Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit
Download the Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit PDF for free at AglaSem. This official Delhi Class 6 syllabus lists the complete course structure, unit-wise topics and weightage, marking scheme and prescribed books, so you can plan your preparation and focus on high-scoring topics.
Latest News
Finished viewing? Save it for later —
Download Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit (PDF · 6 pages)Downloaded 24 times
About Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit
Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit is available here for free download. Published by Delhi School Education for Class 6, this syllabus can be viewed online or downloaded as a PDF (6 pages). Candidates preparing for Class 6 can use Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit to understand the exam pattern, the type of questions asked, and the overall difficulty level.
Frequently Asked Questions
How can I download Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit?
Open this page and click the Download button to save Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit as a PDF. It is completely free on AglaSem Docs.
Is Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit free to download?
Yes. Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit can be viewed online and downloaded as a PDF free of cost on AglaSem Docs.
How many pages does Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit have?
Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit contains 6 pages, which you can read online or download together as a single PDF.
Where can I find more Class 6 study material?
You can find more Class 6 question papers, sample papers, syllabus, and answer keys on AglaSem Docs.
Edudel Syllabus Class 6 Sanskrit – Text
Read the full text of this syllabus below — useful to quickly search, copy and reference the content online without downloading the PDF.
📄 View text version (8 pages)
Page 1
वार्षिक–पाठ्यक्रमः सत्रम्– 2023-24
कक्षा –षष्ठी र्वषयः –संस्कृतम्
क्र पाठ्यवस्तु सहायकशैर्क्षक–अनुदेशाः अर्िगम–उद्दे श्ाः गर्तर्वर्िः
० अर्िगमसम्प्राप्तः
1. प्रथमः पाठः - र्ित्रमाध्यमेन शब्दपररियः - िषक:, • पुप्िङ्गशब्दान् छात्राः • पुप्िङ्गशब्दान् वणिमालागीतम्-2 यूट्यूब–
अकारान्त– सौर्िकः , शुनकः इत्यादीनां जानीयुः , एतदथं र्शक्षकः सविनामशब्दान् सहायतया र्शक्षणीयम्। कमलं
पुप्िङ्गः प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः । गर्तर्वध्यािाररतं जानप्न्त। र्वकसर्त सुन्दर–सरर्स…..
अर्भनयमाध्यमेन सविनामपररियः – र्शक्षणं कुयाि त् । • वणिर्नमाि णर्वर्िं • http://youtu.be/vij97ix2JwY;
• संज्ञासविनामशब्दानां जानप्न्त।
एतत्, तत्, र्कम् इर्त एतेषां पुप्िङ्गे
पररियः प्रदास्यर्त। • संज्ञा–
प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः ।
र्ित्रािाररतररक्तस्थानपूर्ति : – तालः , • वणिसंयोजने वणिर्वच्छे दे सविनामशब्दाना
छात्रान् र्नपुणत्वं म् पृथक्करणे
भिूकः इत्यार्दर्ित्राणां बालाः
र्विास्यर्त। नैपुण्यं
नामलेखनं कररष्यप्न्त।
प्राप्नुवप्न्त।
पुनरावलोकनम्- वणिमालायाः
अभ्यासः ।
1
कक्षा –षष्ठी र्वषयः –संस्कृतम्
क्र पाठ्यवस्तु सहायकशैर्क्षक–अनुदेशाः अर्िगम–उद्दे श्ाः गर्तर्वर्िः
० अर्िगमसम्प्राप्तः
1. प्रथमः पाठः - र्ित्रमाध्यमेन शब्दपररियः - िषक:, • पुप्िङ्गशब्दान् छात्राः • पुप्िङ्गशब्दान् वणिमालागीतम्-2 यूट्यूब–
अकारान्त– सौर्िकः , शुनकः इत्यादीनां जानीयुः , एतदथं र्शक्षकः सविनामशब्दान् सहायतया र्शक्षणीयम्। कमलं
पुप्िङ्गः प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः । गर्तर्वध्यािाररतं जानप्न्त। र्वकसर्त सुन्दर–सरर्स…..
अर्भनयमाध्यमेन सविनामपररियः – र्शक्षणं कुयाि त् । • वणिर्नमाि णर्वर्िं • http://youtu.be/vij97ix2JwY;
• संज्ञासविनामशब्दानां जानप्न्त।
एतत्, तत्, र्कम् इर्त एतेषां पुप्िङ्गे
पररियः प्रदास्यर्त। • संज्ञा–
प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः ।
र्ित्रािाररतररक्तस्थानपूर्ति : – तालः , • वणिसंयोजने वणिर्वच्छे दे सविनामशब्दाना
छात्रान् र्नपुणत्वं म् पृथक्करणे
भिूकः इत्यार्दर्ित्राणां बालाः
र्विास्यर्त। नैपुण्यं
नामलेखनं कररष्यप्न्त।
प्राप्नुवप्न्त।
पुनरावलोकनम्- वणिमालायाः
अभ्यासः ।
1
Page 2
2. शब्दरूपपररियः शब्दरूपार्ण – बालकः , रामः , लता, • अकारान्त–आकारान्ताः • िातुरूपार्ण र्त्रषु • https://youtu.be/MIIqt8CiR
र्क्रयापदपररियः जल, र्वर्वि– विनेषु जानप्न्त। Qis;
अर्भनयमाध्यमेन र्क्रयापदपररियः - पुंस्त्रीनपुंसकर्लङ्गशब्दा वाक्यर्नमाि णे दक्षः
अस्, कृ, खेल्, पठ् , िाव्, हस् नाम् उदाहरणेन बोिः भवर्त।
इत्यादीनां िातूनां लट् लकारे कारयेत्। यथा–नायकः ,
प्रथमपुरुषे र्त्रषु विनेषु अभ्यासः । रजकः , कपोतः , कन्या
वाक्यरिनाभ्यासः , अभ्यासकायिम्। वन, िन, इत्यादयः ।
• िातुरूपार्ण बोिनाय
र्वर्विर्क्रयानां
हावभावमाध्यमेन बोिो
कारर्यष्यर्त।
3. र्ितीयः पाठः - र्ित्रमाध्यमेन शब्दपररियः - दोला, • आकारान्ताः र्वर्वि– स्त्रीर्लङ्गशब्दरूपा र्वर्विवस्तुप्रदशिनर्वर्ि िारा
आकारान्त– घर्टका, िार्लका, िटका इत्यादीनां स्त्रीर्लङ्गशब्दानाम् र्ण र्लङ्गबोिः कारणीयः ।
स्त्रीर्लङ्गः प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः । उदाहरणमाध्यमेन बोिः सविनामशब्दरूपा
अर्भनयमाध्यमेन सविनामपररियः – कारर्यष्यर्त। यथा– र्ण तथा जानप्न्त।
एतत्, तत्, र्कम् इर्त एतेषां स्त्रीर्लङ्गे वार्िका, कन्या, र्शर्क्षका
प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः । इत्यार्द।
4. तृतीयः पाठः - र्ित्रमाध्यमेन शब्दपररियः - खर्नत्रम्•, नपुंसकर्लङ्गशब्दान् छात्राः नपुंसकर्लङ्गशब्द- गर्तर्वियः – अप्स्त, नाप्स्त,
अकारान्त– सूत्रम्, यानम्, करवस्त्रम्, फलम्, जानीयुः , एतदथं र्शक्षकः रूपार्ण सविनाम- आम्, न, र्कम्
2
र्क्रयापदपररियः जल, र्वर्वि– विनेषु जानप्न्त। Qis;
अर्भनयमाध्यमेन र्क्रयापदपररियः - पुंस्त्रीनपुंसकर्लङ्गशब्दा वाक्यर्नमाि णे दक्षः
अस्, कृ, खेल्, पठ् , िाव्, हस् नाम् उदाहरणेन बोिः भवर्त।
इत्यादीनां िातूनां लट् लकारे कारयेत्। यथा–नायकः ,
प्रथमपुरुषे र्त्रषु विनेषु अभ्यासः । रजकः , कपोतः , कन्या
वाक्यरिनाभ्यासः , अभ्यासकायिम्। वन, िन, इत्यादयः ।
• िातुरूपार्ण बोिनाय
र्वर्विर्क्रयानां
हावभावमाध्यमेन बोिो
कारर्यष्यर्त।
3. र्ितीयः पाठः - र्ित्रमाध्यमेन शब्दपररियः - दोला, • आकारान्ताः र्वर्वि– स्त्रीर्लङ्गशब्दरूपा र्वर्विवस्तुप्रदशिनर्वर्ि िारा
आकारान्त– घर्टका, िार्लका, िटका इत्यादीनां स्त्रीर्लङ्गशब्दानाम् र्ण र्लङ्गबोिः कारणीयः ।
स्त्रीर्लङ्गः प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः । उदाहरणमाध्यमेन बोिः सविनामशब्दरूपा
अर्भनयमाध्यमेन सविनामपररियः – कारर्यष्यर्त। यथा– र्ण तथा जानप्न्त।
एतत्, तत्, र्कम् इर्त एतेषां स्त्रीर्लङ्गे वार्िका, कन्या, र्शर्क्षका
प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः । इत्यार्द।
4. तृतीयः पाठः - र्ित्रमाध्यमेन शब्दपररियः - खर्नत्रम्•, नपुंसकर्लङ्गशब्दान् छात्राः नपुंसकर्लङ्गशब्द- गर्तर्वियः – अप्स्त, नाप्स्त,
अकारान्त– सूत्रम्, यानम्, करवस्त्रम्, फलम्, जानीयुः , एतदथं र्शक्षकः रूपार्ण सविनाम- आम्, न, र्कम्
2
Page 3
नपुंसकर्लङ्गः भवनम् इत्यादीनां प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु गर्तर्वध्यािाररतं र्शक्षणं शब्दरूपार्ण प्रश्नोत्तराभ्यासः ।
विनेषु अभ्यासः । कुयाि त् । अव्ययशब्दान् ि
अर्भनयमाध्यमेन सविनामपररियः - ज्ञात्वा प्रयोगे समथाि :
तत्, एतत्, र्कम् इर्त नपुंसकर्लङ्गे भवप्न्त।
प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः ।
िातुरूपार्ण – अर्भनयमाध्यमेन
र्क्रयापदपररियः - पठ् (लट् , लृट्,
लङ् - लकारे षु) वाक्यरिनाभ्यासः ,
अभ्यासकायिम्।
5. र्ित्रािाररता र्शक्षकः र्ित्रािाररता वाक्यरिनायाः तार्किक–र्िन्तनं समस्या– भाषायां र्शक्षकः कमर्प र्ित्रं स्वेच्छया
वाक्यरिना अभ्यासः कारयेत्। समािानम् कौशलान् लेखनकौशलस्य र्नमाि णाय छात्रान् प्रेरयेत्।
र्शक्षयेत्। अर्भवृप्धः भवर्त। तमािृत्य ते वाक्यार्न रियेयुः ।
6. ितुथिः पाठः - आदशिवािनम्, अनुवािनम्, र्वद्यार्थिनः भाषायाः स्वकीयं पररियं सामूर्हक–गर्तर्वर्िः –
र्वद्यालयः शब्दाथिज्ञानम्, अभ्यासकायिम्। वािनकौशले दक्षाः भवेयुः । र्वद्यालयस्य ि पाठ्यक्रमानन्तरं समयः र्शष्टः
गर्तर्वियः –‘मम पररियः ’ इर्त र्वषये पररियं स्यात्तर्हि संस्कृतकर्वताः यथा–
मम नाम ----। भवतः / भवत्याः / संस्कृतभाषायां वक्तुं मम माता दे वता, िटका िटका
समथाि ः भवप्न्त।
र्वद्यालयस्य/र्नवासस्थानस्य/जनकस्य रे िटका यूट्यूब–सहायतया
नाम इत्यादीर्न वाक्यार्न वदे युः । र्शक्षणीयम्, अनन्तरं ते
स्वयमेव गायने कुशलाः
3
विनेषु अभ्यासः । कुयाि त् । अव्ययशब्दान् ि
अर्भनयमाध्यमेन सविनामपररियः - ज्ञात्वा प्रयोगे समथाि :
तत्, एतत्, र्कम् इर्त नपुंसकर्लङ्गे भवप्न्त।
प्रथमार्वभक्तौ र्त्रषु विनेषु अभ्यासः ।
िातुरूपार्ण – अर्भनयमाध्यमेन
र्क्रयापदपररियः - पठ् (लट् , लृट्,
लङ् - लकारे षु) वाक्यरिनाभ्यासः ,
अभ्यासकायिम्।
5. र्ित्रािाररता र्शक्षकः र्ित्रािाररता वाक्यरिनायाः तार्किक–र्िन्तनं समस्या– भाषायां र्शक्षकः कमर्प र्ित्रं स्वेच्छया
वाक्यरिना अभ्यासः कारयेत्। समािानम् कौशलान् लेखनकौशलस्य र्नमाि णाय छात्रान् प्रेरयेत्।
र्शक्षयेत्। अर्भवृप्धः भवर्त। तमािृत्य ते वाक्यार्न रियेयुः ।
6. ितुथिः पाठः - आदशिवािनम्, अनुवािनम्, र्वद्यार्थिनः भाषायाः स्वकीयं पररियं सामूर्हक–गर्तर्वर्िः –
र्वद्यालयः शब्दाथिज्ञानम्, अभ्यासकायिम्। वािनकौशले दक्षाः भवेयुः । र्वद्यालयस्य ि पाठ्यक्रमानन्तरं समयः र्शष्टः
गर्तर्वियः –‘मम पररियः ’ इर्त र्वषये पररियं स्यात्तर्हि संस्कृतकर्वताः यथा–
मम नाम ----। भवतः / भवत्याः / संस्कृतभाषायां वक्तुं मम माता दे वता, िटका िटका
समथाि ः भवप्न्त।
र्वद्यालयस्य/र्नवासस्थानस्य/जनकस्य रे िटका यूट्यूब–सहायतया
नाम इत्यादीर्न वाक्यार्न वदे युः । र्शक्षणीयम्, अनन्तरं ते
स्वयमेव गायने कुशलाः
3
Page 4
भवप्न्त।
https://youtu.be/LzzzZDzGlgg
7. पञ्चमः पाठः – सस्वरगायनम्, शब्दाथिज्ञानम्, छात्राः श्लोकानां पयाि वरणसंरक्षणे संस्कृतकर्वताः यथा– मम माता
वृक्षाः अर्भनयपूविकं र्शक्षकानुगुणं सस्वरं वृक्षाणां महत्त्वं दे वता, र्लंक–
कण्ठस्थीकरणम्/लयाभ्यासः , श्लोकान् गायेयुः । अनन्तरं जानप्न्त। https://youtu.be/9AK-VLzJl4Y
अभ्यासकायिम्। कण्ठस्थीकरणं ि कुयुिः । श्लोकान् स्मरप्न्त। िटका िटका रे िटका,
गर्तर्वर्िः छात्रान् वृक्षरोपणाय https://youtu.be/3d-64p0pd04
र्शक्षकः प्रेरयेत्। ग्रीष्मकाले यदा वणिमालागीतम्-1 यूट्यूब–
पशु– पर्क्षणः आतपात् त्रस्ताः भवप्न्त। सहायतया र्शक्षणीयम्, अनन्तरं
तदा वृक्षाः एव तेषाम् आश्रयः भर्वतुं ते स्वयमेव गायने कुशलाः
शक्यः । छात्राः एतेन प्रेरणा संगृह्य भर्वष्यप्न्त।
वृक्षारोपणं कुयुिः ।
शब्दपररियः - इकारान्तः
उकारान्तश्च।
• सूिना : उपयुिक्तं सकलं पाठ्यक्रमं 15 र्सतम्बर 2023 पयिन्तं समापनीयम्।
• मध्यावर्िपरीक्षादृष्ट्ट्या उपयुिक्तस्य सकलपाठ्यक्रमस्य पुनरावृर्त्तः ।
• प्रदत्तं सकलं पाठ्यक्रमं मूल्याङ्कनहे तोः वतिते।
मध्यावर्ि परीक्षा
क्र० पाठपररियः र्वषयवस्तु अर्िगमसम्प्राप्तः
4
https://youtu.be/LzzzZDzGlgg
7. पञ्चमः पाठः – सस्वरगायनम्, शब्दाथिज्ञानम्, छात्राः श्लोकानां पयाि वरणसंरक्षणे संस्कृतकर्वताः यथा– मम माता
वृक्षाः अर्भनयपूविकं र्शक्षकानुगुणं सस्वरं वृक्षाणां महत्त्वं दे वता, र्लंक–
कण्ठस्थीकरणम्/लयाभ्यासः , श्लोकान् गायेयुः । अनन्तरं जानप्न्त। https://youtu.be/9AK-VLzJl4Y
अभ्यासकायिम्। कण्ठस्थीकरणं ि कुयुिः । श्लोकान् स्मरप्न्त। िटका िटका रे िटका,
गर्तर्वर्िः छात्रान् वृक्षरोपणाय https://youtu.be/3d-64p0pd04
र्शक्षकः प्रेरयेत्। ग्रीष्मकाले यदा वणिमालागीतम्-1 यूट्यूब–
पशु– पर्क्षणः आतपात् त्रस्ताः भवप्न्त। सहायतया र्शक्षणीयम्, अनन्तरं
तदा वृक्षाः एव तेषाम् आश्रयः भर्वतुं ते स्वयमेव गायने कुशलाः
शक्यः । छात्राः एतेन प्रेरणा संगृह्य भर्वष्यप्न्त।
वृक्षारोपणं कुयुिः ।
शब्दपररियः - इकारान्तः
उकारान्तश्च।
• सूिना : उपयुिक्तं सकलं पाठ्यक्रमं 15 र्सतम्बर 2023 पयिन्तं समापनीयम्।
• मध्यावर्िपरीक्षादृष्ट्ट्या उपयुिक्तस्य सकलपाठ्यक्रमस्य पुनरावृर्त्तः ।
• प्रदत्तं सकलं पाठ्यक्रमं मूल्याङ्कनहे तोः वतिते।
मध्यावर्ि परीक्षा
क्र० पाठपररियः र्वषयवस्तु अर्िगमसम्प्राप्तः
4
Page 5
8. सतमः पाठः आदशिवािनम्, अनुवािनम्, छात्राः रोिककथामाध्यमे गर्तर्वर्िः – संख्यागीतम् यूट्यूब–सहायतया र्शक्षणीयम्,
बकस्य शब्दाथिज्ञानम्, अभ्यासकायिम्। तार्किकर्िन्तने न छात्राः एकम् एकम् आगच्छ–२। िे –िे स्वागतम्–२। त्रीर्ण–त्रीर्ण
प्रतीकारः तत्समपदानाम् अभ्यासः - र्सयार- क्षमाः भवेयुः । अव्ययशब्दान् उपर्वश–२। ित्वारर–ित्वारर कुशलं र्कम्?–२ पञ्च–पञ्च
श्रृगालः , कौआ-काकः इत्यादयः । जानप्न्त। कः र्वशेषः ?–२ षड् –षड् कृपया वद–२ सत–सत दु ग्धं
गद्यर्विायां
संख्या – 1 त: 20 पयिन्तम्। र्पब–२ अष्ट– अष्ट पुनर्मिलाम–२ नव–नव नमस्ते–२ दश–
पठनकौशलं ि
एकतः ित्वारर पयिन्तं र्त्रषु र्लङ्गेषु दश ओम्–ओम्–२ ॥
प्राप्नुवप्न्त।
अभ्यासः । पञ्चतः आरभ्य
छात्राः
सामान्यम्।
मातृभाषायाम्
गर्तर्वर्िः – र्शक्षकः छात्रैः सह
अन्यासु भाषासु ि
र्मर्लत्वा र्ितीता–तृतीया–ितुथी–
संख्यां जानप्न्त।
र्वभप्क्त आिाररता कामर्प तस्य पुनरावतिनं
गर्तर्वर्िं सम्पादयेत्। येन छात्राः कारणीयम्
उप्िप्खत–र्वभक्तीनां
सामान्यप्रयोगे दक्षाः भवेयुः ।
9. अष्टमः पाठः – पद्यपाठः , सस्वरगायनम्, पद्यर्विायां
सूप्क्तस्तबकः शब्दाथिज्ञानम्, /लयाभ्यासः , पठनकौशलं ि
अभ्यासकायिम्। प्राप्नुवप्न्त।
10 नवम:
• पाठः
आदशि- वा आदशिवािनम्, अनुवािनम्, पञ्चमी– कथायाः रसास्वादं
क्रीडास्पिाि
शब्दाथिज्ञानम्, अभ्यास कायिम्। षष्ठीर्वभक्त्ोः कुविप्न्त। राम: लव: सीता पर्तः राम:
5
बकस्य शब्दाथिज्ञानम्, अभ्यासकायिम्। तार्किकर्िन्तने न छात्राः एकम् एकम् आगच्छ–२। िे –िे स्वागतम्–२। त्रीर्ण–त्रीर्ण
प्रतीकारः तत्समपदानाम् अभ्यासः - र्सयार- क्षमाः भवेयुः । अव्ययशब्दान् उपर्वश–२। ित्वारर–ित्वारर कुशलं र्कम्?–२ पञ्च–पञ्च
श्रृगालः , कौआ-काकः इत्यादयः । जानप्न्त। कः र्वशेषः ?–२ षड् –षड् कृपया वद–२ सत–सत दु ग्धं
गद्यर्विायां
संख्या – 1 त: 20 पयिन्तम्। र्पब–२ अष्ट– अष्ट पुनर्मिलाम–२ नव–नव नमस्ते–२ दश–
पठनकौशलं ि
एकतः ित्वारर पयिन्तं र्त्रषु र्लङ्गेषु दश ओम्–ओम्–२ ॥
प्राप्नुवप्न्त।
अभ्यासः । पञ्चतः आरभ्य
छात्राः
सामान्यम्।
मातृभाषायाम्
गर्तर्वर्िः – र्शक्षकः छात्रैः सह
अन्यासु भाषासु ि
र्मर्लत्वा र्ितीता–तृतीया–ितुथी–
संख्यां जानप्न्त।
र्वभप्क्त आिाररता कामर्प तस्य पुनरावतिनं
गर्तर्वर्िं सम्पादयेत्। येन छात्राः कारणीयम्
उप्िप्खत–र्वभक्तीनां
सामान्यप्रयोगे दक्षाः भवेयुः ।
9. अष्टमः पाठः – पद्यपाठः , सस्वरगायनम्, पद्यर्विायां
सूप्क्तस्तबकः शब्दाथिज्ञानम्, /लयाभ्यासः , पठनकौशलं ि
अभ्यासकायिम्। प्राप्नुवप्न्त।
10 नवम:
• पाठः
आदशि- वा आदशिवािनम्, अनुवािनम्, पञ्चमी– कथायाः रसास्वादं
क्रीडास्पिाि
शब्दाथिज्ञानम्, अभ्यास कायिम्। षष्ठीर्वभक्त्ोः कुविप्न्त। राम: लव: सीता पर्तः राम:
5
Page 6
• पञ्चमी- षष्ठीर्वभक्त्ोः र्त्रषु र्लङ्गेषु पञ्चमीर्वभक्तौ र्शव: पुत्र: गणेश उमा र्शव:
अभ्यासः । शब्दानां प्रयोगे षष्ठीर्वभक्तौ ि :
• यथा, रामः -रामात्-रामस्य। समथाि ः भवेयुः । र्त्रषु र्लङ्गेषु दु ष्यन्त: भरत: दे वकी वसुदेव:
सीता-सीतायाः -सीतायाः िातूनां शब्दानां प्रयोगे वसुदेव: कृष्ण: कैकेयी दशरथ:
लृट्लकारे समथाि ः भवप्न्त। दशरथ: र्पता राम: गान्धारी िृतराष्टर:
यथा - रामस्य पुत्रः लवः ।
रूपार्ण ज्ञात्वा िातूनां लृट्लकारे रावण: मेघना मन्दोदरी रावण:
लवस्य र्पता रामः । उमायाः
वाक्ये प्रयोगं रूपार्ण ज्ञात्वा द: पत्नी
पर्तः र्शवः । र्शवस्य पत्नी
कुयुिः । वाक्ये प्रयोगं
उमा। एवमेव
कुविप्न्त। र्शक्षकः छात्रान् पृथक् पृथक् र्पत्रा सह पुत्रेण सह ि
अन्यपदानामर्प
स्फोरकपत्रमाध्यमेन सम्बध्य इमान्शब्दान् अन्यानर्प शब्दान् पृच्छेत्।
अभ्यासः कारणीयः ।
लृट्लकारे वाक्यप्रयोगः
पररवतिनाभ्यासश्च
यथा - पठर्त-पर्ठष्यर्त। वदर्त-
वर्दष्यर्त। िलर्त-िर्लष्यर्त।
छात्रः हसर्त - छात्रः हर्सष्यर्त।
बालकः पठर्त - बालकः
पर्ठष्यर्त। एवमेव
अन्यवाक्यानाम् अभ्यासः
6
अभ्यासः । शब्दानां प्रयोगे षष्ठीर्वभक्तौ ि :
• यथा, रामः -रामात्-रामस्य। समथाि ः भवेयुः । र्त्रषु र्लङ्गेषु दु ष्यन्त: भरत: दे वकी वसुदेव:
सीता-सीतायाः -सीतायाः िातूनां शब्दानां प्रयोगे वसुदेव: कृष्ण: कैकेयी दशरथ:
लृट्लकारे समथाि ः भवप्न्त। दशरथ: र्पता राम: गान्धारी िृतराष्टर:
यथा - रामस्य पुत्रः लवः ।
रूपार्ण ज्ञात्वा िातूनां लृट्लकारे रावण: मेघना मन्दोदरी रावण:
लवस्य र्पता रामः । उमायाः
वाक्ये प्रयोगं रूपार्ण ज्ञात्वा द: पत्नी
पर्तः र्शवः । र्शवस्य पत्नी
कुयुिः । वाक्ये प्रयोगं
उमा। एवमेव
कुविप्न्त। र्शक्षकः छात्रान् पृथक् पृथक् र्पत्रा सह पुत्रेण सह ि
अन्यपदानामर्प
स्फोरकपत्रमाध्यमेन सम्बध्य इमान्शब्दान् अन्यानर्प शब्दान् पृच्छेत्।
अभ्यासः कारणीयः ।
लृट्लकारे वाक्यप्रयोगः
पररवतिनाभ्यासश्च
यथा - पठर्त-पर्ठष्यर्त। वदर्त-
वर्दष्यर्त। िलर्त-िर्लष्यर्त।
छात्रः हसर्त - छात्रः हर्सष्यर्त।
बालकः पठर्त - बालकः
पर्ठष्यर्त। एवमेव
अन्यवाक्यानाम् अभ्यासः
6
Page 7
कारणीयः ।
अव्ययार्न – अर्प, ि, एव, वा, न,
पुन:।
11. िादश पाठः • आदशिवािनम्, अनुवािनम्, छात्राः समस्यासमािान कक्षायां छात्राः पाठप्रदत्तां गर्तर्वर्िं सम्पादयेयुः ।
दशमः त्वमर्स शब्दाथिज्ञानम्, अभ्यासकायिम्। तार्किकर्िन्तने कौशले दक्षाः
एकपदे न पूणिवाक्येन प्रश्नानाम् क्षमाः भवेयुः । भवप्न्त। तार्किक–
अभ्यासः कारणीयः । समस्यासमािा र्िन्तने दक्षाः
बहुर्वकल्पात्मक–प्रश्नानां ििाि न–कौशले भवप्न्त।
छात्रैः सह करणीया। दक्षाः भवेयुः ।
12. त्रयोदशः पाठः सस्वरगायनम्, शब्दाथिज्ञानम्, सस्वरगायनपूविकं समूहािाररत–गर्तर्वर्िः – छात्राः अपर्शष्ट–कगिदेन
र्वमानयानं अर्भनयपूविकं कण्ठस्थीकरणे पद्यपाठे समथाि ः र्वमानं रियेयुः । पाठे आगतार्न अव्ययपदार्न प्रत्येकं
रियाम कण्ठस्थीकरणम्/लयाभ्यासः , दक्षाः भवेयुः । भवप्न्त। र्वमाने समूहानुसारं सवे छात्राः र्लखेयुः ।
अभ्यासकायिम्। इकारान्तस्य
लङ् लकारे पररवतिनाभ्यासः उकारान्तस्य ि
वाक्यप्रयोगश्च। शब्दानां प्रयोगः
पठर्त-अपठत्, र्लखर्त- पठ् -र्लख्-
अर्लखत्, गच्छर्त- प्रभृर्तर्क्रयारूपैः
अगच्छत्।बालकः गृहं गच्छर्त। - सह कतुं समथाि ः
7
अव्ययार्न – अर्प, ि, एव, वा, न,
पुन:।
11. िादश पाठः • आदशिवािनम्, अनुवािनम्, छात्राः समस्यासमािान कक्षायां छात्राः पाठप्रदत्तां गर्तर्वर्िं सम्पादयेयुः ।
दशमः त्वमर्स शब्दाथिज्ञानम्, अभ्यासकायिम्। तार्किकर्िन्तने कौशले दक्षाः
एकपदे न पूणिवाक्येन प्रश्नानाम् क्षमाः भवेयुः । भवप्न्त। तार्किक–
अभ्यासः कारणीयः । समस्यासमािा र्िन्तने दक्षाः
बहुर्वकल्पात्मक–प्रश्नानां ििाि न–कौशले भवप्न्त।
छात्रैः सह करणीया। दक्षाः भवेयुः ।
12. त्रयोदशः पाठः सस्वरगायनम्, शब्दाथिज्ञानम्, सस्वरगायनपूविकं समूहािाररत–गर्तर्वर्िः – छात्राः अपर्शष्ट–कगिदेन
र्वमानयानं अर्भनयपूविकं कण्ठस्थीकरणे पद्यपाठे समथाि ः र्वमानं रियेयुः । पाठे आगतार्न अव्ययपदार्न प्रत्येकं
रियाम कण्ठस्थीकरणम्/लयाभ्यासः , दक्षाः भवेयुः । भवप्न्त। र्वमाने समूहानुसारं सवे छात्राः र्लखेयुः ।
अभ्यासकायिम्। इकारान्तस्य
लङ् लकारे पररवतिनाभ्यासः उकारान्तस्य ि
वाक्यप्रयोगश्च। शब्दानां प्रयोगः
पठर्त-अपठत्, र्लखर्त- पठ् -र्लख्-
अर्लखत्, गच्छर्त- प्रभृर्तर्क्रयारूपैः
अगच्छत्।बालकः गृहं गच्छर्त। - सह कतुं समथाि ः
7
Page 8
बालकः गृहं अगच्छत्। भवप्न्त।
• सूिना : उपयुिक्तं सकलं पाठ्यक्रमं 31 जनवरी 2024 पयिन्तं समापनीयम्।
• वार्षिक–परीक्षादृष्ट्ट्या उपयुिक्तस्य सकलपाठ्यक्रमस्य पुनरावृर्त्तः ।
• प्रदत्तं सकलं पाठ्यक्रमं मूल्याङ्कनहे तोः वतिते।
• पाठ्यपुस्तकम् – रुर्िरा (प्रथम: भाग:)
वार्षिक– परीक्षा
8
• सूिना : उपयुिक्तं सकलं पाठ्यक्रमं 31 जनवरी 2024 पयिन्तं समापनीयम्।
• वार्षिक–परीक्षादृष्ट्ट्या उपयुिक्तस्य सकलपाठ्यक्रमस्य पुनरावृर्त्तः ।
• प्रदत्तं सकलं पाठ्यक्रमं मूल्याङ्कनहे तोः वतिते।
• पाठ्यपुस्तकम् – रुर्िरा (प्रथम: भाग:)
वार्षिक– परीक्षा
8