Page 1
2026
SAMPLE / MODEL
PAPERS
NCERT BASED
PRACTICE PAPERS
DOWNLOAD PDF
FOR
CBSE BOARD
AND
STATE BOARDS
Page 2
अभ्यासप्रश्नपत्रम् – 2025-26
कक्षा – एकादशी
संस्कृतम ् (केन्द्रिकम ्) (कोडसं.-322)
समयः – होरात्रयम ् सम्पर्
ू ााङकाः – 80
अस्य प्रश्नपत्रस्य भागपञ्चकं अन्द्स्त -
'क' भागः अपठित – अवबोधनम ् - 10 अङकाः
'ख' भाग: रचनात्मक कायाम ् - 15 अङकाः
‘ग’ भागः अनप्र
ु युक्त - व्याकरर्म ् - 20 अङकाः
‘घ' भागः - 35 अङकाः
(i) पठितावबोधनम ्(25 अङकाः)
(ii) संस्कृत-साठहत्येततहासस्य सामारयः पररचयः (10 अङकाः)
सामारयतनदे शाः –
• उत्तरलेखनात ् पूर्वं प्रश्नस्य क्रमाङ्कः अर्वश्यं लेखनीयः।
• प्रश्नसङ््या प्रश्नपत्रानस
ु ारम ् अर्वश्यमेर्व लेखनीया।
• सर्वेषां प्रश्नानाम ् उत्तराणि संस्कृतेन लेखनीयानन।
• प्रश्नानां ननर्दे शाः ध्यानेन पठनीयाः।
Page 3
‘क’ भागः – अपठित-अवबोधनम ्
1. अधोलिखखतं गदयांशं पठित्वा प्रदत्त-प्रश्नानामुत्तराखर् संस्कृतेन लिखत – 10
जीर्वने सफलताया: आधार: पुरुषार्थ: एर्व। अस्य अभार्वेन नर: सुखसमद्धृ िम ् आप्तुम ्
असमर्थ: भर्वनत यश: च न प्राप्नोनत। यर्दा यर्दा नर: पुरुषार्थम ् अचचनोत ् तर्दा तर्दा
तेन सफलता प्राप्ता।पुरुषाचर्थन: एर्व संसारे द्धर्वलक्षिप्रनतभाम ् अर्जथतर्वन्त:। र्दे शसेर्वया,
समाजसेर्वया शशक्षाप्रसारे ि च परु
ु षाचर्थशभ: उल्लेखनीयानन कायाथणि कृतानन। अस्माकम ्
इनतहासे तेषां गौरर्वगानं द्धर्वद्यते।आपत्काले येषां मनांशस द्धर्वचशलतानन न भर्वर्न्त, ते
एर्व जीर्वने सफलतां प्राप्नुर्वर्न्त। पुरुषाचर्थनां कृते तु पुरुषार्थ: एर्व उपासना अर्स्त।य:
जन: स्र्वजीर्वने सफलतां प्राप्तुम ् इच्छनत, स: पुरुषार्थम ् अर्वश्यमेर्व कुयाथत ्।पुरुषार्थस्य
अभार्वे जन: सफलतां प्राप्तुं न शक्नोनत।
(अ) एकपदे न उत्तरत - (केविं प्रश्नदवयम ्) 1×2=2
(i) जीर्वने सफलताया: आधार: क:?
(ii) केषां कृते पुरुषार्थ: उपासना अर्स्त।?
(iii) के संसारे द्धर्वलक्षिप्रनतभाम ् अर्जथतर्वन्त:?
(आ) पूर्ावाक्येन उत्तरत–(केविं प्रश्नदवयम ्) 2×2=4
(i) येषां मनांशस आपत्काले द्धर्वचशलतानन न भर्वर्न्त, ते ककं कुर्वथर्न्त ?
(ii) जन: कस्य अभार्वे सफलतां प्राप्तंु न शक्नोनत?
(iii) क: जन: परु
ु षार्थम ् अर्वश्यमेर्व कुयाथत ् ?
(इ) अस्य अनुच्छे दस्य समुचचतं शीर्ाकं लिखत।
1×1=1
(ई) यथातनदे शम ् उत्तरत- 1×3=3
(i) “अस्माकम ् इततहासे तेर्ां गौरवगानं ववद्यते” अत्र कक्रयापर्दं ककम ्?
(क) अस्माकं (ख) तेषां
(ग) द्धर्वद्यते (घ) गौरर्वगानं
(ii)“अपयश:”इनत पर्दस्य द्धर्वलोमपर्दं गदयांशे ककं प्रयुक्तम?्
(क) असमर्थ: (ख) सफलता
(ग) गौरर्वगानं (घ) यश:
Page 4
(iii) “उल्िेखनीयातन”इत्यस्य पर्दस्य ककं द्धर्वशेष्यमत्र प्रयुक्तम?्
(क) कायाथणि (ख)कृतानन
(ग) द्धर्वचशलतानन (घ) प्राप्नुर्वर्न्त
‘ख’ भागः – रचनात्मक-कायाम ्
2. भर्वान ् दर्दनेश: मुम्बईनगरे ननर्वसनत। परीक्षायां सफलतायै र्वधाथपनं र्दातुं स्र्वशमत्रम ् ½×10=5
अजुथनं प्रनत शलणखते अर्स्मन ् पत्रे उचचतपर्दै ः ररक्तस्र्ानानन पूरनयत्र्वा उत्तरपर्ु स्तकायां
पत्रं पुन: शलखत।
(i)...............
दर्दनाङ्क:
द्धप्रयशमत्रं (ii)---------
सप्रेम नमस्ते।
अत्र कुशलं तत्रास्तु ।अद्यैर्व र्दशमकक्षाया:(iii)---------केन्रीय-माध्यशमक-शशक्षाबोर्थद्वारा
समुद्घोद्धषत:। मया ‘इण्टरनेट’ इनत माध्यमेन तर्व परीक्षापररिाम: (iv)----------
।अस्यां परीक्षायां त्र्वं पञ्चनर्वनत: प्रनतशतम ्(v)---------- प्राप्य समुत्तीिथ:।(vi)---------
तु शतमेर्व अङ्कान ् लब्धर्वान ् अशस। योग्यतासूच्याम ् अद्धप तर्व नाम दृष्ट्र्वा अहं
हादर्दथ कं मोर्दम ् अनुभर्वाशम। (vii)----------- कठोर: पररश्रम: सफलो जात:। त्र्वया न
केर्वलं (viii)-------- अद्धपतु स्र्वकुटुम्बस्य अद्धप यश: र्वचधथतम ् । अहम ् एतस्यै
उच्चसफलतायै तुभ्यं हादर्दथ कं(ix)---------यच्छाशम।
मात-ृ द्धपतच
ृ रियो: प्रिाम:।
तर्व अशभन्नशमत्रम ्
Page 5
(x)----------
मञ्जूर्ा
संस्कृते, मुम्बईत:, अङ्कान ्, द्धर्वदर्दत:, आत्मनः, तर्व, अजय:, दर्दनेश!,
परीक्षापररिाम:, र्वधाथपनं।
3. अध: प्रदत्तं चचत्रम ् आधत्ृ य पञ्चववंशतत-त्त्रंशत ् शब्दै : अनुच्छे दमेकं लिखत।सहायताथं 5
मञ्जूर्ायां पदातन प्रदत्तातन सन्द्रत।-
मञ्जूषा-
मदहला:, शभद्धत्त:,रचयर्न्त, उपरर, चचत्राणि , तूशलका,अर्ोपाजथनम ्,लोककला,
सन्
ु र्दराणि,र्विाथ:
अथवा
अध: प्रदत्तं ववर्यम ् आधत्ृ य पञ्चववंशततत: त्त्रंशत्पररलमतै: शब्दै : अनच्
ु छे दमेकं लिखत। सहायताथं
मञ्जर्
ू ायां पदातन प्रदत्तातन सन्द्रत।
Page 6
ववर्य: -अनश
ु ासनस्य महत्त्वम ्
मञ्जर्
ू ा-
आर्वश्यकम ्,प्राप्यते, चररत्रननमाथिम ्,समयपालनम ्, शशक्षयनत,जीर्वने,सर्वथर्स्मन ् क्षेत्रे, सफलता,
ननयमानां पालनम ्, बाल्यार्वस्र्ायाम ्
4. मञ्जर्
ू ाप्रदत्त-पदसहायतया अधोलिखखतां कथां परू यत - ½×10=5
एकस्य कृषकस्य(i)----------पत्र
ु ा: आसन ्। ते चत्र्वारोऽद्धप भ्रातर: परस्परं (ii)----
-------कुर्वथर्न्त स्म। तेषां चतुिां भ्राति
ृ ां कलहं दृष्ट्र्वा स:(iii)----------र्द:ु खी
आसीत ्। एकर्दा स: शुष्ककाष्ठानन एकत्रीकृत्य तानन(iv) -----------बदध्र्वा पुत्रािां
समक्षम ् अस्र्ापयत ्। तान ् पुत्रान ् अर्वर्दत ् च एतानन काष्ठानन त्रोटयन्तु। पुत्रेषु
एक: अद्धप तानन(v) -----------समर्थ: न अभर्वत ्। तर्दा स: पर्
ृ क्कृत्य पुत्रािां
समक्षं पुन:(vi)----------। सर्वे पुत्रा: (vii)----------सर्वाथणि काष्ठानन अत्रोटयन ्।
स:(viii)-----------अकर्यत ् – यदर्द एर्वमेर्व यय
ू मद्धप परस्परं शमशलत्र्वा(ix) -----
----- कररष्यर्न्त,तदहथ कोऽद्धप युष्मान ् हन्तुं समर्थ: न भद्धर्वष्यनत। यतोदह(x)----
------शक्तक्त: कलौ युगे।
मञ्जूर्ा-
जीर्वनयापनं,कृषक:,त्रोटनयतुं, संघे, पुत्रान,् अस्र्ापयत,्
चत्र्वार:, कलहं , रज्जज्जर्वा, सरलतया
अथवा
1×5=5
अधोलिखखत संवादे मञ्जर्
ू ायाः साहाय्येन ररक्तस्थानातन परू यरत।ु
जयः - शमत्र! ह्यः कुत्र आसीत ्?
Page 7
रववः (i) –-------------------------------------------- |
जयः -प्रगनतमैर्दाने ककमर्ं गतर्वान ्?
रववः - (ii) –--------------------------------------------|
जयः – द्धर्वश्वपुस्तकमेलायाः आयोजने ककं भर्वनत ?
रववः -(iii) –--------------------------------------------|
जयः - बहर्वः प्रकाशकाः ककमर्ं पस्
ु तकानां प्रर्दशथनीं कुर्वथर्न्त ?
रववः -(iv) –--------------------------------------------|
जयः -शोभनम ्, पुस्तकानां प्रर्दशथन्यां जनाः पुस्तकानन रष्ुं क्रेतुं च
आगच्छर्न्त? पुस्तकमेलायाः आयोजनं कर्दा पयथन्तं भद्धर्वष्यनत?
रववः – -(v) –--------------------------------------------|
जयः - अहम ् अद्धप नर्वम्बरमासस्य अष्टर्दशदर्दनांके पुस्तकमेलाया: अर्न्तमे
दर्दर्वसे गशमष्याशम |
मञ्जूषा
तत्र बहवः प्रकाशका: पुस्तकानां प्रदशानीं कुवान्द्रत
ह्यः अहं प्रगततमैदाने आसम ् ।
प्रगततमैदाने ववश्वपस्
ु तकमेिाया: आयोजनम ् अन्द्स्त।
अहम ् नवम्बरमासस्य अष्टादशठदनांके पुस्तकमेिायाः अन्द्रतमे ठदवसे तत्र
गलमष्यालम।
पुस्तकानां प्रदशारयां जनाः पुस्तकातन िष्ुं क्रेतुं च आगच्छन्द्रत।
Page 8
‘ग’ भागः –अनुप्रयुक्तं व्याकरर्म ्
5. अधोलिखखत-वाक्येर्ु रे खाङककतपदानां समचु चतं सन्द्रधं सन्द्रधच्छे दं वा कुरुत 1×3=3
–
I. भत्ृ यास्ते तात योर्जता:।
II. तत्र+एव स्नानमद्धप संपार्दयर्न्त।
III. सत ्+तनलमत्तं त्यागः र्वरं भर्वनत।
अथवा
I. स्र्वयं च+आदाय सशललबबन्र्दन
ू पाययत ्।
II. कर्च्चर्दर्ं द्धर्वननर्श्चत्य क्षक्षप्रं कमथ आरभसे ।
III. अव्यक्ता दह गनतः+र्दःु खं र्दे हर्वदशभः अर्वाप्यते ।
IV.
6. अधोलिखखत-वाक्येर्ु रे खाङककतपदानां समुचचतं संयोन्द्जतं ववभान्द्जतं वा प्रकृततं 1×3=3
प्रत्ययं प्रदत्तववकल्पेभ्यः चचनुत –
(i) प्राञ्जशलं पतततं भद्धु र्व।
(क) पत ्+इतं (ख)पनत+तम ्
(ग) पत ्+क्त(घ) पत+तं
(ii) फलशकलानन सम ्+आ+हृ+ल्यप ्।
(क) समाहृत्य(ख)समाहृल्यप ्
Page 9
(ग) समाहृल्य (घ) समाहृत्यप ्
(iii) तत ् क्षिं कृष्ि: वच ्+क्तवतु ।
(क) उक्तर्वतु(ख) र्वचर्वतु
(ग) उक्तर्वान ् (घ) र्वचर्वान ्
7. अधोलिखखतवाक्येर्ु प्रदत्तववकल्पेभ्यः समुचचतशब्दं चचत्वा ररक्तस्थानातन 1×3=3
परू यत।
(i)राजानं --------- र्वा महतीं चश्रयं प्रापयेत ्।
(क) राजपुत्रं (ख) राजपुत्रेि
(ग) राजपुत्रात ् (घ) राजपुत्रस्य
(ii) बाले---------- औरस इर्व पत्र
ु े र्स्नह्यनत।
(क) अस्य (ख) अस्माकं
(ग)अर्स्मन ्(घ)अस्मात ्
(iii) सुब्बिस्य ---------सहजाशभलाष: आसीत ् ।
(क) सङ्गीतं(ख) सङ्गीते
(ग) सङ्गीतस्य(घ) सङ्गीताय
Page 10
8. अधोलिखखतवाक्येर्ु प्रदत्तववकल्पेभ्यः समुचचतकक्रयापदं चचत्वा ररक्तस्थानातन 1×3=3
पूरयत।
(i)पनिनी नाम्नी एका पष्ु कररिी -----------।
(क) आसीत ् (ख) आस्ताम ्
(ग) सर्न्त (घ) स्त:
(ii) यदर्द त्र्वं चचत्तं मनय र्स्र्रं कतंु न---------।
(क) शक्नोनत (ख)शक्नुर्वर्न्त
(ग)शक्नोद्धष (घ)शक्नोशम
(iii) प्रर्मे र्वयशस र्वतथमानं शबरसेनापनतम ् अहम ् -----------।
(क) अपश्यत ् (ख) अपश्यम ्
(ग) अपश्यताम ् (घ) अपश्यन ्
9. समुचचतं उपपदववभन्द्क्तरूपं चचनुत- 1x3=3
I. --------- पररत: नाना र्वक्ष
ृ ा: सर्न्त।(पष्ु कररर्ी)
II. तर्स्मन ् मग
ृ याकलकले ----------- ननष्क्रम्य दर्ददृक्षु।(वपतरु
ु त्सङग)
III. पुराणिकशास्त्री राजभर्वनं---------- साकं अगमत ्। (पुत्र)
10. अधोलिखखतवाक्येर्ु वाच्यानस
ु ारं ररक्तस्थानातन परू यत- 1x2=2
(i) अनेन एर्व तार्वद अहं -------- ।
(क) क्रीक्तर्ष्याशम(ख) क्रीक्तर्ष्यार्व:
Page 11
(ग) क्रीक्तर्ष्यनत (घ) क्रीक्तर्ष्यशस
(ii)त्र्वया शसंहशशशःु न -------।
(क) त्यजनत (ख) त्यज्जयते
(ग) त्यजाशम (घ) त्यज्जयन्ते
अथवा
वाच्यानुसारं समचु चतैः पदै ः ररक्तस्थानातन पूरयत -
I. मन्त्री द्धर्वजयमल
ू ं -----------।(भू)
II. हारीतेन ------------ दृश्यते । (शुकशार्वकः)
रे खांककतस्य अशद
ु धपदस्य स्थाने प्रदत्तववकल्पेभ्यः शद
ु धं पदं चचत्वा लिखत 1x3-3
11.
(i)मन्त्रो द्धर्वजयमूलं दह राजा भर्वनत राघर्व।
(क) राज्ञा(ख) राज्ञां
(ग) राजानं(घ) राक्षज्ञ
(ii) भो: शार्स्त्रि:,कुमारं चतरु ोऽर्स्त।
(क) कुमाराय(ख) कुमारस्य
(ग) कुमारे (घ) कुमार:
(iii)स: प्राप्नुर्वर्न्त मामेर्व सर्वथभूतदहते रता:।
(क) तौ(ख) तयो:
(ग) ते(घ) तेषां
Page 12
खण्डः – घ भाग - I
पठितांशावबोधनम ् 25 अङकाः
5
12. अधोलिखखतं गद्याशं पठित्वा तदाधाररतान ् प्रश्नान ् संस्कृतेन उत्तरत –
आम ्, महाप्रभो, इनत शास्त्री प्रत्यर्व
ु ाच। पन
ु : स्मयपर्व
ू थकं राजा बालं सम्बोध्य अये
र्वत्स, ककं भर्वानद्धप द्धपतर्व
ृ त ् परु ािप्रर्वचनं कररष्यनत! इनत पयथपच्ृ छत ्। तर्दा स:
बाल: - अहं पुरािप्रर्वचनं न करोशम। सङ्गीतं गायामीनत व्याहरत ्। तर्दा राजा
आह, तर्ा ननु। तदहथ एकं गानं शृिुमस्तार्वत ् इत्यर्वर्दत ्। अनुपर्दमेर्व सुब्बि ्ि:
श्रीराघर्वं र्दशरर्ात्मजशमत्यादर्द श्लोकं सङ्गीतमागेि अश्रार्वयत ् तर्दन्ते स: कस्तूरी-
नतलकशमत्यादर्द श्लोकोऽद्धप मम कण्ठस्र्ोऽस्तीत्यगर्दत ्।
½×2=1
(अ) एकपदे न उत्तरत –(केविं प्रश्नद्वयम ्)
(क) महाप्रभो इनत क: प्रत्युर्वाच?
(ख) सुब्बि ्ि: र्दशरर्ात्मजशमत्यादर्द-श्लोकं केन माध्यमेन अश्रार्वयत ्?
(ग) ‘तदहथ एकं गानं शृिुम:’ इनत क: अर्वर्दत ्?
(आ) पूर्ावाक्येन उत्तरत - (केविं प्रश्नद्वयम ्) 1×2=2
(क)राजा बालं ककं पयथपच्
ृ छत ्?
(ख) अनुपर्दमेर्व सुब्बि ्ि: ककम ् अश्रार्वयत ्?
(ग) पुन: स: ककम ् अगर्दत ्?
1×2=2
(इ) यथातनदे शमुत्तरत-
(क) 'नप
ृ :' इनत पर्दस्य पयाथयपर्दं ककं प्रयक्त
ु म ्?
(ख) 'आर्दौ' इनत पर्दस्य द्धर्वलोमपर्दम ् अत्र ककं प्रयक्
ु तम ् ?
अथवा
(क) ‘अहं परु ािप्रर्वचनं न करोशम’ इत्यत्र कक्रयापर्दं ककम ् ?
(ख) ‘तदहथ एकं गानं शृिम
ु स्तार्वत ्’ अत्र द्धर्वशेषिपर्दं ककम ् ?
Page 13
13. अधोलिखखतं पदयं पठित्वा तदाधाररतान ् प्रश्नान ् संस्कृतेन उत्तरत – 5
अथ चचत्तं समाधातंु न शक्नोवर् मतय न्द्स्थरम ्।
अभ्यासयोगेन ततो मालमच्छाप्ुं धनञ्जय।।
श्रेयो ठह ज्ञानमभ्यासादज्ञानाद्यानं ववलशष्यते।
्यानात्कमाफित्यागस्त्यागाच्छान्द्रतरनरतरम ्।।
एकपदे न उत्तरत--(केवि प्रश्नद्वयम ्)
½×2=1
(क) त्र्वं ककं समाधातुं न शक्नोद्धष?
(ख) अभ्यासात ् ककं श्रेय:?
(ग) त्यागात ् अनन्तरं ककं भर्वनत?
पूर्ावाक्येन उत्तरत-(केवि प्रश्नद्वयम ्) 1×2=2
(क) ज्ञानाद ककं द्धर्वशशष्यते?
(ख) धनञ्जयःः केन ईश्र्वरम ् आप्तुम ् इच्छतु ?
(ग) कुत्र चचत्तं समाधातुं न शक्नोद्धष?
तनदे शानुसारम ् उत्तरत - (केविं प्रश्नद्वयम ्) 1×2=2
(क) 'श्रेष्ठ:' इत्यर्े अत्र ककं पर्दं प्रयक्
ु तम ् ?
(ख) 'अज्ञानं' पर्दस्य द्धर्वलोमपर्दम ् अत्रककं प्रयक्
ु तम ् ?
अथवा
(क) 'र्स्र्रं चचत्तं' अनयो: द्धर्वशेषिपर्दं ककमर्स्त?
(ख) ‘पश्चात ्’ इत्यर्े अत्र ककं पर्दं प्रयुक्तम ् ?
14. अधोलिखखतं नाटयांशं पठित्वा तदाधाररतान ् प्रश्नान ् संस्कृतेन उत्तरत - – 5
र्दौर्वाररक: - (प्रद्धर्वश्य) जयतु जयतु र्दे र्व:।
र्वै. गौराङ्ग: - र्दौर्वाररक! सत्र्वरं बत्रचतरु ांस्तन्तर्व
ु ायान ् समानय।
र्दौर्वाररक: - यद्देर्व आज्ञापयनत। (बदहगथत्र्वा त्रीन ् तन्तर्व
ु ायान ् समानीय प्रद्धर्वशनत)
र्वै. गौराङ्ग: -(तन्तुर्वायानदु द्दश्य) भो भो ! यूयं ननशमथतान ् पटान ् मह्यम ् र्दत्त।
Page 14
तन्तुर्वाया: - न र्वयमयोग्यमूल्यत्र्वात ् पटं ननमाथम:।
र्वै. गौराङ्ग: - अस्तु, शोभनं पटं ननमाथय मह्यम ् र्दत्त, योग्यं मूल्यं भद्धर्वष्यनत।
गह
ृ ाि इमा: मुरा:।(इनत पञ्चर्दशमुरा र्दर्दानत, ते न गह्ण
ृ र्न्त, हठात्तेषां र्वसने ननबध्य
गलहस्तेन ननष्कासयनत)
½×2=1
(अ) एकपदे न उत्तरत -(केविं प्रश्नद्वयम ्)
(क) क: जयतु?
(ख) र्वै. गौराङ्ग: कनत मुराःः र्दर्दानत?
(ग) ‘सत्र्वरं बत्रचतरु ांस्तन्तर्व
ु ायान ् समानय’ इनत कं प्रनत कर्यनत र्वै. गौराङ्ग:?
(आ) पूर्ावाक्येन उत्तरत -(केविं प्रश्नद्वयम ्) 1×2= 2
(क)र्दौर्वाररक: बदहगथत्र्वा ककं करोनत?
(ख) र्वै. गौराङ्ग: तन्तुर्वायानुदद्दश्य ककं कर्यनत?
(ग)तन्तर्व
ु ाया: ककं उत्तरर्न्त?
(इ) यथातनदे शमुत्तरत- 1×2=2
(क) 'त्रीन ् तन्तुर्वायान ्' अनयो: पर्दयो: द्धर्वशेषिपर्दं ककम ् ?
(ख) 'अन्त:' इनत पर्दस्य द्धर्वलोमपर्दम ् अत्र ककं प्रयुक्तम ् ?
अथवा
(क) ‘यय
ू ं ननशमथतान ् पटान ् मह्यम ् र्दत्त’अत्र कक्रयापर्दं ककम ् ?
(ख) ‘उत्तमम ्’ इत्यर्े अत्र ककं पर्दं प्रयक्
ु तम ् ?
15. अधोलिखखतस्य पदयस्य भावाथं मञ्जूर्ाप्रदत्तपदै ः पूरतयत्वा पुनः लिखत – 1×3=3
काच: काञ्चनसंसगााद धत्ते मारकतीं द्यतु तम ्।
तथा सत ्सन्द्रनधानेन मूखो यातत प्रवीर्ताम ्।।
भावाथा:- यर्ा सर्व
ु िथस्य संसगाथत ् (i) ----------- अद्धप र्दीप्यमानं भर्वनत
तर्ैर्व (ii). .............सङ्गेन (iii) ...........अद्धप कुशलतां प्राप्नोनत।
Page 15
मञ्जूर्ा
मख
ू :ा ,काच:, सज्जनानां
अथवा
प्रदत्त-भावाथात्रयात ् शुदधं भावाथं चचत्वा लिखत- 1×3=3
(क) शभ
ु ाशभ
ु पररत्यागी भक्तक्तमान ् य: स: मे वप्रय:।
i. शभ
ु ाशभ
ु कमथफलत्यागकत्ताथ भक्तक्तयक्त
ु : नर: ईश्वरस्य द्धप्रय:।
ii. शभ
ु ाशभ
ु कमथिां त्यागं करोनत नर:।
iii. भक्तक्तयुक्त: नर: शुभम ् अशुभञ्च कमथ न करोनत।
(ख) क्षक्षप्रम ् आरभसे कमा न दीघायलस राघव।
i. भरत! कायं र्दीघं भर्वनत।
ii. भरत! कायं शीघ्रं भर्वनत।
iii. भरत! त्र्वं कायं शीघ्रं करोद्धष अर्र्वा द्धर्वलम्बेन।
(ग) प्रदवू र्तं जिं पीत्वा जना: अवप रुग्र्ा: भवन्द्रत।
i. र्दद्धू षतं जलं पीत्र्वा जना: अस्र्वस्र्ा: भर्वर्न्त।
ii. स्र्वच्छजलं पीत्र्वा जना: अस्र्वस्र्ा: भर्वर्न्त।
iii. स्र्वच्छजलं पीत्र्वा जना: स्र्वस्र्ा: भर्वर्न्त ।
Page 16
16. अधोलिखखत-अरवये ररक्तस्थानातन पूरयत – 1×3=3
जठटिं चीरवसनं प्राञ्जलिं पतततं भुवव।
ददशा रामो दद
ु ा शं युगारते भास्करं यथा।।
अरवय: - यर्ा (i)........भास्करं (तर्ा) राम: जदटलं चीरर्वसनं
(ii).............पनततं र्दर्द
ु थ शं(भरतं)(iii)..........।
ददशा,यग
ु ारते, भवु व
17. ‘क’ स्तम्भस्य वाक्यांशस्य ‘ख’ स्तम्भस्य वाक्यांशेन सह मेिनं कुरुत - 1×4=4
‘क’ स्तम्भः ‘ख’ स्तम्भः
क पश्य राजमुराङ्ककतं i महान ् मत्स्यो दृष्:
ख पुष्कररण्यां एको ii प्रमािपत्रम ्
ग सम: शत्रौ च शमत्रे च iii कोऽद्धप्रय: द्धप्रयर्वादर्दनाम ्
घ को द्धर्वर्दे श: सद्धर्वद्यानां iv तर्ा मानापमानयो:
अथवा
अधोलिखखतवाक्येर्ु रे खाङककतानां पदानां प्रसंगानस
ु ारं शद
ु धम ् अथं चचत्वा लिखत
–
(i) अतनवाचनीयम ् एतत्पटयो: सौन्र्दयथम ्।
(ii) महाराजस्य सुन्र्दरं मुखम ्।
(iii) तटर्वनतथर्वक्ष
ृ ािां छे दनं कृतर्वन्त:।
(iv) यर्स्मन ्नेर्व कानने ननर्वसर्न्त।
(मञ ्जर्
ू ा–र्वने , आननम,् अर्विथनीयम,् कतथनं)
संस्कृतसाठहत्येततहासपररचयः
Page 17
18. संस्कृतभार्ाया: उदभवं पािानां पररचयं च अचधकृत्य प्रदत्तान ् प्रश्नान ् उत्तरत - 1×3=3
(केविं प्रश्नत्रयम ् )
(i) संस्कृतभाषाया: शलद्धप: का अर्स्त?
(ii) संस्कृतशब्र्दस्य व्युत्पद्धत्त: का?
(iii) ‘स मे द्धप्रयः’ इनत पाठः कस्मात ् ग्रन्र्ात ् संकशलतः?
(iv) रामायिात ् कः पाठः संकशलतः?
19. वैठदकं साठहत्यम ् अचधकृत्य प्रदत्तवाक्येर्ु मञ्जूर्ाया: साहाय्येन ररक्तस्थानपूततं 1×4=4
कुरुत -
(i) गेयात्मक: र्वेर्द: ------- अर्स्त ।
(ii) र्वेर्दाङ्गानन ------ सर्न्त ।
(iii) यजर्व
ु ेर्द:-------- र्वेर्द: अर्स्त।
(iv) ननरुक्तं ----------उच्यते।
मञ्जर्
ू ा
श्रोत्रं, सामवेद:, र्ड्, यज्ञप्रधान:
20. रामायर्ं महाभारतं पुरार्ातन च अचधकृत्य 'क' भागं 'ख' भागेन सह मेियत - 1×3=3
'क' भाग: 'ख' भाग:
क पञ्चलक्षियक्त
ु ं i महाभारतम ्
ख पञ्चमो र्वेर्द: ii रामायिम ्
ग चतुद्धर्वंशनतसाहस्री संदहता iii पुरािम ्
------------------ ------------------