CBSE Class 12 Marking Scheme 2022 for Sanskrit Core Term 2

आदर्शप्रश्नपत्रम् – 2021-22
द्वितीयं सत्रम्
कक्षा – िादशी
सं स्कृ तम् (के न्द्रिकम्) (कोड सं .-322)

समयः –होराियम् अङ्कयोजना सम्पूर्ाशङ्ाः – 40

अवधातव्यम् –

1. अस्याम् अङ्कयोजनायाम् प्रदत्ताद्वन उत्तरान्द्रि द्वनदशाात्मकाद्वन सन्ति। प्रदत्ताद्वन उत्तरान्द्रि अद्वतररच्याद्वि
सन्दर्ाानुसारम् अन्याद्वन उत्तरान्द्रि र्द्ववतुम् अहान्ति।
2. आिररकद्ववकल्पात्मके षु प्रश्नेषु यद्यद्वि स्पष्टतया द्वनदेशः दत्तः अन्ति यत् के वलं प्रश्नियम् अथवा
प्रश्नत्रयम् इत्याद्वदकम् उत्तरं दातव्यं तथाद्वि यद्वद छात्रः अद्वतररक्त-प्रश्नानाम् उत्तरान्द्रि न्द्रलखद्वत तद्वहा
छात्रद्वहताय यत्र अन्द्रधकाः अङ्काः दातुं शक्यिे तादृशानां प्रश्नानां मूल्याङ्कनं करिीयम्।
3. अनुच्छेदे श्लोके वा आधाररताः प्रश्नाः अवबोधात्मकाः सन्ति। अतः द्ववद्यान्द्रथना ः अनुच्छेदे
प्रदत्तशब्दानां स्थाने समर्ाव-ियाायवान्द्रि–शब्दानां प्रयोगं कतुुं शक्नुवन्ति। तदथाम् अङ्काः देयाः।
यद्वद द्ववद्यान्द्रथन
ा ः उत्तरलेखन-समये समुन्द्रितानां द्ववर्क्तीनां विनानां च प्रयोगं न कु वान्ति तद्वहा
अंशतः अङ्काः कतानीयाः न तु सम्पूिााङ्काः।
4. त्रुद्वििूिावतान्यै व्याकरिात्मक-प्रयोगाय ि अनुिाततः अङ्काः कतानीयाः न तु सम्पूिााङ्काः।
5. आं न्द्रशक-दृष्ट्या समुन्द्रितेभ्यः उत्तरेभ्यः अद्वि अङ्काः देयाः।
6. रिनात्मक-काये वाक्यरिना प्रमुखा न तु वाक्यसौन्दया-तत्त्वम्। आं न्द्रशकवाक्यशुद्धये अद्वि अङ्काः
देयाः।

1

विानात्मकाः प्रश्नाः 40 अङ्काः

अपठितावबोधनम्
1. अधोलिलितं गद्ांर्ं पठित्वा प्रदत्तान् प्रश्नान् सं स्कृ तेन उत्तरत - 10
(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नचतुष्टयम्) ½x4=2
(i) योगदर्शनस्य
(ii) महठ्शः पतञ्जलिः
(iii) अष्ट
(iv) भारते
(v) लचत्तवृत्तीनाम्
(आ) पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्) 2×2=4
(i) योगस्य पररभा्ा अस्ति – “योगः लचत्तवृठत्तठनरोधः।
(ii) अस्मालभः जीवने सदा योगः सेवनीयः यतः योगेन जीवने नीरोगता आयाठत।
(iii) योगस्य अष्ट अङ्गाठन भवस्ति – यम-ठनयम-आसन-प्रार्ायाम-प्रत्याहार-
धारर्ा-ध्यान-समाधयः चेठत।
(इ) अस्य अनुच्छेदस्य समुलचतं र्ी्शकं लिित। 1×1=1
योगदशानम्/ योगस्य महत्त्वम्/ योगस्य अङ्गाद्वन
अथवा छात्रैः न्द्रलन्द्रखताद्वन िदाद्वन दृष्ट्वा शुद्धाशुद्धद्वनिायः छात्रद्वहताय कताव्यः।
(ई) यथाठनदे र्म् उत्तरत - (के विं प्रश्नत्रयम्) 1×3=3
(i) आठवभाशवः
(ii) अठतप्राचीनम्
(iii) भवठत
(iv) वैज्ञाठनकम्
रचनात्मककायशम्
2. र्वान् सवेशः उदयिुरे वसद्वत। र्वान् उदयिुरस्य सौन्दयुं द्रष्टं ु स्वद्वमत्रं ििे शम् ½×10=5
आमन्त्रयद्वत। अत्र मञ्जष
ू ािदानां सहायतया इदं ित्रं सम्पूया िुनः न्द्रलखतु –

द्वदनाङ्कः ----------
10/15 द्वहरण्यनगरी
(i) उदयिुरतः

2

द्वप्रय सुहृद् (ii) ििे श!
सप्रेम नमः।
अत्र सवं कु शिं वताते र्वतः कु शलताम् इच्छाद्वम। द्वमत्रवर! इदम् उदयिुरनगरम् अतीव
(iii) सौन्दया-युक्तं स्थानं वताते। इदं नगरं महारािा-उदयन्द्रसंह-राजान्द्रधराजेन (iv) स्थाद्वितम्
आसीत्। इदं प्रतीयते यत् एतत् नगरं धरायाः (v) स्वगाम् अन्ति। इदं सरोवरािां नगरमद्वि
कथ्यते। यतः अत्र अनेके सरोवराः सन्ति। अनेन अत्र ग्रीष्मस्य अनुर्वः अद्वि न र्वद्वत।
द्वनकिे एव महारािा-प्रताि-महार्ागानां स्मरिं कारयिी (vi) हल्दीघािी अद्वि वताते। अत्र
र्ूद्वमः रक्तविाा अन्ति। समीिे एव न्तस्थतं वैष्णव-सम्प्रदायस्य प्रन्द्रसद्धं (vii) तीथाम् नाथिारा
अद्वि अन्ति। यत्र जनाः अहद्वनाशं तीथायात्रां कतुाम् आगच्छन्ति। एकन्द्रलङ्ग-महादेवस्य (viii)
दे वालयः आया-समाजस्य प्रवताकस्य महद्वषा-दयानन्दस्य सं स्मरिं कारयद्वत। यत्र महद्वषाः
दयानन्दः सत्याथाप्रकाश-महाग्रन्थं रन्द्रितवान्। द्वमत्र ! मम अतीव अन्द्रर्लाषा वताते यत् र्वान्
अवश्यमेव अस्य नगरस्य (ix) दशानाथाम् अत्र आगच्छे त्। शीघ्रं स्वागमनस्य सूिनां यच्छतु
र्वान्।
र्वदीयं द्वमत्रम्
(x) सवेशः
3. मञ्जष
ू ाप्रदत्त-िदसहायतया अधोन्द्रलन्द्रखतां कथां िूरयत - ½×10=5
एकदा एकः (i) काष्ठहरः काष्ठान्यानेतुं वनमगच्छत्। तत्र सहसैव वृक्षस्य करुर्ध्वठनं
(ii) श्रुत्वा ठतष्ठठत। वृक्ष: समीपस्थं कठतशतं वृक्षं दृष्ट्वा रुदठिव वदठत स्म, ह्यः एक: काष्ठहार:
काष्ठाय (iii) मम ठमत्रस्य र्रीरमस्तच्छनत्। छे दनेनास्य र्रीरे व्रर्ान् दृष्ट्वा अतीव
दुःलितोऽहम्। (iv) काष्ठाठन नीत्वा सः तु आपर्ं गतवान् परं अत्र कोऽठप नास्ति योऽस्य
व्रर्ानामुपचारं कु याशत्। ठकमथं (v) ठवस्मरस्ति जना: यदस्माकं र्रीरं न के विं
काष्ठठवक्रयर्ाय एवास्ति अठपतु वायोः (vi) र्ुद्धीकरर्ाय कू हानार्नाय, आतपेन श्रािेभ्यः
पलथके भ्यः, पर्ुभ्यश्च छायाप्रदानाय, िगेभ्यः (vii) ठनवासाय व्यालधतेभ्यः औ्धये,
बुभुलक्षतेभ्यः फिप्रदानाय चाप्यस्ति। काष्ठठवक्रयेर् तु के विमेकवारमेव एकस्यैव िाभ:
जायते परमनेन लचरकािपयशिं ठवठवधा: प्रालर्नः (viii) ठनरालश्रता: भवस्ति। फिौ्धीनां
प्राठिरठप दुिशभा भवठत। एवमेव एकै कं कृ त्वाऽस्माकं सवे्ां कतशनन
े वसिादीनां (ix) ऋतूनां
महत्त्वमठप ठविुिं भठवष्यठत। इदं (x) सवं श्रुत्वा लििमनः काष्ठहरः वृक्षकतशनात् ठवरम्य
वृक्षारोपर्ं कतुशम् आरब्धवान्।

3

अधोलिलितसं वादे ररक्तस्थानाठन पूरयिु। 1×5=5
वैद्यः - आगच्छ पुत्र। ठकं जातम् ? ज्वरः अस्ति ठकम् ?
राजीवः - न, ज्वरः नान्ति। उदरे िीडा अन्ति।
वैद्ः - एवम्। ज्वरः न अस्ति । उदरे पीडा वतशते। ह्यः ठकं भलक्षतम्?
राजीवः - ह्यः, के वलं आििे आलुकस्य विकाः खाद्वदताः।
वैद्ः - अहो! आपर्े आिुकस्य वटका: िाठदताः। ठकं न जानालस? अधुना बठहः
िाद्विूठन न िाठदतव्याठन। एतत् चूर्ं स्वीकरोतु।
राजीवः - किु ः अन्ति द्वकम्?
वैद्ः - अरे नठह। किुः नास्ति। पुनरठप औ्धेः कृ ते स्वादः न गर्नीयः।
राजीवः - अिु। द्वदने कद्वत वारं ग्रहीतव्यम्?
वैद्ः - ठदने ठत्रवारम् एकचमसमात्रम् उष्णजिेन ग्रहीतव्यम्।
राजीवः - िुनः आगमनस्य आवश्यकता अन्ति द्वकम्? / कदा आगिव्यम्?
वैद्ः - पुन: आगमनस्य आवश्यकता एव न भठवष्यठत । स्वास्थ्यं प्रठत भठवष्ये
जागरूकः भव। आरोग्यं परमं सुिम्।
राजीवः - धन्यवादः। प्रर्माठम।
4. अनुच्छेदलेखनम् 1×5=5
अत्र छात्रेभ्यः सं न्द्रिप्तवाक्यरिना अिेन्द्रिता वताते। के वलं वाक्यशुद्वद्धः द्रष्टव्या। अस्य प्रश्नस्य
प्रमुखम् उद्दे श्यं वाक्यरिना अन्ति । वाक्यं दीघाम् अन्ति अथवा लघु इद्वत महत्त्विूिुं
नान्ति। प्रद्वतवाक्यम् अधाः अङ्कः र्ावस्य कृ ते अधाः अङ्कः ि व्याकरिदृष्ट्या शुद्धताद्वनद्वमत्तं
द्वनधााररतः अन्ति। मञ्जूषायां प्रदत्ताः शब्दाः सहायताथुं सन्ति। छात्रः तेषां वाक्येषु प्रयोगं
कु याादेव इद्वत अद्वनवायुं नान्ति। छात्रः स्वमेधया अद्वि वाक्याद्वन द्वनमाातुं शक्नोद्वत । मञ्जूषायां
प्रदत्तानां शब्दानां द्ववर्द्वक्तं िररवत्या अद्वि वाक्यद्वनमाािं कतुुं शक्यते ।
ठनम्नलिलितवाक्ये्ु के ्ाञ्चन पञ्चवाक्यानां सं स्कृ तेन अनुवादं कु रुत -(के विं वाक्यपञ्चकम्) 1×5=5
(i) अरद्ववन्दः ित्रं न्द्रलखद्वत।
(ii) सः किायां प्रथमं स्थानं प्राप्स्यद्वत।
(iii) ग्रामम् उर्यतः वृिाः सन्ति ।
(iv) मम गृहे सङ्गीत-कायाक्रमः/सङ्गीतस्य कायाक्रमः अर्वत्।
(v)गङ्गा द्वहमालयात् उद्भवद्वत।
(vi) कवीनां / कद्ववषु कान्द्रलदासः श्रेष्ठः।
(vii) न्द्रशिकः छात्राय िुिकं ददाद्वत।

4

पठितावबोधनम्
5. अधोलिलितं गद्ांर्ं पठित्वा तदाधाररतान् प्रश्नान् सं स्कृ तेन उत्तरत –
(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) वत्सराजः
(ii) वनम्
(iii) भोजस्य
(आ) पूर्शवाक्येन उत्तरत – (के विं प्रश्नैकम् ) 2×1=2
(i) कु ठपतो राजा प्राह - त्वं मम सेवकोऽलस, मया यत्कथ्यते त्वया तद् ठवधेयम्।
(ii) राजा भोजवधं ज्ञात्वा तं पृष्टवान्- वत्सराज! िड्गप्रहारसमये तेन ठकमुक्तम्?
6. अधोलिलितं पद्ं पठित्वा तदाधाररतान् प्रश्नान् सं स्कृ तेन उत्तरत -
(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) गुर्ी
(ii) मू्कः
(iii) वसिस्य
(आ) पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के विं प्रश्नैकम्) 1×2=2
(i) बलस्य महत्त्वं बली जानाद्वत, द्वनबालः ि न जानाद्वत।
(ii) द्वनगुािः जनः गुिं न वेद्वत्त ।
7. अधोलिलितं नाट्ांर्ं पठित्वा तदाधाररतान् प्रश्नान् सं स्कृ तेन उत्तरत –
(अ) एकपदे न उत्तरत - (के विं प्रश्नद्वयम्) ½×2=1
(i) ज्ञानोदन्द्रधः
(ii) मदािसा
(iii) ठववाहबन्धनम्
(आ) पूर्शवाक्येन उत्तरत - (के विं प्रश्नैकम्) 2×1= 2
(i) कु लगुरः मदालसायाः द्ववषये द्वितरं प्रद्वत कन्द्रथतवान् यत् राजकु मारी मदािसा
सवशठवद्ाठनष्णाता जाता,परं तया स्वयं वर: न प्राि:।
(ii) गुरुपादानां मतम् अस्ति यत् मदालसायै योग्यवरः अन्वेषिं कायाम।्
8. अधोन्द्रलन्द्रखतस्य िद्यस्य र्ावाथुं मञ्जष
ू ाप्रदत्तिदै ः िूरद्वयत्वा िुनः न्द्रलखत – ½×4=2
र्ावाथाः – दुजशन: र्ि: (i) सहस्ैः सज्जनै: अठप लर्क्ष्यमार्: कदालचत् (ii) सज्जनतां न
प्राप्नोठत। यथा अमृतस्य समुद्रे लचरकािं यावत् (iii) द्वनमग्नः मन्दर: पवशत:
(iv) कोमलत्वं न प्राप्नोठत। अतः र्िस्य अवबोधनं तु सवशथा व्यथशमव
े ।

5

प्रदत्त-र्ावाथात्रयात् शुद्धं र्ावाथुं न्द्रित्वा न्द्रलखत- 1×2=2
(क) कमाशण्यारभमार्ं ठह पुरु्ं श्रीठनश्ेवते।
(i) य: मनुष्य: कमाशलर् आरभते स: समृठद्धं प्राप्नोठत।
(ख) ‘द्वत्रद्ववधं नरकस्येदं िारं नाशनमात्मनः’
(iii) मानवस्य आत्मनः नाशाय कामः क्रोधः लोर्ः ि एताद्वन त्रीन्द्रि नरकस्य
िारान्द्रि एव।
9. अधोलिलित-अन्वये मं जूषायाः साहाय्येन ररक्तस्थानाठन पूरयत - ½×4=2
अन्वयः – ििानां (i) किाामृतं सूठक्तरसं ठवमुच्य दो्े्ु (ii) सुमहान् यत्न: (भवठत) ,
यथा क्रमेिक: (iii) के न्द्रलवनं प्रठवश्य कण्टकजािम् एव (iv) द्वनरीिते ।

10. ‘क’ िम्भस्य वाक्यांशस्य ‘ख’ िम्भस्य वाक्यांशन
े सह मेलनं कु रत - ½×4=2
‘क’ िम्भः ‘ख’ िम्भः
(i)ज्ञाने मौनं क्षमा शक्तौ - त्यागे श्लाघाठवपयशय:
(ii) कांस्यं यथा ठह कु रुते - अठततरां ठननादं
(iii)रूपं प्रलसद्धं न बुधािदाहु: - ठवद्ावतां विुत एव रूपम्
(iv)ठवर्े्त: सवशठवदां समाजे - ठवभू्र्ं मौनमिं ठडतानाम्

------------------ oooo OOOO oooo ------------------

6