Class 10 Sample Paper 2022 Sanskrit Term 2

अभ्यास-प्रश्नपत्रम् - 2021-22
द्वितीयं सत्रम्
कक्षा - दशमी
संस्कृतम् (कोड-122)
समयः – होराियम् सम्पूर्णाङ्ाः – 40
----------------------------------------------------------------------------------------------
सामान्यनिदेशा: -
ά कृपया सम्यक्तया परीक्षणं कुर्वन्तु यत् अस्मिि् प्रश्नपत्रे 6 पृष्ठानि मुदितानि सन्तन्त।
ά कृपया सम्यक्तया परीक्षणं कुर्वन्तु यत् अस्मिि् प्रश्नपत्रे 9 प्रश्ना: सन्तन्त।
ά उत्तरलेखिात् पूर्ं प्रश्नस्य क्रमांक: अर्श्यं लेखिीय:।
ά प्रश्नसंख्या प्रश्नप्रािुसारम् एर् लेखिीया।
ά सर्ेषां प्रश्नािां उत्तराणण स्कृतेि एर् लेखिीयानि।
ά प्रश्नािां निदे िा: ध्यािेि अर्श्यं पठिीया:।

वर्णणिात्मका: प्रश्ना: 40 अंका:

अपद्वितावबोधिम्
1. अधोलिखितं गद्यांशं पद्वित्वा प्रदत्तप्रश्नािाम् उत्तराणर्ण संस्कृतेि लिित – 10
मतभेदस्य विरोधस्य िा अभािः एकता इवत कथ्यते। एकतायाः अपरं नाम “ऐक्यं
सङ्घटनं” िा इत्यपप िततते। मनुष्याणां सांसाररकजीिनस्य कृते एकता महान् लाभकारी
गुणः अस्ति। यदद जगनत मनुष्येषु एकता न भर्ेत् तदहत तेषां एकददनस्यापप जीिनं कदिनं
भनर्ष्यनत। एकतायां महती शक्तः र्तवते। यत् कायं एकेन जिेि न कतुं शक्यते तद् बहूनां
व्यक्तक्तिां सम्मिललतेन प्रयासेन सुगमतया भिवत। िततमानसमये एकतायाः महान् अभािः
अस्ति। पररिारे समाजे दे शे तथा सम्पूणे संसारे सितत्रैि अनेकतायाः मतभेदस्य च भयंकरः
झंझािातः दरीदृश्यते। एतस्य प्रधानं कारणं केर्लं स्वाथतपरता एि अस्ति। सिे स्वकीयमेि
दहतं पश्यम्मि न अन्येषाम्। अतः एकतायाः स्थापनाय परस्परं स्नेह-सौहादतिधतनाय च
स्वाथतसाधनेन सहैि परे षामपप स्वाथतरक्षणाय ध्यानदानं परमािश्यकं िततते। परोपकार: एर्
मािर्स्य नर्शिष्टं गुणं र्तवते। परोपकारहीि: मािर्: पिु: कथ्यते।
अ. एकपदेि उत्तरत – (के विं प्रश्नियम्) 1X2=2
(i) कस्यां महती शक्तः र्तवते?
(ii) के स्वकीयमेि दहतं पश्यम्मि?
(iii) ककं मािर्स्य नर्शिष्टं गुणं र्तवते?
आ. पूर्णणवाक्येि लिित – (के विं प्रश्नियम्) 2X2=2
(i) एकतायाः अपरं नाम ककं र्तवते?

(ii) कुत्र अनेकतायाः मतभेदस्य च भयंकरः झंझािातः दरीदृश्यते?
(iii) क: पिु: कथ्यते?

1. शिक्षानिदे िालय:, ददल्ली सर्वकार: www.edudel.nic.in

इ. अस्य अिुच्छेदस्य कृते उपयुक्तं शीर्णकं संस्कृतेि लिित। 1
ई. यथानिदेशम् उत्तरत – (के विं प्रश्नत्रयम्) 1X3=3
(i) ‘दितीयम्’ इत्यस्य ककं समािार्वकपदं गद्यांिे प्रयुक्तम्?
(ii) ‘पश्यम्मि’ इनत कक्रयाया: कतृवपदं गद्यांिात् चित्वा शलखत।
(ii) ‘अिेकता’ इत्यस्य नर्लोमपदं गद्यांिात् चित्वा शलखत।
(iv) ‘परोपकारहीि: मािर्:’ इत्यियो: नर्िेषणपदं ककम्?

रचिात्मकं कायणम्
2. भवाि् रामकुमार:। परीक्षाया: लसद्धता सन्बन्धे नमत्रं प्रनत लिखिते पत्रे 1/2x10=5
ररक्तस्थािानि पूरययत्वा पत्रं च पुि: उत्तरपुस्तिकायां लिित।
प्रयागराज:
22.03.2022
कप्रय नमत्र……….. रमेि!
िमो िम:।
अत्र सर्ं (i) ……………….र्तवते। बहुददिेभ्य: भर्त: पत्रं ि (ii)…………..। तत्र
सर्े कुिशलि: स्यु: इनत कामये। (iii)………………… मम र्ाकषवकपरीक्षा भनर्ष्यनत। अत:
अहं नियनमतरूपेण अध्ययिं कुर्वि् अस्मि। प्रनतददिं अहं प्रात: (iv)……………. जागरणं
कृत्वा नित्यकक्रयां सम्पाद्य अध्ययिस्य (v) ………………..करोनम तर्ा
(vi)……………..िर्र्ादिे ियिं करोनम। अहं प्रात: व्यायामं तर्ा सायं नमत्रै: सह
(vii)…………..अकप करोनम। सम्प्रनत दरू दिविं ि पश्यानम तर्ा इतस्तत: ि भ्रमानम। व्यर्ं
केिाकप सह ि आलपानम। एर्ं प्रकारे ण मम ददििया अस्मस्त। अधिकाधिकम्
(viii)…………..प्राप्ुं यर्ािक्तक्त: अध्ययिं कुर्वि् अस्मि। अतएर् सम्प्रनत आर्यो: मेलिं
कदठिं र्तवते। ककन्तु परीक्षािन्तरं आर्ां नमशलत्वा (ix)…………..िष्टट ं गनमष्यार्:। पत्रं प्राप्य
िीघ्रं स्वकीयं समािारं (x)……………..प्रेषय। अिुिा लेखिात् नर्रमानम।
तर् सुहृद्
अनमत:
मञ्जू षा

क्रीडाम्, आरम्भं, कु िलम्, प्राप्र्ाि्, आगानममासे, रात्रौ, अंकाि्,
पञ्चर्ादिे, जन्तुिालां, पत्रमाध्यमेि

2. शिक्षानिदे िालय:, ददल्ली सर्वकार: www.edudel.nic.in

3. प्रदत्तं चचत्रं दृष्ट्वा मञ्जू र्ाया: सहायतया पञ्च वाक्यानि संस्कृतेि लिित – 1x5=5

मञ्जू षा –
िाकनर्क्रेता, बाशलका, कुक्कुर:, कदलीफलम्, मदहला:, पुरुषा:, हट्ट:, फलानि,
िाका:,

अर्र्ा
मञ्जू र्ाप्रदत्तशब्दािां साहाय्येि निम्नलिखितं नवर्यम् अधधकृत्य न्यूिानतन्यूिं 1x5=5
पञ्चधभ: संस्कृतवाक्यै: एकम् अिुच्छेदं लिित –
“ मम पररवार: ”
मञ्जू षा -
कपता, माता, कपतामही, कपतामह:, अिुज:, भक्तगिी, सुन्दरम्, गृहम्, र्ाकिका, ग्रामे,
र्ृक्ष:, कृषक:, गृदहणी, नमशलत्वा, निर्साम:, अहम्, ज्येष्ठ:,

4. अधोलिखितानि वाक्यानि संस्कृतभार्या अिुद्य लिित - (के विं वाक्यपञ्चकम्) 1x5=5
(i) राम अयोध्या के राजा र्े। Ram was the king of Ayodhya.
(ii) ददल्ली यमुिा के ककिारे है । Delhi is situated on the bank of the
Yamuna.
(iii) डॉ. राजेन्द्र प्रसाद भारत के प्रर्म राष्ट्रपनत र्े।
Dr. Rajendra Prasad was the first President of India.
(iv) दिरर् के िार पुत्र र्े। Dasharatha had four sons.

(v) तुम कब घर जाओगे? When will you go to home?
(vi) मोहि िोर से डरता है । Mohan is afraid of a thief.
3. शिक्षानिदे िालय:, ददल्ली सर्वकार: www.edudel.nic.in

(vii) कृष्ण का जन्म कारागार में हुआ र्ा। Krishna was born in the prison.
पद्वितावबोधिम्
5. अधोलिखितं गद्यांशं पद्वित्वा प्रदत्तप्रश्नािां उत्तराणर्ण संस्कृतेि लिित – 3
विचचत्रा दैिगवतः। तस्यामेि रात्रौ तस्तिन् गृहे कश्चन चौरः गृहाभ्यिरं
प्रविष्टः। तत्र वनदहतामेकां मञ्जू षाम् आदाय पलाक्यतः। चौरस्य पादध्ववनना प्रबुद्धोऽवतथथः
चौरशङ्कया तमन्वधाित् अगृह्णात् च, परं विचचत्रमघटत। चौरः एि उच्ैः क्रोलशतुम्
आरभत - ‘चौरोऽयं, चौरोऽयम्’ इवत। तस्य तारस्वरे ण प्रबुद्धाः ग्रामिालसनः स्वगृहाद्
वनष्क्रम्य तत्रागच्छन् िराकमवतथथमेि च चौरं मत्वाऽभर्त्तयन्। यद्यपप ग्रामस्य आरक्षी एि
चौर आसीत्। तत्क्षणमेि रक्षापुरुषः तम् अवतथथं चौरोऽयम् इवत प्रख्याप्य कारागृहे प्रालक्षपत्।
अ. एकपदेि उत्तरत। (के विं प्रश्नियम्) 1/2x2=1
(क) का विचचत्रा अस्मस्त?
(ख) कदा चौरः गृहाभ्यिरं प्रविष्टः?
(ग) चौरस्य पादध्ववनना क: प्रबुद्ध:?
आ. पूर्णणवाक्येि उत्तरत। (के विं प्रश्नियम्) 1x2=2
(क) ‘चौरोऽयं, चौरोऽयम्’ इवत क: क्रोलशतुम् आरभत?
(ख) िराकमवतथथमेि चौरं मत्वा के अभर्त्तयन्?
(ग) रक्षापुरुषः तम् अवतथथं कुत्र प्रालक्षपत्?

6. अधोलिखितं पद्यांशं पद्वित्वा प्रदत्तप्रश्नािां उत्तराणर्ण संस्कृतेि लिित – 3
विद्वांस एि लोके ऽस्मिन् चक्षुष्मन्तः प्रकीवतित ः।
अन्येषां िदने ये तु ते चक्षुनामनी मते॥4॥
अ. एकपदेि उत्तरत। (के विं प्रश्नियम्) 1/2x2=1
(क) अस्मिि् लोके के चक्षुष्मिः प्रकीवततता:?
(ख) केषां र्दिे िक्षुिामिी मते?
(ग) ‘िेत्रम्’ इत्यस्य िब्दस्य क: अर्व: पद्यांिे प्रयुक्त:?
आ. पूर्णणवाक्येि उत्तरत। (के विं प्रश्नियम्) 1x2=2
(क) लोकेऽस्तिन् विद्वांसः िक्षुष्मन्त: प्रकीवततता:।
(ख) लोके अन्येषां जनानां िदने नाममात्रं ककं भिनत?
(ग) विद्वांस: कुत्र चक्षुष्मिः कथथता:?

4. शिक्षानिदे िालय:, ददल्ली सर्वकार: www.edudel.nic.in

7. अधोलिखितं िाट्यांशं पद्वित्वा प्रदत्तप्रश्नािां उत्तराणर्ण संस्कृतेि लिित – 3
ि नरः - (सगितम्) अतएि कथयावम यत् अहमेि योग्यः िनराजपदाय।
शीघ्रमेि मम राज्याथभषेकाय तत्पराः भििु सिे िन्यजीिाः।
मयूरः - अरे िानर! तूष्णीं भि।
कथं त्वं योग्यः िनराजपदाय?
पश्यतु पश्यतु। मम लशरलस राजमुकुटवमि लशखां स्थापयता विधात्रा एिाहं पलक्षराजः कृतः।
अतः िने वनिसिं मां िनराजरूपेणापप द्रष्टट ं सज्ाः भििु। अधुना यतः कथं कोऽप्यन्यः
विधातुः
वनणतयम् अन्यथाकतुं क्षमः।
क कः - (सव्यङ्ग्यम्) अरे अदहभुक्।
नृत्यावतररतं का ति विशेषता यत् त्वां िनराजपदाय योग्यं मन्यामहे ियम्।
मयूरः - यतः मम नृत्यं तु प्रकृतेः आराधना।
पश्य! पश्य! मम पपच्छानामपूिं सौन्दयतम् (पपच्छानुद्घाट्य नृत्यमुद्रायां स्थस्थतः सन्) न
कोऽपप त्रैलोक्ये मर्त्दृशः सुन्दरः। िन्यजिूनामुपरर आक्रमणं कतारं तु अहं स्वसौन्दयेण
नृत्येन च आकपषततं कृत्वा िनात् बदहष्कररष्यावम। अतः अहमेि योग्यः िनराजपदाय।
अ. एकपदेि उत्तरत। (के विं प्रश्नियम्) 1/2x2=1
(क) मम नृत्यं तु प्रकृतेः अााराधना इवत कः िदवत?
(ख) कः सगर्ं िदवत?
(ग) काकः किै व्यङ्ग्यं करोवत?
आ. पूर्णणवाक्येि उत्तरत। (के विं प्रश्नियम्) 1x2=2
(i) कस्य िृत्यं प्रकृते: आराििा?
(ii) मयूरस्य शिरशस राजमुकुिनमर् ककम् अस्मस्त?
(iii) िानरः पकमथं िन्यजीिान् तत्परान् भवितुं कथयवत?

5. शिक्षानिदे िालय:, ददल्ली सर्वकार: www.edudel.nic.in

8. मञ्जू र्ात: समुचचतपदानि चचत्वा अधोलिखित-श्लोकस्य अन्वयं पूरयत – 1/2x4=2
अिक्रत यथ चचत्ते तथ ि चच भिेद् यदद।
तदेि हुः मह त्म नः समत्ववमवत तथ्यतः॥2॥
अन्वयः - यथा चचत्ते (i) ………………. भिवत तथा (ii) ………………… (अिक्रता)
भिेत्, (iii) ………………… तम् एि तथ्यतः (iv) ……………………… इवत आहुः।
मञ्जू र्ा -
महात्मानः, अिक्रता, समत्वम्, िाचच
अर्र्ा
मञ्जू र्ाया: साहाय्येि श्लोकस्य भावाथे ररक्तस्थािानि पूरययत्वा पुि: लिित –
1/2x4=2
त्यक्त्व धमिप्रदां ि चं परुषां योऽभ्युदीरयेत्।
पररत्यज्य फलं पक्वं भुङ्क्तेऽपक्वं विमूढधीः॥3॥
भ िााथण : - यः (i) ………………..धमतयुतां िाणीं त्यक्त्वा धमतविरुद्ध-किोरिाण्या
(ii) ……………………करोवत, सः तादृशः अज्ञानी भिवत यथा कश्चन मधुरं पक्वं
पररत्यज्य अपक्वं (iii) …………………….खादवत। अथात् सितदा सत्यं मधुरं पप्रयं चैि (iv)
………………………..।
मञ्जू र्ा –
ितव्यम्, व्यिहारं , फलम्, मनुष्यः

9. अधोलिखितकथांशं समुचचत-क्रमेर्ण लिित – 1/2x8=4

(i) परमथतकाश्येन पीपितः स बसयानं विहाय पदावतरेि प्राचलत्।
(ii) कश्चन वनधतनो जनः भूरर पररश्रम्य पकथिद् वित्तमुपालजततिान्।
(iii) करुणापरो गृही तिै आश्रयं प्रायच्छत्।
(iv) तेन वित्तेन स्वपुत्रम् एकस्तिन् महाविद्यालये प्रिेशं दापक्यतुं सफलो जातः।
(v) वनशान्धकारे प्रसृते विजने प्रदे शे पदयात्रा न शुभािहा।
(vi) एिं विचायत स पार्श्तस्थस्थते ग्रामे रापत्रवनिासं कतुं कथिद् गृहस्थमुपागतः।
(vii) पदावतक्रमेण सिलन् सायं समयेऽप्यसौ गिव्याद् दरू े आसीत्।

(viii) एकदा स पपता तनूजस्य रुग्ण्तामाकण्यत व्याकुलो जातः, पुत्रं द्रष्टट ं च प्रस्थस्थतः।
6. शिक्षानिदे िालय:, ददल्ली सर्वकार: www.edudel.nic.in