CBSE Class 12 Marking Scheme 2021 for Sanskrit Elective

आदर्शप्रश्नपत्रम –् 2020-21
कक्षा – XII
् िकम)् कोड सं – 022)
संस्कृतम (ऐच्छ
Sanskrit Elective (022)
अङ्कयोजना

समयः – होरात्रयम ् पूर्ाशङ्काः – 80

अवधातव्यम –्

्
1. अस्याम अङ्कयोजनायाम ्
‘आ’ भागस्य प्रदत्ताच्छन उत्तराच्छर् च्छनदर्ाशत्मकाच्छन सच्छि। प्रदत्ताच्छन
ु
उत्तराच्छर् अच्छतच्छरच्याच्छप सन्दभाशनसारम ्
अन्याच्छ ् च्छि।
ु अहश
न उत्तराच्छर् भच्छवतम
् वलं प्रश्नद्वयम अथवा
2. आिच्छरकच्छवकल्पात्मके ष ु प्रश्नेष ु यद्यच्छप स्पष्टतया च्छनदेर्ः दत्तः अच्छि यत के ्
्
प्रश्नत्रयम इत्याच्छ ्
दकम उत्तरं ्
दातव्यं तथाच्छप यच्छद छात्रः अच्छतच्छरक्त-प्रश्नानाम उत्तराच्छर् च्छलखच्छत तर्हह
छात्रच्छहताय यत्र अच्छधकाः अङ्काः दात ं ु र्क्यिे तादृर्ानां प्रश्नानां मूल्याङ्कनं करर्ीयम।्
ु द े श्लोके वा आधाच्छरताः प्रश्नाः अवबोधात्मकाः सच्छि। अतः च्छवद्यार्हथनः अनिे
3. अनिे ु दे
्
प्रदत्तर्ब्दानां स्थाने समभाव-पयाशयवाचि–र्ब्दानां प्रयोगं कतुं ु र्क्नु वच्छि। तदथशम अङ्काः देयाः।
यच्छद च्छवद्यार्हथनः उत्तरलेखन-समये समच्छु ितानां च्छवभक्तीनां विनानां प्रयोगं न कुवशच्छि तर्हह
अंर्तः अङ्काः कतशनीयाः न त ु सम्पूर्ाशङ्काः।
4. त्रच्छु िपूर्वश तशन्य ै व्याकरर्ात्मक-प्रयोगाय ि अनपाततः
ु अङ्काः कतशनीयाः न त ु सम्पूर्ाशङ्काः।
5. आंच्छर्क-दृष्ट्या समच्छु ितेभ्यः उत्तरेभ्यः अच्छप अङ्काः देयाः।

ु ा न त ु वाक्यसौन्दयश-तत्त्वम।् आंच्छर्कवाक्यर्द्ध
6. रिनात्मक-काये वाक्यरिना प्रमख ु ये अच्छप अङ्काः
देयाः।
7. प्रश्नच्छनमाशर्स्य प्रश्ने ½ अङ्कः वाक्यलेखनाय अच्छि, ½ अङ्कश्च प्रश्नवािकच्छिह्नाय। परं सम्यक-्

प्रश्नच्छनमाशर् ं स्यात ् तदा एव प्रश्नवािकच्छिह्नस्य कृ ते अङ्काः प्रदेयाः।

1

‘अ’ भागः
(बहुच्छवकल्पात्मकाः प्रश्नाः) 40 अङ्काः
पचितावबोधनम ्
1. समच्छु ितं प्रश्नवािकपदियनम ् – (के वलं प्रश्नषट्कम)् 1×6=6
(i) (क) कस्य
(ii) (ग) कीदृर्ः
(iii) (ख) च्छकम ्
(iv) (ख) का
(v) (ग) कस्मै
(vi) (क) के न
(vii) (ख) कस्मात ्
(viii) (क) के
2. ्
भाच्छषककायशम आधृ ् ितम उत्तरियनम
त्य यथाच्छनदेर्म उच्छ ् –् (के वलं प्रश्नपञ्चकम)् 1x5=5
(i) (ग) त्वम ्
(ii) (क) अच्छिियत ्
(iii). (ग) बच्छु द्धः
(iv) (ख) सन्दीपनाच्छन
(v) (क) अन्धकाराय
(vi) (ख) कादम्बरी
(vii) (क) लवः
3. प्रसङ्गानसारं ् शियनम ् –
ु समच्छु ितम अथ (के वलं प्रश्नषट्कम)् 1x6=6
(i) (ख) वषाशच्छर्
(ii) (ग) मृगार्ाम ्
(iii) (क) प्राप्नोच्छत
(iv) (ख) च्छस्थतानाम ्
(v) (क) ििकसिच्छतः
(vi) (ग) वन्यपर्ूनाम ्
(vii) (ख) इच्छियदमनम ्
(viii) (ग) प्रकच्छितव्याः

2

4. ्
उच्छितम उत्तरियनम –् ् प्रश्नाः)
(के वलम अष्ट 1x8=8
(i) (ख) अश्वघोषः
(ii) (क)काच्छलदासः
(iii) (ग) अष्टादर्
(iv) (ग) जयदेवः
(v) (ग) भारच्छवः
(vi) (क)माघस्य
(vii) (ख) सप्त
(viii) (ग) व्यासः
(ix) (क)न ैषधीयिच्छरतम ्
(x) (ख) च्छबल्हर्स्य
(xi) (ग) च्छवक्रमोवशर्ीयम ्
छन्दोऽलङ्कारपचरियः
5. ु ं च्छवकल्पियनम ् –
(अ) र्द्ध ्
(के वलम प्रश्नद्वयम )् 1x2=2
(i) (ग) ।ऽ।
(ii) (ख) सगर् ‘
(iii) (क)।ऽऽ
ु ं च्छवकल्पियनम ् –
(आ) र्द्ध ्
(के वलम प्रश्नत्रयम)् 1x3=3
(i) (ख) र्ार्दशलच्छवक्रीच्छडतम ्
(ii) (क) उक्ता वसिच्छतलका
(iii) (ख) कमशण्येवाच्छधकारिे मा फलेष ु कदािन
ु रस्यां च्छदच्छर् देवतात्मा
(iv) (क) अस्त्यत्त
ु ं च्छवकल्पियनम ् – (के वलम प्रश्नत्रयम
(इ) र्द्ध ् )् 1x3=3
(i) (ख) माच्छलनी
(ii) (ख) वंर्स्थम ्
(iii) (क) अनष्टुु प ्
(iv) (ग) वसिच्छतलका
6. ु ं च्छवकल्पियनम ् – (के वलं प्रश्नद्वयम)्
(अ) र्द्ध 1x2=2
(i) (ख) यमकस्य
ु
(ii) (ग) अनप्रासः
ु
(iii) (क) वर्शसाम्यमनप्रासः

3

ु ं च्छवकल्पियनम ् – (के वलं प्रश्नत्रयम)्
(आ) र्द्ध 1x3=3
(i) (ग) रूपकम ्
(ii) (ख) श्लेषस्य
(iii) (क)उपमया
(iv) (ग) उत्प्रेक्षायाः
ु ं च्छवकल्पियनम ् –
(इ) र्द्ध (के वलं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
(i) (ख) उपमा
(ii) (क) यमकः
(iii) (ग) रूपकम ्

‘आ’ – भागः
(वर्शनात्मकप्रश्नाः) 40 अङ्काः
अपचितावबोधनम ्
7. ्
अधोच्छलच्छखतं गद्यांर् ं पच्छित्वा प्रदत्तान प्रश्नान ् स्कृतेन उत्तरत -
सं 1×2=2
(अ) एकपदेन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम)्
(i) उलूकम ्
(ii) वायसः
(iii) परामर्शम ्
(आ) पूर् शवाक्येन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम)् 2×2=4
(i) भोः! कक च्छविायश भवता एषः च्छदवान्धः राजपदे प्रच्छतष्ठापच्छयतं ु च्छनच्छश्चतः।
(ii) सवे पच्छक्षर्ः च्छमच्छलत्वा उलूकं स्वाच्छधपकत च्छवधातं ु च्छविाच्छरतविः।
(iii) सम्प्रच्छत यथा नेतारः तथा संसारः।
ु दस्य समच्छु ितं र्ीष शकं च्छलखत।
(इ) अस्य अनिे 1×1=1
यथा राजा तथा प्रजा / यथा नेतारः तथा संसारः/
् च्छु ितः
अथवा अन्यः कच्छश्चत सम
्
(ई) यथाच्छनदेर्म उत्तरत - (के वलं प्रश्नत्रयम)् 1×3=3
(i) वायसः
(ii) राजा
(iii) तथा
(iv) ऊलूकाय

4

रिनात्मककाययम ्
8. ्
अधोच्छलच्छखत-पदेष ु काच्छनच्छित पञ्चपदाच्छ न आधृत्य पञ्चवाक्याच्छन संस्कृतेन च्छलखत- 1x5=5
ु छात्राः संस्कृतेन पञ्च वाक्याच्छन च्छलखेयःु । च्छवषयप्रच्छतपादनाथुं 2½
स्वच्छववेकानसारं
ु थुं ि 2½ अङ्काः प्रदातव्याः।
अङ्काः, वाक्यर्द्ध्य
9. ् धकृ त्य संस्कृतेन अनिे
प्रदत्ततथ्यानां सहातया अधोच्छलच्छखतं च्छवषयम अच्छ ु द ं च्छलखत 5
ु संस्कृतेन च्छलच्छखते
प्रदत्तच्छवषयमच्छधकृ त्य तथ्यानां सहायतया स्वच्छववेकानसारं
ु द े च्छवषयप्रच्छतपादनाथुं 2½ अङ्काः, वाक्यर्द्ध्य
अनिे ु थुं ि 2½ अङ्काः प्रदातव्ाः।
10. च्छनम्नच्छलच्छखतवाक्येष ु के षाञ्चन पञ्चवाक्यानां संस्कृतेन अनवादं
ु कुरुत – 1×5=5
1. अरच्छवन्दः पत्रं च्छलखच्छत ।
2. सः कक्षायां प्रथमं स्थानं प्राप्स्यच्छत।
् भतः वृक्षाः सच्छि।
3. ग्रामम अच्छ
4. मम गृहे सङ्गीतस्य कायशक्रमः अभवत।्
्
5. गङ्गा च्छहमालयात प्रभवच्छ त।
6. कच्छवष ु /कवीनां काच्छलदासः श्रेष्ठः अच्छि।
7. वयं िलच्छित्रस्य आनन्दं प्राप्स्यामः/ लप्स्यामहे।
पचितावबोधनम ्
11. ्
अधोच्छलच्छखतं गद्यांर् ं पच्छित्वा तदाधाच्छरतान प्रश्नान ् स्कृतेन उत्तरत ।
सं ½×2=1
(अ) एकपदेन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम)्
(i) च्छनरवच्छधः
ु
(ii) मनष्यार्ां
(iii) आजशवम ्
(आ) पूर् शवाक्येन उत्तरत – (के वलं प्रश्नद्वयम )् 1×2=2
(i) के वलं क्लािच्छित्तच्छवनोदाय महारण्यम उपगम्य ् ते यथेिं च्छनदशयं
ि पर्घु ातं कुवशच्छि।
(ii) तेषां पर्प्रु हार-व्यापारमालोक्य जडानामच्छप अस्माकं हृदयं च्छवदीयशत।े
(iii) लुब्ाः मानवाः प्रच्छतक्षर्ं स्वाथशसाधनाय सवाशत्मना प्रवतशि।े
12. ्
अधोच्छलच्छखतं पद्यं पच्छित्वा तदाधाच्छरतान प्रश्नान ् स्कृतेन उत्तरत ।
सं ½×2=1
(अ) एकपदेन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम)्
(i) महर्हषः
(ii) अस्खच्छलतोपिाराम ्

5

(iii) कौत्सेन 1×2=2
(आ) पूर् शवाक्येन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम)्
ु क्षर्ायै च्छनवेच्छदतः।
(i) कौत्सेन महर्हषः गरुदच्छ
् प्रथमम अगर्यत
(ii) महर्हषःच्छिरायास्खच्छलतोपिारां भच्छक्तम सवश ् ।्
(iii) समाप्तच्छवद्यः कौत्सः महर्षष न्यवेदयत।्
13. ्
अधोच्छलच्छखतं नाट्ांर् ं पच्छित्वा तदाधाच्छरतान प्रश्नान ् स्कृतेन उत्तरत ।
सं ½×2=1
(अ) एकपदेन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम)्
(i) रोच्छहतानाम ्
(ii) ििके तःु / राजपत्रः/राजप
ु ु
त्रश्चिके तःु
(iii) लवः
(आ) पूर् शवाक्येन उत्तरत - (के वलं प्रश्नद्वयम)् 1×2=2
(i) बिवः लोष्ठैरच्छभघ्नि अश्वमपु नयेत ।
(ii) तीक्ष्णतराः आयधु श्रेर्यःच्छर्र्ोरच्छप दृप्तां वािं न सहिे ।
ु श्रेर्यःकुमारं तजशयच्छि ।
(iii) च्छवस्फाच्छरतर्रासनाः आयध
14. अधोच्छलच्छखतभावाथे च्छरक्तस्थानपूर्षत मञ्जूषापदसहायतया कुरुत – (कस्यच्छिदेकस्य) 1×3=3
् सारे बच्छु द्धमिःजनाःसकृु तं ि (i) दुष्कृ तम ् ि उभे
भावाथ शः – अच्छस्मन सं
त्यजचि। तस्मात ् (ii) योगाय प्रयत्नः कतशव्यः। योगः कमशस ु
् त।
(iii) कौर्लम भवच्छ
अथवा
्
भावाथ शः –अच्छस्मन लोके र्ास्त्रच्छवच्छहताच्छन(i) कमाशच्छर् कुवन्न
श वे र्तं (ii) वषाशच्छर्
् वतच्छु मच्छेत।् अस्मात पृ् थक ् अन्यः कश्चन मागशः नाच्छि।
यावत जीच्छ
इत्थं प्रकारेर् जीवनं जीवच्छत त्वच्छय (iii) नरे कमश न च्छलप्यते।
15. अधोच्छलच्छखत-अन्वये च्छरक्तस्थानाच्छन पूरयत - (के वलं पद्यमेकम)् 1×3=3
अन्वयः – उपात्तच्छवद्यःवरतिच्छु र्ष्यः (i) गरुु दच्छक्षर्ाथी कौत्सः च्छवश्वच्छजच्छत
(ii) अध्वरे च्छनःर्ेषच्छवश्राच्छर्तकोषजातं तं (iii) च्छक्षतीर्ं प्रपेद।े
अथवा
् (i)
अन्वयः –श्रेष्ठः यत यत ् आिरच्छत इतरः (ii) जनः तत तत ् एव
्
् वतश
(करोच्छत)। सः यत्प्रमार्ं कुरुते (iii) लोकः तत अन ु त।े

*******************************

6