Page 1
वार्षिक-पाठ्यक्रम: - कक्षा-सप्तमी
र्वषयः-सस्ं कृतम् सत्रम-् 2023-24
पाठ्यवस्तु अर्िगमोद्देशयार्ि अर्िगमसम्प्राप्तय: सहायकशैर्क्षकािुदेशा:
-श्लोकानाां गायनक्षमताया: -श्लोकानाां गायनसामर्थययम् । -श्लोकानाां गवत -यवत-लय-भािावभनय-
विकास:। अनसु ारां सथिरगायनाभ्यास:, श्लोकानाां
भािाियथय ज्ञानम,् वलांगज्ञानम,्
-जीिनानभु िे
अभ्यासकाययञ्च ।
- पाठे वथितश्लोकानाां सथां कृ तश्लोकोद्धरणथय
सुभार्षतार्ि मल्ू यानाम् अनभु वू त: । कौशलसपां ादनम् ।
-श्लोकलेखिम् – पाठे वथितानाां
श्लोकानाम् उच्चारणम,् कण्ठथिीकरणम् ,
लेखनाभ्यासश्च।
⮚ मम नाम………।
-छात्रेषु सथां कृ ते -सथां कृ तसभां ाषणकौशलिृवद्ध:
⮚ वशक्षक: छात्रां पृच्छवत-भित:नाम
आत्मपररचयप्रदान कौशलथय आत्मविश्वासश्च ।
वकम् ?
विकास:
⮚ छात्र: िदवत –मम नाम……..।
-आत्मपररचयथय
-सथां कृ ते िाक्यवनमायणथय मौवखकावभव्यवि: ⮚ वशक्षक: छात्राां पृच्छवत- भित्या:
अभ्यास: लेखनाभ्यासश्च । नाम वकम् ?
आत्म- ⮚ छात्रा िदवत-मम नाम……।
परिचय: ⮚ परथपरां छात्रा: पररचयां िदवतत
नामावन च पृच्छवतत ।
-पाठमाध्यमेन छात्रेषु -लघुसांथकृ तिाक्यानाां पररचय: -पाठथय/किाया:आदशयिाचनम् ,
किाकिन-कौशलथय विकास: । अनिु ाचनम,् कावठतयवनिारणां,
। -सांथकृ ते किा- शब्दाियज्ञानां, वलङ्गज्ञानम,्
-पाठवथित-मैत्रीमल्ू यथयज्ञानम् पठनकौशल:िृवद्ध । अभ्यासकाययञ्च ।
। -सर्धि: - दीघयसवति:
1
Page 2
दुर्िर्ु ि: -प्राचीनसथां कृ त किानाां प्रवत -पनु राितयनम–् सवतिपाठनात् -पाठे वनवितानाां नैवतकमूल्यानाां
र्विश्यर्त अनरु ागथय िियनम् । प्राक् षष्ठी–सप्तमीकक्षायाां वनदेशपिू यकां किाग्रांिथय पररचय: ।
पवठत–िणयसांयोजन–
िणयविच्छे द–प्रवियायााः
पनु राितय
-किाया: आदशयिाचनम् , अनिु ाचनम,्
-पाठमाध्यमेन थिािलांबनम् -संख्याज्ञािम् ।
कावठतयवनिारणां, शब्दाियज्ञानां,
इवत गणु थय उपयोवगताया: तत-् एतत् शब्दानाां
विषये ज्ञानसांपादनम् । वलङ्गज्ञानम,् अभ्यासकाययञ्च ।
प्रत्ययानाञ्च ज्ञानम् ।
-सथां कृ ते सांिादपठनथय -भारतीयमासानाम् ऋतनू ाां नामावन
योग्यताया: विकास:। -अपर्ठतगद्ांशः- एकपदेन, थफोरकपत्रे लेखनम्
स्वावलंर्िम् -सांथकृ तभाषायाां गणना एिञ्च पणू यिाक्येन यिावनदेशां िा
व्याििाररक अनप्रु योगथय प्रश्नोत्तराणाम् अभ्यासाः -थिािलबां नम् इवत पदमािृत्य कक्ष्यायाां
सामर्थयय:। कारणीयाः। चचाय
-षष्ठी कक्षायाां पवठतानाम् एकत:- विांशवत:
-सथां कृ तभाषायाां गणना एिञ्च -सांथकृ तभाषायाां सांख्यानाां पययततसांख्यानाां लेखनथय पिू यज्ञानमिबोध्य
व्याििाररक अनप्रु योगथय लेखनथय सामर्थययम् । एकत: पञ्चाशत्पयंतां सांख्यानाां
सामर्थयय:। सांथकृ तभाषायाां लेखनाभ्यास: ।
संख्या 1-50
-वलङ्गानसु ारां सांख्यापदानाां वभतनताया:
ज्ञानम् ।
-उपसगायिाररत-नतू न- -उपसगयपररचय: प्र ,सम,् अन,ु उपसगायनाां
-सथां कृ तभाषायाां वनवित-
उपसगायनाां पाठनम,् तेषाां शब्दानाां प्रयोगथय क्षमताया: शब्दै: सि मेलनाभ्यास: ।
शब्दवनमायणे उपयोगसामर्थययम् विकास: ।
उपसगाि:/ सम्पादनम् । -प्रत्ययपररचय: ,
रत्यया: -सथां कृ तभाषायाां वनवित
प्रत्ययानाां पाठनम,् तेषाां
2
Page 3
शब्दवनमायणे -क्त्िा ,तमु ुन् प्रत्ययािाररत- क्त्िा , तमु नु ् प्रत्ययथय अभ्यास: ।
उपयोगसामर्थययथयसम्पादनम् । नतू नशब्दानाां प्रयोगथय प्रत्ययानामििारणा, प्रत्ययािाररतशब्दानाां
क्षमताया: विकास: । वनमायणम् ।
-आरोि-अिरोिपिू यकां गवत- -किाया: आदशयिाचनम् , अनिु ाचनम,्
-सथां कृ ते गद्यपठनकौशलथय
यवत-लय-भािावभनय- पिू यकां कावठतयवनिारणां, शब्दाियज्ञानां,
सांपादनम् ।
सांथकृ तगद्यपठनथय सामर्थययम् । वलङ्गज्ञानम,् अभ्यासकाययञ्च ।
-छात्रेषु मविलावशक्षाविषये
पर्ं िता िमार्ाई नतू नवचांतनथय िियनम् ।
-मविलासशिीकरण- -पाठमाध्यमेन स्त्रीवशक्षाविषयक-
-पाठे वथितानाां व्याकरण - सांप्रत्ययथय ज्ञानम् । ज्ञानसम्पादनम्
पदानाां ज्ञानम।्
-आरोि-अिरोिपिू यकां गवत- -पाठथय आदशयिाचनम् , अनुिाचनम,्
-सथां कृ ते अवभनयशैले:पररचय:
यवत-लय-भािावभनय- पिू यकां कावठतयवनिारण,ां शब्दाियज्ञानां,
सांपादनम्
सांथकृ तगद्यपठनथय सामर्थययम् । वलङ्गज्ञानम,् अभ्यासकाययञ्च ।
-सांथकृ ते सांिादपठनकौशलथय
अवभिियनम् ।
-राष्ट्रध्िजविषये ज्ञानसम्पादनम् ।
र्त्रवर्ि- -भारतीयराष्ट्रध्िजथय विषये -सांिादानाां भािानकु ू लां
अवभज्ञताया: विकास: । िाचनाभ्यास: ।
ध्वज: -राष्ट्रीयवचह्नानाां विषये छात्राणाम्
-राष्ट्रीयप्रतीक-वचह्नानाां विषये अवभज्ञताया: िियनम् ।
ज्ञानथय अवभिियनम् । -सिेषाां देशानाां
राष्ट्रीयध्िजसांकलनमाध्यमेन
भारतीयध्िजविषये ज्ञानप्रदानम्
।
-श्लोकानाां गायनक्षमताया:
-सथां कृ तश्लोकानाां -श्लोकानाां गवत -यवत-लय-भािावभनय-
विकास:।
उच्चारणक्षमताया: विकास: । अनसु ारां सथिरगायनाभ्यास:, श्लोकानाां
-श्लोकथयाियथय ज्ञानां एिञ्च भािाियथय ज्ञानम,् वलांगज्ञानम,्
सदाचाि: -जीिनानुभिे अभ्यासकाययञ्च ।
जीिने अनप्रु योग: ।
सांथकृ तश्लोकोद्धरणथय
कौशलसांपादनम् ।
3
Page 4
-यिासमये श्लोकोद्धरणथय
कौशलथय विकास: ।
-सथां कृ तभाषायाां शब्दरूपाणाां -शब्दरूपाणाां कण्ठथिीकरणम् -िचनानाां विभिीनाां च पररचय: पिू यकां-
िातरू । सिय, मवत ,िारर शब्दरुपाणाम्
शब्दरूपार्र् ु पाणाां कण्ठथिीकरणां
-भाषायाां शब्दरूपाणाां अभ्यास: ।
/िातुरुपर्र् भाषायाम् अनप्रु योगथय ज्ञान-
प्रयोगज्ञानम् । -िातरुु पेषु पठ् िात:ु
विथतार: ।
(लट्,लृट,लङ्गलकारे षु ) अभ्यास:
-िातरुु पाणाम् अभ्यास:। ।
-भािानाां सरलसांथकृ तभाषायाां -मजां ूषाया: सिायतया -मांजूषाया: सिायतया सरलपत्र-
पत्रलेखिम्
लेखनाभ्यास: । सरलपत्र-लेखनथय सामर्थययम् । लेखनथयाभ्यास:।
❖ मध्यावर्ि: पाठ्यक्रमस्य पिु िावृर्ि: ।
❖ पाठ्यक्रम: 15 र्सतम्प्र्ि 2023 पयिधतं पर्
ू ं कािर्ीयम् ।
मध्यावर्ि-पिीक्षा
-सथां कृ ते नाट्यरीते: पररचय:। -पाठथय सिां ादशैल्या आदशयिाचनम् ।
-गवत-यवत-भािानसु ारसांिादानाां
-भािानक
ु ू लां सिां ादानाां -भािानसु ारे ण सिां ादानाां पाठनभ्यास: ।
पठनकौशलथय अभ्यास: । पठनम,् अवभनयपिू यकसथां कृ त- -नाट्यरीत्या वशक्षणां कक्षायाां ( पात्राणाां
अहमर्प सिां ादानाां िाचनम् चयनपिू यकां सिां ादािाररत-वियाविवि:)
र्वद्ालयं –वशक्षा जागरूकताया:
सम्बवति: मल्ू यानािबोि: । अिायिगमनम् च । -पाठथय सरलािय: अभ्यासकायय ञ्च ।
गर्मष्यार्म
-"िसिु ैि कुटुांबकम"् -आरोि-अिरोिपिू यकां गवत- -पाठथय आदशयिाचनम् , अनिु ाचनम,्
भािनाया: विथतार:। यवत-लय-भािावभनय- पिू यकां कावठतयवनिारणां, शब्दाियज्ञानां,
सथकृ तगद्यपठनथय सामर्थययम् । वलङ्गज्ञानम,् अभ्यासकाययञ्च ।
-िैवश्वकसमथयानाां पाठनां वचतां नां ां
र्वश्वर्धित्ु वम् च।
4
Page 5
- सांथकृ ते गद्यपठन-कौशलथय
सांपादनम्
-पाठमाध्यमेन सांथकृ तभाषाया: -गद्यपठनक्षमता, सांथकृ त- -पाठथय आदशयिाचनम् , अनुिाचनम,्
उपयोवगताां प्रवत अवभज्ञताया: सि ू ीनाां ,ध्येयिाक्यानाां कावठतयवनिारणां, शब्दाियज्ञानां,
िियनम् । व्यििाररक-जीिने वलङ्गज्ञानम,् अभ्यासकाययञ्च ।
प्रयोगकौशलथय विकास: ।
-गद्यपठनम् एिञ्च
अमृतं सस्ं कृतम् अिायिगमनकौशलम।्
-सथां कृ तसावित्यां प्रवत अवभरुचे:
िियनम् ।
-सथां कृ तभाषायाां वनवित- -उपसगयपररचय: वि,आ,अप् -उपसगायिाररत-नतू नशब्दानाां प्रयोगथय
उपसगायनाां शब्दै: सि क्षमताया: विकास: ।
उपसगायनाां पाठनम,् तेषाां
मेलनाभ्यास: ।
शब्दवनमायणे उपयोगसामर्थययम्
-ल्यप्प्प्रत्ययािाररत-नतू नशब्दानाां प्रयोगथय
सम्पादनम् ।
-प्रत्ययपररचय: ल्यप् प्रत्ययथय क्षमताया: विकास: ।
-सथां कृ तभाषायाां वनवित अभ्यास: ।
रत्यया:/ प्रत्ययानाां पाठनम,् तेषाां
उपसगाि: शब्दवनमायणे उपयोगसामर्थययम् -प्रत्ययानामििारणा,
सम्पादनम् । प्रत्ययािाररतशब्दानाां वनमायणम्
।
िातुरुपार्र्/ -शब्दरूपाणाां कण्ठथिीकरणम् -कृ िात:ु (परथमैपदी)
-सथां कृ तभाषायाां शब्दरूपाणाां
शब्दरूपार्र्
,िातरू ु पाणाां कण्ठथिीकरणां
भाषायाम् च अनप्रु योगथय -भाषायाां शब्दरूपाणाां (लट्,लृट्,लङ्ग,लकारे ष)ु
प्रयोगज्ञानम् अभ्यास:
ज्ञान-विथतार: ।
▪ सिय,मवत ,िारर शब्दरुपाणाम्
-िाक्यवनमायणाय अभ्यास: ।
आिश्यकवियापदानाां ज्ञानम् ।
5
Page 6
-सथां कृ ते गीतगायन-कौशलथय -आरोि-अिरोिपिू यकां गवत- -गीतथय गवत -यवत-लय-भािावभनय-
लालि- विकास: । यवत-लय-भािावभनय- पिू यकां अनसु ारां सथिरगायनाभ्यास:, श्लोकानाां
गीतम् सथां कृ तगीतगायनथय सामर्थययम् भािाियथय ज्ञानम,् वलांगज्ञानम,्
-सथां कृ ते गीतथय भािग्रिण
। अभ्यासकाययञ्च ।
क्षमताया: अवभिियनम् ।
यटू ् यबू वलक
ां -
-नतू नशब्दानाां ज्ञानां
अनप्रु योगञ्च । https://youtu.be/5vZSzG
3S7ro
❖ पाठ्यक्रम: 31जिविी 2024 पयिधतं पूर्ं कािर्ीयम् ।
❖ पाठ्यपुस्तकम-् रुर्चिा (र्ितीयो भाग:)
❖ वार्षिकपिीक्षादृष्ट्या सकलपाठ्यक्रमस्य पुििावृर्ि:।
❖ वार्षिकमूल्याङ्किं सकलपाठ्यक्रमात् भर्वष्यर्त।
वार्षिक-पिीक्षा
6