Page 1
आत््यन््ततिकमूल््यनिर््णयः-I 2025-26
मातृकाप्रश्नपत्रम्
कक्ष्या - षष्ठी सस्ं ्ककृतम् समयः - होराद्वयम्
Std - VI SANSKRIT Time - 2 Hrs
निर्देशाः : उत्तरलेखनात् पर्ू वं छात्राणां कृते समाश्वासरूपेण 15 निमेषाः सन््तति।
उत्तरलेखनाय देवनागरीलिपिः उपयोक्तव््यया।
षट् प्रवर््तनानि करणीयानि।
प्रवर््तनम् १
क) कोष्ठकात् उचितं पदं स््ववीकृत््य चित्रस््य अधः लिखतु।
(यतु कम,् यानम,् छत्रम,् पस्ु ्तकम,् पात्रम)्
उदा - ........युतकम........
्
1. ........................... 2. ...........................
3. ........................... 4. ...........................
Page 1/7
Page 2
ख) उचितं गणं किम?्
1. आम्रम् आम्रे आम्राणि
2. पर््णम् पर्णे पर््णणानि
3. सनू म् सनू ानि सनू े
4. कङ्कणम् कङ्कणे कङ्कणानि
A) 1, 2, 3 साधु
B) 1, 2, 4 साधु
C) 1, 3, 4 साधु
D) 2, 3, 4 साधु
प्रवर््तनम् २
क) अधो दत्तं सभ ु ाषितं पठित््ववा उचितम् आशयं चित््ववा लिखतु।
ऐक््ययं बलं समाजस््य
तदभावे स दर््बु लः।
तस््ममादैक््ययं प्रशसं न््तति
दृढं राष्टट्रहितैषिणः।।
• सर््ववः सर्वं न जानाति। कश्चन सर््वज्ञः नास््तति। ज्ञानस््य एकत्र क््वचित् परुु षे वा परिनिष्ठा
नास््तति।
• आगामिनि निमेषे किं भविष््यति इति यःकोऽपि न जानाति । अतः बद्ु धिमन््ततः
श्वस््तनकार्येषु अद्यैव सज््जजााः भवेयःु ।
• ऐक््ययं समाजस््य बलम् भवति । तदभावे समाजः दर््बु लः भवति । तस््ममात्
राष्टट्रहितैषिणः दृढम् ऐक््ययं प्रशसं न््तति ।
ख) ‘एकतायाः भावः’ इत््यर््थकं पदं श्लोकात् चित््ववा लिखतु।
ग) तस््ममादैक््यम् इत््यस््य उचितं पदच््छछे दं चित््ववा लिखतु।
(तस््ममात् + ऐक््यम,् तस््ममात + ऐक््यम,् तस््ममात् + दैक््यम)्
Page 2/7
Page 3
घ) अधो दत्ते वाक््यये पठित््ववा उचितं गणं चित््ववा लिखतु।
(1) सर््ववः सर्वं न जानाति।
(2) सर््ववः सर्वं जानाति।
A) (1) असाध,ु (2) साधु B) (1) साध,ु (2) असाधु
C) (1) & (2) साधु D) (1) & (2) असाधु
प्रवर््तनम् ३
क) अधो दत््ताां खण््डडिकां पठित््ववा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखतु।
चन्द्रः जलमयः अस््तति । सर््ययःू अग््ननिमयः अस््तति । भमि ू ः मण्ृ ्मयी भवति । यदा चन्द्रः
सर््यू म् आच््छछादयति तदा भमू ःे के षचु ित् प्रदेशषे ु चन्दद्रस््य छाया व््ययाप््ननोति । तेषु
प्रदेशषे ु अन््धकारः दृश््यते । तत् सर््यू ग्रहणम् ।
1. मण्ृ ्मयी का?
2. अग््ननिमयः कः?
3. सर््यू ग्रहणसमये कः सर््यू म् आच््छछादयति?
4. यदा-तदा इति प्रयक्तंु वाक््ययं खण््डडिकातः चित््ववा लिखत।ु
ख) अधो दत्तेषु उचिता प्रस््ततावना का?
(1) गणितशास्त्रे भास््कराचार््यस््य सम््भभावना अतल्ु ्यया।
(2) ‘शन््य
ू म’् भारतीयगणितशास्त्रस््य सम््भभावना भवति।
A) (1) एव साधु B) (2) एव साधु
C) (1), (2) उभयमपि साधु D) (1), (2) उभयमपि असाधु
Page 3/7
Page 4
प्रवर््तनम् ४ A
कोष्ठकात् उचितं पदं चित््ववा सम््भभाषणाशंान् पूर्तीकरोतु।
(भवान,् मांस,ं अस््ततु, निरालम््बबः, मौत्रीम)्
जम््बबुकः - हरिणस््य ................. के नापि उपायेन भक्षयामि।
हरिणः - को .................?
जम््बबुकः - ................. अहम,् तव ................. इच््छछामि।
हरिणः - .................
अथवा
प्रवर््तनम् ४ B
अधो दत््ताां कथां पठित््ववा हरिणकाकयोः सम््भभाषणाशांन् पूरयतु।
काकः हरिणं पच्ृ ्छति - ‘कः एषः?’ हरिणः प्रत््ययुत्तरं ददाति ‘एषः जम््बबूकः, अयं मम
सौहार््दम् इच््छति’। तदानीीं काकः अवदत् ‘अस््य स््वभावः कीदृशः? ‘स््वभावम् अज्ञात््ववा
मैत्री न कार््यया’। जम््बबूकः ‘अस््ततु भोः’।
काकः - ................. एषः?
हरिणः - एषः .................। अयं मम ................. इच््छति।
काकः - अस््य ................. कीदृशः? स््वभावम् अज्ञात््ववा ................. न
कार््यया।
Page 4/7
Page 5
प्रवर््तनम् ५
क) यथोचितं योजयतु।
1000 - अयतु म्
- शतम्
100 - सहस्रम्
- दश
ख) उदाहराणुसारं लिखतु।
उदा - वारे वारे - प्रतिवारम्
दिने दिने - .....................
ग) अनुचितं गणं किम?्
1. वसधु ा - भमि
ू ः
2. मित्रम् - सहृु त्
3. अरण््यम् - आकाशम्
A) 1 & 3 B) 2 & 3
C) 2 एव D) 3 एव
घ) उदाहरणानुसारं पदच््छछे दं करोतु।
उदा - जम््बबूकम् + उद्दिश््य - जम््बबूकमद्ु दिश््य
मानवम् + उद्दिश््य - ......................
Page 5/7
Page 6
प्रवर््तनम् ६ A
क) पादटिप््पणीः लिखतु।
( मातामही महिषीम् आनयति। पितामहः दरू र््दर््शनं पश््यति।
बालः वीणां वादयति। बालिका मालां धरति।)
1. .......................................... 2. ..........................................
3. .......................................... 4. ..........................................
ख) पट्टिकां पठित््ववा उचितम् गणं लिखतु।
1. आर््यभटीयम् - आर््यभटः
2. लीलावती - भास््कराचार््ययः
3. अष्टाङ्गहृदयम् - नारायणभट्टः
4. गोलदीपिका - अच््ययुतपिषारोटि
A) 1, 2 & 3 B) 2, 3 & 4
C) 1, 3 & 4 D) 1, 2 & 4
Page 6/7
Page 7
अथवा
प्रवर््तनम् ६ B
क) सचन
ू ाः स््ववीकृत््य चित्रसहितं भित्तिपत्रिके रचयतु।
सचू नाः - वसधु ा संरक्षणीया।
काननं मनोहरम।्
ख) उचितं सख्
ं ्ययाक्रमं चित््ववा लिखतु।
A) दश, सहस्रम,् शतम,् अयतु म।्
B) दश, शतम,् सहस्रम,् अयतु म।्
C) शतम,् दश, अयतु म,् सहस्रम।्
D) शतम,् अयतु म,् सहस्रम,् दश।
Page 7/7
Page 8
आत््यन््ततिकमूल््यनिर््णयः-I 2025-26
मातृकाप्रश्नपत्रम्
कक्ष्या - षष्ठी सस्ं ्ककृतम् समयः - होराद्वयम्
Std - VI SANSKRIT Time - 2 Hrs
Oriental Sanskrit Schools
निर्देशाः : उत्तरलेखनात् पर्ू वं छात्राणां कृते समाश्वासरूपेण 15 निमेषाः सन््तति।
उत्तरलेखनाय देवनागरीलिपिः उपयोक्तव््यया।
षट् प्रवर््तनानि करणीयानि।
प्रवर््तनम् 1
क) अधो दत्ताभ््ययः पङ््क्ततीभ््ययः “रात्रौ वने अन््नम् अन््वविष््य अटन््ततः मार््जजारः
जाले पतितः इत््ययाशययुक््ताां पङ््कक्ततििं चित््ववा लिखतु।
मार््जजारः किल वनभवि ु रात्रौ
अन््वविष््ययान््ननं भ्रमणं चक्रे ।
तरसा गत््ववा जाले पतितः
निश्चलमभवत् करपादञ््च।।
आक्रन््ददितवान् आर्तो भत्ू ्ववा
भीत््यया मरणे ङ्यावू ङ्याव।ू
निकटे कश्चन कुहरे िनवसन्
बहृ दाकारो मषू कवीरः।।
ख) कोष्ठकात् उचितं पदमुपयुज््य वाक््ययं पूरयतु।
............................ पस्ु ्तकम् । (सः, तत)्
ग) अधो दत्ते प्रस््ततावने विशकलनं कृत््ववा उचितं गणं चित््ववा लिखतु।
1. हास््यरसप्रदं भवति तल्ु ्लल् इति कलारूपम।्
2. अस््य कलारूपस््य उपज्ञाता भवति कुञ््चन् नम््प्ययार।्
A) 1 एव साधु B) 2 एव साधु
C) 1 & 2 साधु D) 1 & 2 असाधु
Page 1/7
Page 9
प्रवर््तनम् 2 A
क) अधो दत््तााः सच
ू नाः अनुसत्ृ ्य प्रौफैल् निर््ममातु।
प्रसिद्धः चित्रकारः शिल््पपी च भवति आर््टटिस््टट् नम््पपूतिरि। एषः महाशयः 1925 तमे
वर्षे सेप््टम््बर ् मासस््य 15 तमे दिने मलप््पपुऱं जिल््ललायां पोन््ननानि देशे जनिमलभत।
करुवाट्टिल््लत्त् परमेश्वरन् नम््पपूतिरि पिता, श्रीदेवि अन््तर््जनं माता च आस््तताम।् 2003
तमे वर्षे अयं महाशयः राजा रविवर््ममा परु स््ककारे ण बहुमानितः।
नाम - ..................................................
जननम् - ..................................................
पितरौ - ..................................................
परु स््ककारः - ..................................................
ख) “त्रयाधिकद्विसहस्रम”् इत््यस््य सख्
ं ्ययारूपं चित््ववा लिखतु।
(2001, 2002, 2003, 2004)
अथवा
प्रवर््तनम् 2 B
क) अधो दत््ताां खण््डडिकां पठित््ववा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखतु।
लोकपैतक ृ त््ववेन यनु ेस््कको सस्ं ्थया अङ्गीकृतं कलारूपं भवति कूटियाट्टम।् अस््ममिन्
कलारूपे आङ्गिकं , वाचिकम,् आहार्यं, स््ववात््वविकञ््चचेति चतर््ववि ु ध अभिनयानि
सन््तति। मिषाव् एव कलारूपस््य अस््य प्रधानवाद्योपकरणं भवति। माणिमाधवचाक््ययार ्
कूटियाट्टकलाकारे षु प्रमख ु ः भवति।
1. कूटियाट्टे अभिनयानि कति विधानि सन््तति?
2. कूटियाट्टं कया सस्ं ्थया अङ्गीकृतं भवति?
3. कूटियाट्टस््य प्रधानवाद्योपकरणं किम?्
4. कूटियाट्टकलाकारे षु प्रमख ु ः कः?
Page 2/7
Page 10
ख) सचू नानुसारं सख्ं ्ययाां लिखतु।
उदा - पञ््चविंशत््यधिकद्विसहस्रम् - 2025
दशाधिकद्विसहस्रम् - ...............................
प्रवर््तनम् 3
क) अधो दत्तखण््डडिकातः अव््ययपदानि चित््ववा लिखतु।
गतमासे वयं मिलित््ववा विद्यालयात् विनोदयात्रार्थं तेक््कटीीं द्रष््टुुं गतवन््ततः। यात्रा मध््यये सर््ववान्
आहूय (विलोक््य) अध््ययापिका “श्ण्रु ्वन््ततु सर्वे अपरिचिते जलाशये मा अवतरन््ततु” इति
अवदत।्
क््त्ववान््तम् - ....................
ल््यबन््तम् - ....................
तमु न््नन््त
ु म् - ....................
ख) उदाहरणानुसारं लिखतु।
उदा - करौ च पादौ च - करपादौ
पाणी च पादौ च - .......................................
ग) अधो दत्ते प्रस््ततावने विशकलयतु।
प्रस््ततावना (प्र) - के रलराज््यस््य उन््नमनाय सांस््ककृतिककलारूपाणि सहाय््यति।
कारणम् (क) - कलाः जनहृदयान् न आकर््षयन््तति।
A) (प्र) इति साध,ु (क) इति प्र इत््यस््य समचि
ु तं विशकलनं भवति
B) (प्र) इति असाधु (क) इति (प्र) इत््यस््य समचि
ु तं विशकलनं भवति।
C) (प्र) इति साधु (क) इति असाधु
D) (प्र) इति असाधु (क) इति साधु
Page 3/7
Page 11
प्रवर््तनम् 4 A
क) कोष्ठकात् उचितं पदं स््ववीकृत््य चित्रस््य अधः लिखतु।
(जालः, आखभु कु ् , आखःु , नीडम)्
1. ..................................... 2. .....................................
3. ..................................... 4. .....................................
ख) उचिताम् अमरकोशकारिकां चित््ववा लिखतु।
1. निशा निशीथिनी स्त्रियाम् क्षणदा क्षपा।
2. निशा निशीथिनी रात्रिस्त्रियामा क्षणदा क्षपा
3. रात्रिस्त्रियामा निशीथिनी निशा
4. रात्रिस्त्रियामा क्षपा निशी निशीथिनी
Page 4/7
Page 12
अथवा
प्रवर््तनम् 4 B
क) कोष्ठकात् चित्रकाराणां नामानि स््ववीकृत््य चित्रस््य अधः लिखतु।
(राजा रविवर््ममा, के .सि.एस.् पणिक््कर,् शोशा जोसफ्, राजन् कृष््णन)्
1. ..................................... 2. .....................................
3. ..................................... 4. .....................................
ख) वाक््ययं पठित््ववा प्रश्नस््य उत्तरं लिखतु।
गर््दभः कुत्र निमज््जति?
A) जडे B) जाले
C) जले D) जपे
Page 5/7
Page 13
प्रवर््तनम् 5
क) पेटिकातः पदानि संयोज््य वाक््ययानि रचयतु।
काकः वने
मषू कः जले
सिंहः गहृ े वसति
बालिका नीडे
मीनः कुहरे
उदा - मीनः जले वसति।
..................................................
..................................................
..................................................
..................................................
ख) पट्टिकां पठित््ववा उचितप्रस््ततावनां लिखतु।
पदम् समानपदम्
1 अन््नम् क) मार््जजारः
2 बिडालः ख) आहारम्
3 परितः ग) स््थल
थू ः
4 पीनः घ) अभितः
A) 1 क), 2 ख), 3 ग), 4 घ)
B) 1 ख), 2 क), 3 घ), 4 ग)
C) 1 ख), 2 क), 3 ग), 4 घ)
D) 1 ग), 2 घ), 3 क), 4 ख)
Page 6/7
Page 14
प्रवर््तनम् 6
क) चित्रानुसारं सचू नाः चित््ववा लिखतु।
सचू नाः - के रलस््य लास््यप्रधानं कलारूपम।्
करे लस््य उत्तरदेशेषु प्रचरु प्रचारमाणम् अनष्ु ठानकलारूपम।्
के रलेषु विशिष््य मध््यके रलेषु प्रचारमाणं कलारूपम।्
सामाजिकविमर््शनानि इत््यर््थत््ववेन अवतार््यते।
1. .......................................
2. ...................................... 3. ...............................
4. .......................................
ख) उचितं रूपं चित््ववा लिखतु।
शत््रोोः + अपि - ...................
A) शत्रोपि B) शत्रोरपि
C) शत्रारपि D) शत्रेरपि
Page 7/7