्त (ग) षट ्
(viii) ‘महाभारतस्य’ रचच्छयता कः?
(क) र्ाल्मीच्छकः (ख) काच्छलदासः (ग) व्ासः
(i×) श्रीहषशः कं काव्ं रच्छचतर्ाि?्
(क) ि ैषर्ीयचच्छरतम ् (ख) मेघदूतम ् (ग) च्छकराताजिशु ीयम ्
(×) ्
‘च्छर्क्रमाङ्देर्चच्छरतम‘कस्य रचिा अच्छि?
(क) कल्हर्स्य (ख) च्छबल्हर्स्य (ग) जयदेर्स्य
(×i) ्
काच्छलदासः कं िाटकम अरचयत ?्
(क) उत्तररामचच्छरतम ् (ख) मध्यमव्ायोगः (ग) च्छर्क्रमोर्शर्ीयम ्
छन्दोऽलङ्कारपठरचयः
5. ्
(अ) अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छ र् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
(i) जगर्स्य रूपं च्छकम?्
(क) ऽऽ। (ख) ऽऽऽ (ग)।ऽ।
(ii) ‘हच्छर्षा’ इत्यत्र को गर्ः?
(क) रगर् (ख) सगर् (ग) भगर्
(iii) यगर्स्य कक स्वरूपम?्
(क) ।ऽऽ (ख) ।।। (ग) ऽ।।
्
(आ) अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छर् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु –(के र्लं प्रश्नत्रयम)् 1×3=3
(i) ‘सूयाशश्व ैयशच्छद मासजौसततगाः... ‘ अस्याः पच्छरभाषायाः अर्च्छर्ष्टांर् ं च्छकम?्
(क) माच्छलिी भोच्छगलोकै ः (ख)र्ादूशलच्छर्क्रीच्छडतम ् (ग) च्छर्खच्छरर्ी
4
(ii) ‘रघर्ंु र्म’् इच्छत काव्स्य रचच्छयता कः?
(क) काच्छलदासः (ख) भारच्छर्ः (ग) अश्वघोषः
(iii) ् त अध्यायाः सच्छन्त?
गीतायाम कच्छ
(क) षोडर् (ख) चतदु र्
श (ग) अष्टादर्
(iv) ‘गीतगोच्छर्न्दस्य’ रचिाकारः कः अच्छि?
(क) माघः (ख) भतृहश च्छरः (ग) जयदेर्ः
(v) ‘महार्ीरचच्छरतम’् कः अरचयत?्
(क) श्रीहषशः (ख) भासः (ग) भारच्छर्ः
(vi) ‘च्छर्र्पु ालर्र्म’् कस्य रचिा अच्छि?
(क) माघस्य (ख) बार्भट्टस्य (ग) भतृहश रेः
(vii) रामायर्े कच्छत काण्डाच्छि सच्छन्त?
(क) अष्ट (ख) सप्त (ग) षट ्
(viii) ‘महाभारतस्य’ रचच्छयता कः?
(क) र्ाल्मीच्छकः (ख) काच्छलदासः (ग) व्ासः
(i×) श्रीहषशः कं काव्ं रच्छचतर्ाि?्
(क) ि ैषर्ीयचच्छरतम ् (ख) मेघदूतम ् (ग) च्छकराताजिशु ीयम ्
(×) ्
‘च्छर्क्रमाङ्देर्चच्छरतम‘कस्य रचिा अच्छि?
(क) कल्हर्स्य (ख) च्छबल्हर्स्य (ग) जयदेर्स्य
(×i) ्
काच्छलदासः कं िाटकम अरचयत ?्
(क) उत्तररामचच्छरतम ् (ख) मध्यमव्ायोगः (ग) च्छर्क्रमोर्शर्ीयम ्
छन्दोऽलङ्कारपठरचयः
5. ्
(अ) अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छ र् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
(i) जगर्स्य रूपं च्छकम?्
(क) ऽऽ। (ख) ऽऽऽ (ग)।ऽ।
(ii) ‘हच्छर्षा’ इत्यत्र को गर्ः?
(क) रगर् (ख) सगर् (ग) भगर्
(iii) यगर्स्य कक स्वरूपम?्
(क) ।ऽऽ (ख) ।।। (ग) ऽ।।
्
(आ) अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छर् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु –(के र्लं प्रश्नत्रयम)् 1×3=3
(i) ‘सूयाशश्व ैयशच्छद मासजौसततगाः... ‘ अस्याः पच्छरभाषायाः अर्च्छर्ष्टांर् ं च्छकम?्
(क) माच्छलिी भोच्छगलोकै ः (ख)र्ादूशलच्छर्क्रीच्छडतम ् (ग) च्छर्खच्छरर्ी
4
Page 5
(ii) ‘........ तभजाजगौगः‘ पच्छरभाषायाः पूर्ाशधं च्छकम ?्
(क) उक्ता र्सन्तच्छतलका (ख)मन्दाक्रान्ताम्बच्छु र् (ग) स्याच्छदिर्ज्रा
(iii) ‘अिष्टुु प’ ् छन्दसः उदाहरर्ं च्छकम?्
(क) तमचशच्छयत्वा च्छर्च्छर्र्द ् च्छर्च्छर्ज्ञः तपोर्िं मािर्िाग्रयायी
(ख) कमशण्येर्ाच्छर्कारिे मा फलेष ु कदाचि
(ग) उत्साहसम्पन्नमदीघशसत्रू म च्छ् क्रयाच्छर्च्छर्ज्ञं व्सिेष्वसक्तम ्
ु
(iv) ‘उपजाच्छत‘ छन्दसः उदाहरर्ं च्छचित।
ु रस्यां च्छदच्छर् देर्तात्मा
(क) अस्त्यत्त
(ख) पिात प् िंु र्हच्छत च्छर्पलं ु तच्च र्ूिोत्यजस्रम ्
(ग) भर्च्छन्त िम्रािरर्ः फलोद्गमैः
्
(इ) अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छ ्
र् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु -(के र्लम प्रश्नत्रयम )् 1×3=3
(i) ‘सच्छत च कुलच्छर्रोर्े िापरार्यच्छन्त बालाः‘अस्यां पङ्क्तौ कक छन्दः?
(क) अिष्टुु प ् (ख) माच्छलिी (ग) र्सन्तच्छतलका
(ii) ‘स्वभार् एर्ैष परोपकाच्छरर्ाम’् अत्र कक छन्दः प्रयक्त
ु म?्
(क) च्छर्खच्छरर्ी (ख) र्ंर्स्थम ् (ग) मन्दाक्रान्ता
ु
(iii) ‘सखदःखे समे कृ त्वा लाभालाभौ जयाजयौ’ अत्र कक छन्दः?
(क) अिष्टुु प ् (ख) उपजाच्छतः (ग) इिर्ज्रा
(iv) ‘पापाच्छन्नर्ारयच्छत योजयते च्छहताय‘अस्यां पङ्क्तौ कक छन्दः?
(क) मन्दाक्रान्ता (ख) र्ादूशलच्छर्क्रीच्छडतम ् (ग) र्सन्तच्छतलका
6. ्
(अ) अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छ र् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु – (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
(i) ‘सत्यथे पृथगथाशयाःस्वरव्ञ्जिसंहतेः।‘ इदं कस्यालङ्ारस्य लक्षर्म ?्
ु
(क) अिप्रासस्य (ख) यमकस्य (ग) श्लेषस्य
(ii) ु भशम‘् अस्यां पङ्क्तौ कः अलङ्ारः?
‘स्वस्त्यि ु ते च्छिगशच्छलताम्बग
(क) रूपकम ् (ख) श्लेषः ु
(ग) अिप्रासः
(iii) ु
अिप्रासस्य लक्षर्ं च्छकम?्
ु
(क) र्र्शसाम्यमिप्रासः
्
(ख) भर्ेत सम्भार्िोत्प्रे
क्षा
(ग) सार्म्यशमपु मा भेद े
्
(आ) प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः प्रश्नािािाम उत्तराच्छर् च्छचितु – (के र्लं प्रश्नत्रयम)् 1×3=3
(i) काव्े यदा उपमेय े उपमािस्य आरोपः भर्च्छत तदा कः अलङ्ारः कथ्यते?
(क) उत्प्रेक्षा (ख) उपमा (ग) रूपकम ्
5
(क) उक्ता र्सन्तच्छतलका (ख)मन्दाक्रान्ताम्बच्छु र् (ग) स्याच्छदिर्ज्रा
(iii) ‘अिष्टुु प’ ् छन्दसः उदाहरर्ं च्छकम?्
(क) तमचशच्छयत्वा च्छर्च्छर्र्द ् च्छर्च्छर्ज्ञः तपोर्िं मािर्िाग्रयायी
(ख) कमशण्येर्ाच्छर्कारिे मा फलेष ु कदाचि
(ग) उत्साहसम्पन्नमदीघशसत्रू म च्छ् क्रयाच्छर्च्छर्ज्ञं व्सिेष्वसक्तम ्
ु
(iv) ‘उपजाच्छत‘ छन्दसः उदाहरर्ं च्छचित।
ु रस्यां च्छदच्छर् देर्तात्मा
(क) अस्त्यत्त
(ख) पिात प् िंु र्हच्छत च्छर्पलं ु तच्च र्ूिोत्यजस्रम ्
(ग) भर्च्छन्त िम्रािरर्ः फलोद्गमैः
्
(इ) अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छ ्
र् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु -(के र्लम प्रश्नत्रयम )् 1×3=3
(i) ‘सच्छत च कुलच्छर्रोर्े िापरार्यच्छन्त बालाः‘अस्यां पङ्क्तौ कक छन्दः?
(क) अिष्टुु प ् (ख) माच्छलिी (ग) र्सन्तच्छतलका
(ii) ‘स्वभार् एर्ैष परोपकाच्छरर्ाम’् अत्र कक छन्दः प्रयक्त
ु म?्
(क) च्छर्खच्छरर्ी (ख) र्ंर्स्थम ् (ग) मन्दाक्रान्ता
ु
(iii) ‘सखदःखे समे कृ त्वा लाभालाभौ जयाजयौ’ अत्र कक छन्दः?
(क) अिष्टुु प ् (ख) उपजाच्छतः (ग) इिर्ज्रा
(iv) ‘पापाच्छन्नर्ारयच्छत योजयते च्छहताय‘अस्यां पङ्क्तौ कक छन्दः?
(क) मन्दाक्रान्ता (ख) र्ादूशलच्छर्क्रीच्छडतम ् (ग) र्सन्तच्छतलका
6. ्
(अ) अर्ोच्छलच्छखतप्रश्नािािाम उत्तराच्छ र् प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु – (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
(i) ‘सत्यथे पृथगथाशयाःस्वरव्ञ्जिसंहतेः।‘ इदं कस्यालङ्ारस्य लक्षर्म ?्
ु
(क) अिप्रासस्य (ख) यमकस्य (ग) श्लेषस्य
(ii) ु भशम‘् अस्यां पङ्क्तौ कः अलङ्ारः?
‘स्वस्त्यि ु ते च्छिगशच्छलताम्बग
(क) रूपकम ् (ख) श्लेषः ु
(ग) अिप्रासः
(iii) ु
अिप्रासस्य लक्षर्ं च्छकम?्
ु
(क) र्र्शसाम्यमिप्रासः
्
(ख) भर्ेत सम्भार्िोत्प्रे
क्षा
(ग) सार्म्यशमपु मा भेद े
्
(आ) प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः प्रश्नािािाम उत्तराच्छर् च्छचितु – (के र्लं प्रश्नत्रयम)् 1×3=3
(i) काव्े यदा उपमेय े उपमािस्य आरोपः भर्च्छत तदा कः अलङ्ारः कथ्यते?
(क) उत्प्रेक्षा (ख) उपमा (ग) रूपकम ्
5
Page 6
(ii) ‘च्छश्लष्ट ैः पदैरिेकाथाशच्छभर्ािे...‘ इच्छत कस्यालङ्ारस्य लक्षर्म?्
(क) अथाशन्तरन्यासस्य (ख) श्लेषस्य (ग) उपमायाः
(iii) के ि अलङ्ारेर् भेदयोः अच्छप समािता प्रच्छतपाद्यते ?
(क) उपमया (ख) उत्प्रेक्षया (ग) यमके ि
् क्षा प्रकृ तस्य परात्मिा‘ इच्छत कस्य अलङ्ारस्य लक्षर्म ?्
(iv) ‘भर्ेत सम्भार्िोत्प्रे
(क) रूपकस्य ु
(ख) अिप्रासस्य (ग) उत्प्रेक्षायाः
(इ) अर्ोच्छलच्छखतर्ाक्येष ु प्रयक्तम
ु ्
अलङ्ारं प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु - 1×2=2
(के र्लं प्रश्नद्वयम)्
(i) आरण्यकोपात्तफलप्रसूच्छतः िम्बेि िीर्ार इर्ार्च्छर्ष्टः।
(क) उत्प्रेक्षा (ख) उपमा (ग) श्लेषः
(ii) रमते ि मरालस्य मािसं मािसं च्छर्िा ।
(क) यमकः ु
(ख) अिप्रासः (ग) रूपकम ्
ु च्छिरुप्यमार्ो र्त्साया मे र्ध्वा मख
(iii) च्छिपर्ं ु चिेर्ाच्छप संर्दत्येर्।
(क) उपमा (ख) अथाशन्तरन्यासः (ग) रूपकम ्
‘आ’ – भागः
(र्र्शिात्मकप्रश्नाः) 40 अङ्ाः
अपठितावबोधनम ्
7. ्
अर्ोच्छलच्छखतं गद्यांर् ं पच्छठत्वा प्रदत्ताि प्रश्नाि ् स्कृतेि उत्तरत –
सं 10
एकदा सर्े पच्छक्षर्ः च्छमच्छलत्वा उलूकं स्वाच्छर्पकत च्छर्र्ातं ु च्छर्चाच्छरतर्न्तः तस्य
्
अच्छभषेकबेलाच्छप तैः च्छिच्छिता। ततो यदा अच्छभषेकोत्सर्ः प्रारब्धः तदैर् कच्छित र्ायसः
तत्रागित।् उलूकस्याच्छभषेक-समाचारं श्रत्व ्
ु ा सोऽर्दत भोः! कक च्छर्चायश भर्ता एषः
च्छदर्ान्धः राजपदे प्रच्छतष्ठापच्छयतं ु च्छिच्छितः। यस्य देर्स्य राजा एर् अन्धो भच्छर्ष्यच्छत
तस्य प्रजा अच्छप तथैर् भच्छर्ष्यच्छत। कक ि श्रतु ं भर्च्छभः ’यथा राजा तथा प्रजा’ ततः
ु
सर्ेऽच्छप तस्य परामर्शं मत्वा यत्र तत्र प्रच्छस्थताः। कथैषा परार्ी परम ् अद्याच्छप
अक्षरर्ः सत्यम।् लोकताच्छिके ष ु देर्षे ु यथा राष्ट्रप्रमख
ु ः सर्शकारो र्ा तथैर् तस्य
देर्स्य च्छस्थच्छतः भर्च्छत। अतःराजपदे च्छर्च्छक्षतः योग्यजिः एर् प्रच्छतष्ठापच्छयतव्ः।
सम्प्रच्छत यथा िेतारः तथा संसारः।
(अ) एकपदेि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
्
ु उद्यताः?
(i) पच्छक्षर्ः कं स्वाच्छर्पकत च्छर्र्ातम
(ii) यदा अच्छभषेकोत्सर्ः प्रारब्धः तदा कः तत्रागित?्
(iii) सर्ेऽच्छप कक मत्वा यत्र तत्र प्रच्छस्थताः?
6
(क) अथाशन्तरन्यासस्य (ख) श्लेषस्य (ग) उपमायाः
(iii) के ि अलङ्ारेर् भेदयोः अच्छप समािता प्रच्छतपाद्यते ?
(क) उपमया (ख) उत्प्रेक्षया (ग) यमके ि
् क्षा प्रकृ तस्य परात्मिा‘ इच्छत कस्य अलङ्ारस्य लक्षर्म ?्
(iv) ‘भर्ेत सम्भार्िोत्प्रे
(क) रूपकस्य ु
(ख) अिप्रासस्य (ग) उत्प्रेक्षायाः
(इ) अर्ोच्छलच्छखतर्ाक्येष ु प्रयक्तम
ु ्
अलङ्ारं प्रदत्तच्छर्कल्पेभ्यः च्छचितु - 1×2=2
(के र्लं प्रश्नद्वयम)्
(i) आरण्यकोपात्तफलप्रसूच्छतः िम्बेि िीर्ार इर्ार्च्छर्ष्टः।
(क) उत्प्रेक्षा (ख) उपमा (ग) श्लेषः
(ii) रमते ि मरालस्य मािसं मािसं च्छर्िा ।
(क) यमकः ु
(ख) अिप्रासः (ग) रूपकम ्
ु च्छिरुप्यमार्ो र्त्साया मे र्ध्वा मख
(iii) च्छिपर्ं ु चिेर्ाच्छप संर्दत्येर्।
(क) उपमा (ख) अथाशन्तरन्यासः (ग) रूपकम ्
‘आ’ – भागः
(र्र्शिात्मकप्रश्नाः) 40 अङ्ाः
अपठितावबोधनम ्
7. ्
अर्ोच्छलच्छखतं गद्यांर् ं पच्छठत्वा प्रदत्ताि प्रश्नाि ् स्कृतेि उत्तरत –
सं 10
एकदा सर्े पच्छक्षर्ः च्छमच्छलत्वा उलूकं स्वाच्छर्पकत च्छर्र्ातं ु च्छर्चाच्छरतर्न्तः तस्य
्
अच्छभषेकबेलाच्छप तैः च्छिच्छिता। ततो यदा अच्छभषेकोत्सर्ः प्रारब्धः तदैर् कच्छित र्ायसः
तत्रागित।् उलूकस्याच्छभषेक-समाचारं श्रत्व ्
ु ा सोऽर्दत भोः! कक च्छर्चायश भर्ता एषः
च्छदर्ान्धः राजपदे प्रच्छतष्ठापच्छयतं ु च्छिच्छितः। यस्य देर्स्य राजा एर् अन्धो भच्छर्ष्यच्छत
तस्य प्रजा अच्छप तथैर् भच्छर्ष्यच्छत। कक ि श्रतु ं भर्च्छभः ’यथा राजा तथा प्रजा’ ततः
ु
सर्ेऽच्छप तस्य परामर्शं मत्वा यत्र तत्र प्रच्छस्थताः। कथैषा परार्ी परम ् अद्याच्छप
अक्षरर्ः सत्यम।् लोकताच्छिके ष ु देर्षे ु यथा राष्ट्रप्रमख
ु ः सर्शकारो र्ा तथैर् तस्य
देर्स्य च्छस्थच्छतः भर्च्छत। अतःराजपदे च्छर्च्छक्षतः योग्यजिः एर् प्रच्छतष्ठापच्छयतव्ः।
सम्प्रच्छत यथा िेतारः तथा संसारः।
(अ) एकपदेि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
्
ु उद्यताः?
(i) पच्छक्षर्ः कं स्वाच्छर्पकत च्छर्र्ातम
(ii) यदा अच्छभषेकोत्सर्ः प्रारब्धः तदा कः तत्रागित?्
(iii) सर्ेऽच्छप कक मत्वा यत्र तत्र प्रच्छस्थताः?
6
Page 7
(आ) पूर् शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)्
(i) र्ायसः तत्र आगत्य च्छकम अर्दत ् ?् 2×2=4
(ii) सर्े पच्छक्षर्ः कक च्छर्चाच्छरतर्न्तः?
(iii) सम्प्रच्छत कथं संसारः?
(इ) अस्य अििे ु दस्य समच्छु चतं र्ीष शकं च्छलखत। 1×1=1
्
(ई) यथाच्छिदेर्म उत्तरत - (के र्लं प्रश्नत्रयम)् 1×3=3
(i) काकः इच्छत पदस्य पयाशयं गद्यांर्ात च्छ् चत्वा च्छलखत ।
(ii) ‘अन्धः’इच्छत च्छर्र्ेषर्पदस्य च्छर्र्ेष्यपदं च्छकम?्
(iii) ‘यथा’ इच्छत पदस्य च्छर्लोमपदं गद्यांर्ात च्छ् चत्वा च्छलखत ।
(iii) ‘तस्य अच्छभषेक-बेलाच्छप तैः च्छिच्छिता’ अत्र ’तस्य’ इच्छत सर्शिाम
ु म?्
किै प्रयक्त
रचनात्मककाययम ्
8. ्
अर्ोच्छलच्छखत-पदेष ु काच्छिच्छचत पञ्चपदाच्छ ि आर्ृत्य पञ्चर्ाक्याच्छि संस्कृतेि च्छलखत – 1×5=5
ऋतरु ाजः, षट ्, भर्च्छत, िृत्यच्छन्त, प्रमोदः, पूर्णर्मायां, िराः, उत्सर्ौ, प्रसन्नाः
् र्कृ त्य संस्कृतेि अििे
9. प्रदत्ततथ्यािां सहातया अर्ोच्छलच्छखतं च्छर्षयम अच्छ ु द ं च्छलखत - 5
च्छर्षयः – पयाशर्रर्-संरक्षर्म।्
पयाशर्रर्स्य प्रिार्िा अच्छभप्रायि
पयाशर्रर्-प्रदूषकाः के ?
प्रदूषकार्ां च्छिर्ारर्ोपायाः
उपसंहारः
अथर्ा
च्छर्षयः – च्छर्द्याच्छर्हीिः पर्ःु ।
प्रिार्िा
च्छर्द्यायाः लाभाः
्
च्छर्द्यायाःमहत्त्वम उपयोच्छ गत्वं च
च्छर्द्याप्राप्तेः उपायाः
उपसंहारः
10. च्छिम्नच्छलच्छखतर्ाक्येष ु के षाञ्चि पञ्चर्ाक्यािां संस्कृतेि अिर्ादं
ु कुरुत – 1×5=5
1. अरच्छर्न्द पत्र च्छलखता है ।
Arvind writes letter.
7
(i) र्ायसः तत्र आगत्य च्छकम अर्दत ् ?् 2×2=4
(ii) सर्े पच्छक्षर्ः कक च्छर्चाच्छरतर्न्तः?
(iii) सम्प्रच्छत कथं संसारः?
(इ) अस्य अििे ु दस्य समच्छु चतं र्ीष शकं च्छलखत। 1×1=1
्
(ई) यथाच्छिदेर्म उत्तरत - (के र्लं प्रश्नत्रयम)् 1×3=3
(i) काकः इच्छत पदस्य पयाशयं गद्यांर्ात च्छ् चत्वा च्छलखत ।
(ii) ‘अन्धः’इच्छत च्छर्र्ेषर्पदस्य च्छर्र्ेष्यपदं च्छकम?्
(iii) ‘यथा’ इच्छत पदस्य च्छर्लोमपदं गद्यांर्ात च्छ् चत्वा च्छलखत ।
(iii) ‘तस्य अच्छभषेक-बेलाच्छप तैः च्छिच्छिता’ अत्र ’तस्य’ इच्छत सर्शिाम
ु म?्
किै प्रयक्त
रचनात्मककाययम ्
8. ्
अर्ोच्छलच्छखत-पदेष ु काच्छिच्छचत पञ्चपदाच्छ ि आर्ृत्य पञ्चर्ाक्याच्छि संस्कृतेि च्छलखत – 1×5=5
ऋतरु ाजः, षट ्, भर्च्छत, िृत्यच्छन्त, प्रमोदः, पूर्णर्मायां, िराः, उत्सर्ौ, प्रसन्नाः
् र्कृ त्य संस्कृतेि अििे
9. प्रदत्ततथ्यािां सहातया अर्ोच्छलच्छखतं च्छर्षयम अच्छ ु द ं च्छलखत - 5
च्छर्षयः – पयाशर्रर्-संरक्षर्म।्
पयाशर्रर्स्य प्रिार्िा अच्छभप्रायि
पयाशर्रर्-प्रदूषकाः के ?
प्रदूषकार्ां च्छिर्ारर्ोपायाः
उपसंहारः
अथर्ा
च्छर्षयः – च्छर्द्याच्छर्हीिः पर्ःु ।
प्रिार्िा
च्छर्द्यायाः लाभाः
्
च्छर्द्यायाःमहत्त्वम उपयोच्छ गत्वं च
च्छर्द्याप्राप्तेः उपायाः
उपसंहारः
10. च्छिम्नच्छलच्छखतर्ाक्येष ु के षाञ्चि पञ्चर्ाक्यािां संस्कृतेि अिर्ादं
ु कुरुत – 1×5=5
1. अरच्छर्न्द पत्र च्छलखता है ।
Arvind writes letter.
7
Page 8
2. र्ह कक्षा में प्रथम स्थाि प्राप्त करेगा।
He will be securing first position in the class.
3. गांर् के दोिों ओर र्ृक्ष हैं ।
There are trees on both the sides of the village.
4. मेरे घर संगीत का कायशक्रम हुआ था।
There was a music program at my place.
5. गंगा च्छहमालय से प्रकट होती है।
Ganga originates from Himalayas.
6. कच्छर्यों मे काच्छलदास श्रेष्ठ हैं ।
Kalidas is best of all the poets.
7. हम सब चलच्छचत्र का आिन्द प्राप्त करें ग।े
We will enjoy the movie.
पठितावबोधनम ्
्
11. अर्ोच्छलच्छखतं गद्यांर् ं पच्छठत्वा तदार्ाच्छरताि प्रश्नाि ् स्कृतेि उत्तरत ।
सं 3
ु
मिष्यार्ां कहसार्ृच्छत्ति ु च्छिरर्च्छर्ः। पर्हु त्या त ु तेषाम ् आक्रीडिम।् के र्लं
क्लान्तच्छचत्तच्छर्िोदाय महारण्यम ् उपगम्य ते यथेिं च्छिदशयं च पर्घु ातं कुर्शच्छन्त। तेषां
्
पर्प्रु हार-व्ापारमालोक्य जडािामच्छप अिाकं हृदयं च्छर्दीयशत।े च्छिरन्तरम आत्मोन्नतये
ु
चेष्टमािाः लोभाक्रान्त–हृदयाः मिजन्मािः च्छकल प्रच्छतक्षर्ं स्वाथशसार्िाय सर्ाशत्मिा
ु न्त, ि सत्यमिबु ध्नच्छन्त। परं तृर्र्द ् उपेक्षन्ते
प्रर्तशन्त।े ि र्मशमिर्ार्च्छ
् हतच्छमर् पच्छरत्यजच्छन्त आजशर्म।्
स्नेहम।अच्छ
(अ) एकपदेि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् ½×2=1
ु
(i) मिष्यार्ां कहसार्ृच्छत्तः कीदृर्ी?
्
(ii) पर्हु त्या के षाम आक्रीडिम ?्
(iii) लोभाक्रान्तहृदयाः अच्छहतच्छमर् कक पच्छरत्यजच्छन्त?
(आ) पूर् शर्ाक्येि उत्तरत – (के र्लं प्रश्नद्वयम )् 1×2=2
(i) के र्लं च्छचत्तच्छर्िोदाय ते कक कुर्शच्छन्त?
(ii) अिाकं हृदयं च्छकमथं च्छर्दीयशत?े
(iii) लुब्ाः मानवाः च्छकमथं सर्ाशत्मिा प्रर्तशन्त?े
्
12. अर्ोच्छलच्छखतं पद्यं पच्छठत्वा तदार्ाच्छरताि प्रश्नाि ् स्कृतेि उत्तरत ।
सं 3
ु क्षर्ायै।
समाप्तच्छर्द्येि मया महर्णषर्णर्ज्ञाच्छपतोऽभूद ् गरुदच्छ
स मे च्छचरायास्खच्छलतोपचारां तां भच्छक्तमेर्ागर्यत प् रिात ु ्
।।
8
He will be securing first position in the class.
3. गांर् के दोिों ओर र्ृक्ष हैं ।
There are trees on both the sides of the village.
4. मेरे घर संगीत का कायशक्रम हुआ था।
There was a music program at my place.
5. गंगा च्छहमालय से प्रकट होती है।
Ganga originates from Himalayas.
6. कच्छर्यों मे काच्छलदास श्रेष्ठ हैं ।
Kalidas is best of all the poets.
7. हम सब चलच्छचत्र का आिन्द प्राप्त करें ग।े
We will enjoy the movie.
पठितावबोधनम ्
्
11. अर्ोच्छलच्छखतं गद्यांर् ं पच्छठत्वा तदार्ाच्छरताि प्रश्नाि ् स्कृतेि उत्तरत ।
सं 3
ु
मिष्यार्ां कहसार्ृच्छत्ति ु च्छिरर्च्छर्ः। पर्हु त्या त ु तेषाम ् आक्रीडिम।् के र्लं
क्लान्तच्छचत्तच्छर्िोदाय महारण्यम ् उपगम्य ते यथेिं च्छिदशयं च पर्घु ातं कुर्शच्छन्त। तेषां
्
पर्प्रु हार-व्ापारमालोक्य जडािामच्छप अिाकं हृदयं च्छर्दीयशत।े च्छिरन्तरम आत्मोन्नतये
ु
चेष्टमािाः लोभाक्रान्त–हृदयाः मिजन्मािः च्छकल प्रच्छतक्षर्ं स्वाथशसार्िाय सर्ाशत्मिा
ु न्त, ि सत्यमिबु ध्नच्छन्त। परं तृर्र्द ् उपेक्षन्ते
प्रर्तशन्त।े ि र्मशमिर्ार्च्छ
् हतच्छमर् पच्छरत्यजच्छन्त आजशर्म।्
स्नेहम।अच्छ
(अ) एकपदेि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् ½×2=1
ु
(i) मिष्यार्ां कहसार्ृच्छत्तः कीदृर्ी?
्
(ii) पर्हु त्या के षाम आक्रीडिम ?्
(iii) लोभाक्रान्तहृदयाः अच्छहतच्छमर् कक पच्छरत्यजच्छन्त?
(आ) पूर् शर्ाक्येि उत्तरत – (के र्लं प्रश्नद्वयम )् 1×2=2
(i) के र्लं च्छचत्तच्छर्िोदाय ते कक कुर्शच्छन्त?
(ii) अिाकं हृदयं च्छकमथं च्छर्दीयशत?े
(iii) लुब्ाः मानवाः च्छकमथं सर्ाशत्मिा प्रर्तशन्त?े
्
12. अर्ोच्छलच्छखतं पद्यं पच्छठत्वा तदार्ाच्छरताि प्रश्नाि ् स्कृतेि उत्तरत ।
सं 3
ु क्षर्ायै।
समाप्तच्छर्द्येि मया महर्णषर्णर्ज्ञाच्छपतोऽभूद ् गरुदच्छ
स मे च्छचरायास्खच्छलतोपचारां तां भच्छक्तमेर्ागर्यत प् रिात ु ्
।।
8
Page 9
(अ) एकपदेि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् ½×2=1
(i) कौत्सेि कः च्छर्ज्ञाच्छपतः अभर्त ?्
(ii) महर्णषः कीदृर्ीं भच्छक्तम अच्छ् चिोत ?्
(iii) च्छर्द्या के ि समाप्ता ?
(आ) पूर् शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
(i) कौत्सेि महर्णषः च्छकमथं च्छिर्ेच्छदतः?
्
(ii) महर्णषः सर्शप्रथमं काम अगर्यत ?्
(iii) कीदृर्ः कौत्सः मर्हर्षिं न्यर्ेदयत?्
्
13. अर्ोच्छलच्छखतं िाट्ांर् ं पच्छठत्वा तदार्ाच्छरताि प्रश्नाि ् स्कृतेि उत्तरत ।
सं 3
लर्ः – हे बटर्ः! पच्छरर्ृत्य लोष्ठैरच्छभघ्नन्त उपियतैिमश्वम।् एष रोच्छहतािां
मध्येचरो भर्त।ु (प्रच्छर्श्य सक्रोर्ः)
ु
परुषः – च्छर्क ् चपल! च्छकमक्त
ु र्ािच्छस ? तीक्ष्णतराह्यायर्
ु श्रेर्यः च्छर्र्ोरच्छप दृप्तां
ु
र्ाचं ि सहन्ते। राजपत्रििके तदु दश ाशन्तः, सोऽप्यपूर्ाशरण्यदर्शिाच्छक्षप्त-
् रतमिेि तरुगहिेिापसपतश ।
हृदयो ि यार्दायाच्छत, तार्त त्वच्छ
बटर्ः –कुमार ! कृ तं कृ तमश्वेि । तजशयच्छन्त च्छर्स्फाच्छरतर्रासिाः
कुमारमायर्ु श्रेर्यः। दूरे चाश्रमपदम।् इतिदेच्छह। हच्छरर्प्ल ुतैः पलायामहे।
लर्ः – कक िाम च्छर्स्फुरच्छन्त र्स्त्राच्छर् ?(इच्छत र्िरारोपयच्छ
ु त)
(अ) एकपदेि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् ½×2=1
(i) अश्वः के षां मध्येचरो भर्त ु ?
(ii) कः ददाशन्तः ?
ु
(iii) कः र्िरारोपयच्छ त?
(आ) पूर् शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम )् 1×2=2
्
(i) बटर्ः कथम अश्वमपु ियेत ?
ु श्रेर्यः कक ि सहन्ते ?
(ii) तीक्ष्णतराः आयर्
ु श्रेर्यःकं तजशयच्छन्त ?
(iii) च्छर्स्फाच्छरतर्रासिाः आयर्
14. अर्ोच्छलच्छखतभार्ाथे च्छरक्तस्थािपूर्तत मञ्जूषापदसहायतया कुरुत – 1×3=3
बच्छु धयक्त
ु ो जहातीह उभे सकृु तदष्कृ ते।
ु
तिाद्योगाय यज्यस्व योगः कमशस ु कौर्लम॥्
् सारे बच्छु धमन्तःजिाःसक
भार्ाथ शः – अच्छिि सं ु ृ तं च (i)…………..……... च
्
उभे त्यजठन्त। तिात (ii)…………………...… प्रयत्नः कतशव्ः।
9
(i) कौत्सेि कः च्छर्ज्ञाच्छपतः अभर्त ?्
(ii) महर्णषः कीदृर्ीं भच्छक्तम अच्छ् चिोत ?्
(iii) च्छर्द्या के ि समाप्ता ?
(आ) पूर् शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
(i) कौत्सेि महर्णषः च्छकमथं च्छिर्ेच्छदतः?
्
(ii) महर्णषः सर्शप्रथमं काम अगर्यत ?्
(iii) कीदृर्ः कौत्सः मर्हर्षिं न्यर्ेदयत?्
्
13. अर्ोच्छलच्छखतं िाट्ांर् ं पच्छठत्वा तदार्ाच्छरताि प्रश्नाि ् स्कृतेि उत्तरत ।
सं 3
लर्ः – हे बटर्ः! पच्छरर्ृत्य लोष्ठैरच्छभघ्नन्त उपियतैिमश्वम।् एष रोच्छहतािां
मध्येचरो भर्त।ु (प्रच्छर्श्य सक्रोर्ः)
ु
परुषः – च्छर्क ् चपल! च्छकमक्त
ु र्ािच्छस ? तीक्ष्णतराह्यायर्
ु श्रेर्यः च्छर्र्ोरच्छप दृप्तां
ु
र्ाचं ि सहन्ते। राजपत्रििके तदु दश ाशन्तः, सोऽप्यपूर्ाशरण्यदर्शिाच्छक्षप्त-
् रतमिेि तरुगहिेिापसपतश ।
हृदयो ि यार्दायाच्छत, तार्त त्वच्छ
बटर्ः –कुमार ! कृ तं कृ तमश्वेि । तजशयच्छन्त च्छर्स्फाच्छरतर्रासिाः
कुमारमायर्ु श्रेर्यः। दूरे चाश्रमपदम।् इतिदेच्छह। हच्छरर्प्ल ुतैः पलायामहे।
लर्ः – कक िाम च्छर्स्फुरच्छन्त र्स्त्राच्छर् ?(इच्छत र्िरारोपयच्छ
ु त)
(अ) एकपदेि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम)् ½×2=1
(i) अश्वः के षां मध्येचरो भर्त ु ?
(ii) कः ददाशन्तः ?
ु
(iii) कः र्िरारोपयच्छ त?
(आ) पूर् शर्ाक्येि उत्तरत - (के र्लं प्रश्नद्वयम )् 1×2=2
्
(i) बटर्ः कथम अश्वमपु ियेत ?
ु श्रेर्यः कक ि सहन्ते ?
(ii) तीक्ष्णतराः आयर्
ु श्रेर्यःकं तजशयच्छन्त ?
(iii) च्छर्स्फाच्छरतर्रासिाः आयर्
14. अर्ोच्छलच्छखतभार्ाथे च्छरक्तस्थािपूर्तत मञ्जूषापदसहायतया कुरुत – 1×3=3
बच्छु धयक्त
ु ो जहातीह उभे सकृु तदष्कृ ते।
ु
तिाद्योगाय यज्यस्व योगः कमशस ु कौर्लम॥्
् सारे बच्छु धमन्तःजिाःसक
भार्ाथ शः – अच्छिि सं ु ृ तं च (i)…………..……... च
्
उभे त्यजठन्त। तिात (ii)…………………...… प्रयत्नः कतशव्ः।
9
Page 10
योगः कमशस ु (iii) ……………………भर्च्छत।
अथर्ा
कुर्शन्नर्े हे कमाशच्छर् च्छजजीच्छर्षेितं समाः।
एर्ं त्वच्छय िान्यथेतोऽच्छि ि कमश च्छलप्यते िरे।।
भार्ाथ शः –अच्छिि लोके ् र्ास्त्रच्छर्च्छहताच्छि (i)…..………………... कुर्शन्नर्े र्तं
् थक ् अन्यः किि
् र्तच्छु मच्छेत।् अिात पृ
(ii) ………….... यार्त जीच्छ
मागशः िाच्छि। इत्थं प्रकारेर् जीर्िं जीर्च्छत त्वच्छय (iii) ………..……
कमश ि च्छलप्यते।
मञ्जूषा–
िरे, कमाशच्छर्, र्षाशच्छर्, कौर्लम, ् दष्कृ तम, ् योगाय
15. अर्ोच्छलच्छखत-अन्वये च्छरक्तस्थािाच्छि पूरयत - (के र्लं पद्यमेकम)् 1×3=3
तमध्वरे च्छर्श्वच्छजच्छत च्छक्षतीर्ं
च्छिःर्ेषच्छर्श्राच्छर्तकोषजातम ।्
ु क्षर्ाथी
उपात्तच्छर्द्यो गरुदच्छ
कौत्सः प्रपेद े र्रतन्तच्छु र्ष्यः॥
अन्वयः – उपात्तच्छर्द्यः र्रतन्तच्छु र्ष्यः (i)... ………………. कौत्सः च्छर्श्वच्छजच्छत
(ii) ............... च्छिःर्ेषच्छर्श्राच्छर्तकोषजातं तं (iii) ………… प्रपेद।े
अथर्ा
यद्यदाचरच्छत श्रेष्ठित्तदेर्ते रो जिः।
स यत्प्रमार्ं कुरुते लोकिदिर्तश ु त॥ े
् (i)
अन्वयः – श्रेष्ठः यत यत ् .................... इतरः (ii) .................. तत तत
् एर्
्
् र्तश
(करोच्छत)। सः यत्प्रमार्ं कुरुते (iii) ....................... तत अि ु त।े
*****************************
10
अथर्ा
कुर्शन्नर्े हे कमाशच्छर् च्छजजीच्छर्षेितं समाः।
एर्ं त्वच्छय िान्यथेतोऽच्छि ि कमश च्छलप्यते िरे।।
भार्ाथ शः –अच्छिि लोके ् र्ास्त्रच्छर्च्छहताच्छि (i)…..………………... कुर्शन्नर्े र्तं
् थक ् अन्यः किि
् र्तच्छु मच्छेत।् अिात पृ
(ii) ………….... यार्त जीच्छ
मागशः िाच्छि। इत्थं प्रकारेर् जीर्िं जीर्च्छत त्वच्छय (iii) ………..……
कमश ि च्छलप्यते।
मञ्जूषा–
िरे, कमाशच्छर्, र्षाशच्छर्, कौर्लम, ् दष्कृ तम, ् योगाय
15. अर्ोच्छलच्छखत-अन्वये च्छरक्तस्थािाच्छि पूरयत - (के र्लं पद्यमेकम)् 1×3=3
तमध्वरे च्छर्श्वच्छजच्छत च्छक्षतीर्ं
च्छिःर्ेषच्छर्श्राच्छर्तकोषजातम ।्
ु क्षर्ाथी
उपात्तच्छर्द्यो गरुदच्छ
कौत्सः प्रपेद े र्रतन्तच्छु र्ष्यः॥
अन्वयः – उपात्तच्छर्द्यः र्रतन्तच्छु र्ष्यः (i)... ………………. कौत्सः च्छर्श्वच्छजच्छत
(ii) ............... च्छिःर्ेषच्छर्श्राच्छर्तकोषजातं तं (iii) ………… प्रपेद।े
अथर्ा
यद्यदाचरच्छत श्रेष्ठित्तदेर्ते रो जिः।
स यत्प्रमार्ं कुरुते लोकिदिर्तश ु त॥ े
् (i)
अन्वयः – श्रेष्ठः यत यत ् .................... इतरः (ii) .................. तत तत
् एर्
्
् र्तश
(करोच्छत)। सः यत्प्रमार्ं कुरुते (iii) ....................... तत अि ु त।े
*****************************
10
Document Details
| Board / Org | CBSE |
| Exam | Class 12 |
| Type | Sample Paper |
| Pages | 10 |
| Updated | 30 Apr 2026 |